Artykuł przedstawia możliwości wykorzystania zaawansowanych opcji dźwiękowych karty muzycznej SoundBlaster Live! 5.1.
Jak wiele osób wie jest to karta, która w swoim czasie oferowała bardzo dobre parametry dźwięku. Umożliwiała podłączenie pięciu głośników satelitarnych i subwoofera. Wprowadziła EAