Elektroda.pl
Elektroda.pl
X
AM TechnologiesAM Technologies
Proszę, dodaj wyjątek dla www.elektroda.pl do Adblock.
Dzięki temu, że oglądasz reklamy, wspierasz portal i użytkowników.

T102-Zdalnie sterowany pojazd gąsienicowy (Robo-platforma)

kaytec 23 Gru 2009 13:34 72157 104
  • #61
    Freddy
    Poziom 43  
    Cytat:

    Szanowny Panie,
    Odpowiadając na mail uprzejmie informuję, że rozporządzenie Ministra Transportu z
    dnia 3 lipca 2007 r., w sprawie radiowych urządzeń nadawczych lub
    nadawczo-odbiorczych, które mogą być używane bez pozwolenia radiowego (Dz. U. Nr 138
    poz. 972 z późn. zm.), w Aneksie nr 8, określa dedykowane dla urządzeń zdalnego
    sterowania modelami zakresy częstotliwości i parametry techniczne urządzeń. Do tego
    celu wykorzystać można również zakresy częstotliwosci określone w Aneksie nr 1,
    które zostały przeznaczone dla urządzeń bliskiego zasięgu ogólnego stosowania.

    Zgodnie z ww. rozporządzeniem częstotliwości z pasma 446 MHz mogą być wykorzystywane
    przez urządzenia typu PMR 446, wykorzystujące miedzy innymi zakres częstotliwości
    446,1 - 446,2 MHz (cyfrowe), pracujące z zastępczą mocą promieniowaną nadajnika
    (e.r.p.) nieprzekraczającą 500 mW, i wyposażone tylko w antenę zintegrowaną, dla
    celów dyspozytorskich do przesyłania sygnałów transmisji mowy.
    W związku z tym wykorzystywanie tego zakresu częstotliwości w inny sposób niż
    zostało określone np. do transmisji danych (przesyłania sygnałów DTMF), jest
    niezgodne ww. rozporządzeniem.


    (informacja przygotowana przez Departament Zarządzania Zasobami Częstotliwości)



    Cytat:

    Do freddy-ego i zwijasa:
    jeżeli możecie to udowodnijcie, że nadawana mowa ludzka mniej zakłóca niż przesyłane podwójne tony leżące w tym samym paśmie (które notabene można "wypiszczeć" do mikrofonu krótkofalówki nie używając jakichkolwiek kabli połączeniowych i też wszystko będzie działać).
    Dla mnie wasze weto to paranoja przypominająca mi czasy kiedy chciano mnie aresztować za posiadanie w plecaku lamp elektronowych, że niby mam zamiar budować zamorski nadajnik...

    Kolego kaytec i kolego tomasz-granice :arrow: dowód macie powyżej, nikt nie będzie się Was pytał o zakłócanie mową ludzką, tylko dostaniecie grzywnę i tyle.
    Możecie się oczywiście odwoływać od postanowienia Sądu, tłumacząc, że to zrobione tylko w celach edukacyjnych. Ciekawe co wskóracie.
  • AM TechnologiesAM Technologies
  • #62
    kaytec
    Poziom 20  
    Dostałem takiego maila od UKE:

    Code:
    Szanowny Panie,
    

    Odpowiadając na mail uprzejmie informuję, że rozporządzenie Ministra Transportu z dnia 3 lipca 2007 r., w sprawie radiowych urządzeń nadawczych lub nadawczo-odbiorczych, które mogą być używane bez pozwolenia radiowego (Dz. U. Nr 138 poz. 972 z późn. zm.), w Aneksie nr 8, określa dedykowane dla urządzeń zdalnego sterowania modelami zakresy częstotliwości i parametry techniczne urządzeń. Do tego celu wykorzystać można również zakresy częstotliwosci określone w Aneksie nr 1, które zostały przeznaczone dla urządzeń bliskiego zasięgu ogólnego stosowania.

    Jednocześnie informuję, że zgodnie z ww. rozporządzeniem częstotliwości z pasma 446 MHz mogą być wykorzystywane przez urządzenia typu PMR 446, wykorzystujące zakres częstotliwości 446,0 - 446,1 MHz (analogowe) pracujące na ośmiu kanałach radiowych z odstępem 12,5 kHz lub zakres częstotliwości 446,1 – 446,2 MHz (cyfrowe), pracujące z zastępczą mocą promieniowaną nadajnika (e.r.p.) nieprzekraczającą 500 mW, i wyposażone tylko w antenę zintegrowaną, dla celów dyspozytorskich do przesyłania sygnałów transmisji mowy.

    W związku z tym wykorzystywanie tego zakresu do transmisji danych (przesyłania sygnałów DTMF) jest niezgodne z ww. rozporządzeniem.
    (informacja przygotowana przez Departament Zarządzania Zasobami Częstotliwości)

     


    Freddy jak widać dostał to samo ;).
  • AM TechnologiesAM Technologies
  • #63
    Freddy
    Poziom 43  
    Tak, również zadałem to samo pytanie.
    No i co Ty na to kaytek?
  • #64
    kaytec
    Poziom 20  
    Nic, bo to jak picie piwa na dworze. Nie można, ale jak ktoś chce to sobie ukryje pod kurtką i wypije. Gdybym nadawał w 89.9Mhz (w Olsztynie eska) i stanął przy wieży to rozumiem, ale na 446 jest to "niezgodne z rozporządzeniem".
  • #65
    Freddy
    Poziom 43  
    kaytec napisał:
    Nic, bo to jak picie piwa na dworze. Nie można, ale jak ktoś chce to sobie ukryje pod kurtką i wypije. Gdybym nadawał w 89.9Mhz (w Olsztynie eska) i stanął przy wieży to rozumiem, ale na 446 jest to "niezgodne z rozporządzeniem".
    czyli niezgodne z prawem.
    Jak w hipermarkecie dobrze sie skryjesz to też Ci się uda ukraść.
  • #66
    tomasz-granice
    Poziom 11  
    Rzeczywiście na moment zapomniałem, że żyjemy w Polsce, ale już wiem jak się zemścić na ustawodawcach, którzy co prawda znają się na wprowadzaniu przepisów, ale o logikę i naukowe rozumowanie ich raczej nie posądzam (politycy).
    Mój plan: Przerobić układ na wysyłanie i odbieranie rozkazów słownych (przy dzisiejszej technologii nietrudne do zrobienia) i wtedy jak już będziemy płacić tą grzywnę (wszakże wysyłamy dane) to przynajmniej będziemy mieć satysfakcję, że złamaliśmy wybitnie durne prawo.
    Pozdrawiam wszystkich i życzę Wesołych Świąt.
  • #67
    Jacek31
    Warunkowo odblokowany
    Nie jestem co prawda znawcą, ale albo zadaliście złe pytanie i otrzymaliście błędną odpowiedz kompletnie nie dotyczącą problemu, albo w naszym kraju prawo faktycznie jest takie powalone.
    Otóż mam książkę CB Radio, i w rozdziale 17 "Dodatkowe wyposażenie radiotelefonu CB" temat 1 mamy "Układ selektywnego wywołania DTMF."
    Cytat:
    Już od dawna znane w krajach Europy zachodniej, w Polsce jeszcze nowe, selektywne wywoływanie zdobywa sobie coraz większe grono zwolenników. Uwalniając nas od konieczności ciągłego nasłuchu na paśmie (a bywa to bardzo uciążliwe), zapewnia nam jednocześnie informacje, gdy ktoś chce rozmawiać właśnie z nami.

    Potem następuje opis sprzętowej konstrukcji i działania, którego tu przytaczać nie będę.
    Reasumując. Wynika z tego że nadajnik jak i odbiornik DTMF, może być wyposażeniem radia CB, a co za tym idzie krótkofalówki która też się do tej grupy zalicza. Więc rodzi się pytanie jakim sposobem staje się nielegalne nadawanie komunikatów (pseudo cyfrowych, bo DTMF to tylko sposób kodowania 0 i 1 analogowo), za pomocą sprzętu który posiada takie zdolności ?
    Chyba kolegom pomyliło sie pojęcie nielegalnej transmisji oraz zakłócania, z systemem kodowania, i to dopuszczalnym w przypadku CB.
  • #68
    Freddy
    Poziom 43  
    Jacek31 napisał:
    Nie jestem co prawda znawcą, ale albo zadaliście złe pytanie i otrzymaliście błędną odpowiedz kompletnie nie dotyczącą problemu, albo w naszym kraju prawo faktycznie jest takie powalone.
    Otóż mam książkę CB Radio, i w rozdziale 17 "Dodatkowe wyposażenie radiotelefonu CB" temat 1 mamy "Układ selektywnego wywołania DTMF."

    Kolego, czy CB to pasmo 446MHz ???, bo o takim rozmawiamy, jeśli nie, to Twój post jest wybitnie nie na temat.
  • #69
    Jacek31
    Warunkowo odblokowany
    Ale człowieku wielkiej wiary, projekt nie mówi o pasmie 446MHz. Tylko o użyciu krótkofalówek CB i standardu DTMF do sterowania. Jeżeli chodzi o pasmo w granicy 460MHz, to są specjalne gotowe nadajniki-odbiorniki na 433MHz przeznaczone właśnie do sterownia cyfrowego, wiec o czym tu rozmawiać ? Zresztą nie wiem co żeście tak nagle z CB zleźli na 466MHz ?? Co to ma do projektu autora ??
  • #70
    Freddy
    Poziom 43  
    Jacek31 napisał:
    Ale człowieku wielkiej wiary, projekt nie mówi o pasmie 446MHz. Tylko o użyciu krótkofalówek CB i standardu DTMF do sterowania. Jeżeli chodzi o pasmo w granicy 460MHz, to są specjalne gotowe nadajniki-odbiorniki na 433MHz przeznaczone właśnie do sterownia cyfrowego, wiec o czym tu rozmawiać ? Zresztą nie wiem co żeście tak nagle z CB zleźli na 466MHz ?? Co to ma do projektu autora ??


    W pierwszym poście napisano:
    2 PMR (private mobile radio [krótkofalówki])

    a PMR to nie jest CB, tylko 446MHz !!
    Czytaj może cały temat, a nie jeden post, zanim udzielisz odpowiedzi.
  • #71
    drzasiek
    Specjalista - Mikrokontrolery
    Widzę że dyskusja trochę odbiegła od Samej konstrukcji :) Wg mnie konstrukcja fajna choć trochę (przynajmniej jak dla mnie) mijająca się z celem.. Po co sterować zdalnie w zasięgu globalnym czymś czego się nie widzi? :) Jeśliby robo miał kamerkę i przesyłał obraz w takim zasięgu to byłaby rewelacja.. A tak to się tylko zrobiło "Nielegalne" sterowanie pojazdem które to można rozwiązać sterując na częstotliwości do tego przeznaczonej.. pozdrawiam
  • #72
    Freddy
    Poziom 43  
    Dlatego ja od samego początku mówię, że konstrukcja jest fajna, tylko sterowanie nie.
    Proponowałem RFM12BP, dość duży zasięg, obsługa w Bascomie.
    Można zastosować Bluetooth, choć tutaj oprogramowanie, już bardziej skomplikowane.
  • #73
    avatar
    Poziom 35  
    Freddy napisał:
    Dlatego ja od samego początku mówię, że konstrukcja jest fajna, tylko sterowanie nie.
    Proponowałem RFM12BP, dość duży zasięg, obsługa w Bascomie.
    Można zastosować Bluetooth, choć tutaj oprogramowanie, już bardziej skomplikowane.

    Wlasnie sie zastanawiam co mialo by wiekszy zasieg ?
    Bluetooth np btm222 nie jest skomplikowany w programowaniu pod bascomem - jest prostrzy niz rfm12bp .
    Tylko moim zdaniem bluetooth bedzie mial mniejszy zasieg niz rfm12bp.
    Ktos opisywal ze udalo mu sie przeprowadzic komunikacje na okolo 100m przy btm222
  • #74
    Freddy
    Poziom 43  
    RMF12BP ma 500 mW, i przy zewnętrznej antenie około 500 M
  • #75
    kaytec
    Poziom 20  
    Ok, tylko że dekoder DTMF da się podłączyć do silników bez Mikrokontrolera (bezpośrednio pod mostek). Również da się go podłączyć i wykorzystać do każdego innego sterowania, wykorzystując dowolne urządzenie audio (komórki, Skype itp). Wy ciągle dążycie do tego że robiąc taki czołg można by użyć innego sterowania. Czołg nie jest tutaj głównym założeniem - tak jak pisałem na początku. Głównym założeniem była komunikacja za pomocą DTMF i próbami przesyłania go różnymi mediami. Czołg jest tutaj tylko modelem pokazującym że to działa. Jak wykorzystacie elektronikę której koszt to 15zł to już wasza sprawa. Jeżeli podłączycie pod PMR i opiszecie to na forum to na pewno znajdą się ludzie którym się to nie spodoba. Ale możecie podłączyć pod telefon komórkowy z opcją video rozmowy i cieszyć się globalnym zasięgiem z podglądem z kamery telefonu. Reasumując nie czołg jest tutaj ideą projektu - jest tylko modelem, a cały układ to tylko uniwersalny dekoder DTMF którym możemy robić wszystko. Publikując to tutaj chciałem właśnie pokazać ten typ sterowania który został stworzony do przesyłania torem audio, jednocześnie inspirując innych do wykorzystania tego sygnału do własnych celów, bez skomplikowanych układów którymi steruje się w układach mikroprocesorowych, których nie można wykonać samemu.
  • #76
    fotomh-s
    Poziom 22  
    Freddy napisał:
    Jest to wyszczególnione w jednym z załączników.
    Dopuszczalne kanały:
    Code:

    Analog: dopuszczone 0,5 W i kody CTCSS
    1 446,00625 MHz   2 446,01875 MHz
    3 446,03125 MHz   4 446,04375 MHz
    5 446,05625 MHz   6 446,06875 MHz
    7 446,08125 MHz   8 446,09375 MHz

    Cyfrowe: dopuszczone 0,5 W i kody CTCSS lub DTCS
    1 446,103125 MHz    2 446,109375 MHz   3 446,115625 MHz    4 446,121875 MHz
    5 446,128125 MHz    6 446,134375 MHz   7 446,140625 MHz    8 446,146875 MHz
    9 446,153125 MHz   10 446,159375 MHz 11 446,165625 MHz  12 446,171875 MHz
    13 446,178125 MHz  14 446,184375 MHz 15 446,190625 MHz  16 446,196875 MHz

    Uwaga, kody CTCSS lub DTCS przy sprzętowym ograniczeniu czasu nadawania do 180 sek.

    Częstotliwości CTCSS:
    Code:
    Kanał Częstotliwość (Hz) 
    
    1 67,0         2 71,9      3 74,4      4 77,0      5 79,7
    6 82,5        7 85,4       8 88,5      9 91,5     10 94,8
    11 97,4     12 100,0   13 103,5   14 107,2   15 110,9
    16 114,8   17 118,8   18 123,0   19 127,3   20 131,8
    21 136,5   22 141,3   23 146,2   24 151,4   25 156,7
    26 162,2   27 167,9   28 173,8   29 179,9   30 186,2
    31 192,8   32 203,5   33 210,7   34 218,1   35 225,7
    36 233,6   37 241,8   38 250,3

    Kody cyfrowe DCS:
    Code:

    023 065 132 205 255 331 413 465 612 723
    025 071 134 212 261 332 423 466 624 731
    026 072 143 223 263 343 431 503 627 732
    031 073 145 225 265 346 432 506 631 734
    032 074 152 226 266 351 445 516 632 743
    036 114 155 243 271 356 446 523 *645 754
    043 115 156 244 274 364 452 526 654 
    047 116 162 245 306 365 454 532 662 
    051 122 165 246 311 371 455 546 664 
    053 125 172 251 315 411 462 565 703 
    054 131 174 252 325 412 464 606 712


    Nie mam zamiaru nikogo zniechęcać, ani zrażać, przytoczyłem tylko przepisy.
    W 2009 r miała wejść kolejna zmiana, ale jeszcze nie weszła, która to liberalizuje.


    słyszałem o facecie, który kupił w internecie nielegalnego w polsce uniden'a (CB) i używał go jak normalne radio cb na polskich drogach, później natknął się na rutynową kontrolę policyjną, ale jakoś nie interesowało ich to radio!

    i pamiętajcie, w polsce nie ma patroli policyjnych z zamontowanymi w samochodach skanerami nasłuchowymi, da się legalnie kupić w TME moduły na inne częstotliwości np moduły RFM2 na 868MHz.

    zaletą nielegalnych pasm np. 868MHz jest niższe zaszumienie (bo mało kto używa takiego pasma)

    jeszcze pytanie: wifi ma wyższą częstotliwość niż 433MHz, a jest legalne, więc w tym rozporządzeniu, które przedstawił kolega chyba nie ma wszystkiego.

    pozostaje tylko korzystać z tego dla własnych potrzeb, bo jak się sprzedaje takie urządzenia na inne częstotliwości, to można mieć kłopoty.

    Cytat:
    Proponowałem RFM12BP, dość duży zasięg, obsługa w Bascomie.


    napisz więcej o tym, jak to obsłużyć w bascomie, albo daj linka, bo ciekawi mnie ten temat i czy jest do tego jakaś biblioteka (bo wbudowanych komend chyba nie ma)?
  • #78
    Freddy
    Poziom 43  
    fotomh-s napisał:

    ...
    zaletą nielegalnych pasm np. 868MHz jest niższe zaszumienie (bo mało kto używa takiego pasma)

    Pasmo 868MHz jest jak najbardziej legalne w Polsce !
    Cytat:

    jeszcze pytanie: wifi ma wyższą częstotliwość niż 433MHz, a jest legalne, więc w tym rozporządzeniu, które przedstawił kolega chyba nie ma wszystkiego.

    pozostaje tylko korzystać z tego dla własnych potrzeb, bo jak się sprzedaje takie urządzenia na inne częstotliwości, to można mieć kłopoty.


    Poczytaj dokładnie całość Rozporządzenia, zanim zaczniesz dalej pisać wierutne bzdury.
    Cytat:

    Cytat:
    Proponowałem RFM12BP, dość duży zasięg, obsługa w Bascomie.


    napisz więcej o tym, jak to obsłużyć w bascomie, albo daj linka, bo ciekawi mnie ten temat i czy jest do tego jakaś biblioteka (bo wbudowanych komend chyba nie ma)?


    Czyżby google nie działało, a u Ciebie zniknął klawisz "szukaj"
  • #79
    gemiel
    Poziom 22  
    Jak już uporacie się z legalnością pasma i sprzętu to może ktoś podpowie co dalej z tym sterowaniem? Autor chce sterować z olbrzymich odległości pojazdem, który jest ślepy i niemy. Chyba, że w pobliżu pojazdu będzie ktoś łaskawy i zadzwoni do właściciela mówiąc jak się porusza pojazd. Co niby mają dać czujniki jak nie ma zobrazowania otoczenia pojazdu? Cała dyskusja zabrnęła w łatwy zakątek wymądrzania się na temat przepisów naszego dziwnego prawa. Do dzisiaj mnie trzęsie jak sobie przypomnę pierwszego robota, którego zrobiłem 30 lat temu chodząc jeszcze do szkoły. Wtedy trzeba było mieć pozwolenie na radyjka 50mW a zdalne sterowanie posiadali starzy wyjadacze z kółek modelarskich. Robot ciągnął za sobą przewód sterujący własnej roboty skręcany z krosówki. Dzisiaj technologie poszły do przodu, przepisy są jakie są. Lepiej jednak zastanowić się nad tym co ten pojazd ma robić oprócz jazdy na ślepo. Bo na obecną chwilę to na odległość może być sterowany równie dobrze przez niewidomego.
  • #80
    kaytec
    Poziom 20  
    Gemiel - to niestety jeszcze nie robot, już kilka razy było mówione po co jest video rozmowa w telefonie - podłączamy wtedy telefon bezpośrednio do pojazdu dzwonimy i widzimy co się dzieje dookoła.

    Pozdrawiam.
  • #81
    drzasiek
    Specjalista - Mikrokontrolery
    To jeśli już podłączasz telefon i dzwonisz to po co się bawić w nielegalne sterowanie jak możesz sterować nim na paśmie GSM (przecież i tak dzwonisz) więc sygnałem dźwiękowym możesz, a jeśli dzwonisz na prywatny numer to kogo to obchodzi czy ty mówisz czy piszczysz..
  • #82
    elektrodom
    Poziom 20  
    Kolega chyba niedokładnie przeczytał opis i cały temat zresztą- komórka jest tu używana tylko do nadawania tonów, nie do przesyłu ich- do tego służy krótkofalówka. Jeśli użyte byłoby GSM, za połączenie trzeba płacić, a ponadto ktoś musi odebrać połączenie przychodzące po "tamtej" stronie- jeśli stosujemy krótkofalówkę, może być załączona i od razu po otrzymaniu sygnału ruszać...
  • #83
    drzasiek
    Specjalista - Mikrokontrolery
    elektrodom napisał:
    Kolega chyba niedokładnie przeczytał opis i cały temat zresztą- komórka jest tu używana tylko do nadawania tonów, nie do przesyłu ich- do tego służy krótkofalówka. Jeśli użyte byłoby GSM, za połączenie trzeba płacić, a ponadto ktoś musi odebrać połączenie przychodzące po "tamtej" stronie- jeśli stosujemy krótkofalówkę, może być załączona i od razu po otrzymaniu sygnału ruszać...

    To kolega se przeczyta jeden post wyżej mojego.. Autor napisał że po to jest wideo-rozmowa w telefonie, a skoro wideo-rozmowa to trzeba zadzwonić a skoro zadzwonić to trzeba płacić a skoro płacić to przynajmniej wykorzystać to za co się płaci.. Więc zamiast przesyłać tony krótkofalówką łamiąc prawo, płacąc za wideo rozmowę nie wykorzystując możliwości przesyłu (legalnego) dźwięku(tonów) w tej samej cenie lepiej jednak wykorzystać to za co się płaci.. Bez wideo-rozmowy robot jest ślepy więc i bezużyteczny.. a z wideo-rozmową i tak już można przesyłać dźwięki bo jak sama nazwa wskazuje jest to wideo-rozmowa. pozdrawiam
  • #84
    kaytec
    Poziom 20  
    No prosta logika - jak widzimy to używamy krótkofalówkę za którą nie płacimy, jak nie widzimy to sobie podłączamy telefon bezpośrednio i widzimy wszystko. Jak mówiłem pojazd nie jest tutaj głównym tematem, a jest nim moduł zdalnego sterowania - co z nim zrobimy o już wasza sprawa.
  • #85
    drzasiek
    Specjalista - Mikrokontrolery
    kaytec napisał:
    No prosta logika - jak widzimy to używamy krótkofalówkę za którą nie płacimy
    ale używamy w sposób nielegalny...
    Cytat:
    jak nie widzimy to sobie podłączamy telefon bezpośrednio i widzimy wszystko.
    I wciąż sterujemy w sposób nielegalny.. Dobrym byłoby tu możliwość przełączania między sterowaniem na GSM (żeby nie sterować nielegalnie chociaż wtedy gdy jest wideo-rozmowa). pozdrawiam
  • #86
    kaytec
    Poziom 20  
    Przesyłanie DTMF przez GSM jest legalne. Dodatkowo umożliwia to każdy telefon - zadzwoń do kogoś i naciśnij przycisk 0-9. Pozdrawiam.
  • #87
    drzasiek
    Specjalista - Mikrokontrolery
    kaytec napisał:
    Przesyłanie DTMF przez GSM jest legalne. Dodatkowo umożliwia to każdy telefon - zadzwoń do kogoś i naciśnij przycisk 0-9. Pozdrawiam.

    Tak wiem o tym i dlatego o tym mówie, że dobrze byłoby właśnie przez GSM tym sterować wtedy gdy jest włączona wideo-rozmowa.. pozdrawiam
  • #88
    lukashb
    Poziom 39  
    Aby coś zaproponować, i odejść od praktyk prawniczych, co się stało na tym forum zmorą okropną, to powiadam, żeby dołożyć kamerkę na 2,4GHz, zasięg może nie globalny, ale na 100 metrów wydoli. Mój pewien znajomy przerobił telefon DECT z 900MHz do sterowania samochodzikiem, który to bardzo fajnie jeździł. I zasięg spory jak na takie sterowanie miał. Upss Ale to chyba nie legalne..?! Pozdrawiam
  • #89
    elektronik79
    Poziom 16  
    nie mam nawet łańcucha - jak oceniacie całkowity koszt tego założywszy że kupię wszystko używane na allegro razem z komórką.
  • #90
    elektrodom
    Poziom 20  
    lukashb ma całkiem niezły pomysł- wi-fi daje całkiem niezłe, a raczej nieograniczone możliwości i może się przydać potencjalnemu robotowi do przesyłu danych. Problemem jest tu z kolei żerność baterii...
    Skoro to ma być platforma pod robota, to może w końcu sterowanie zewnętrzne nie będzie potrzebne...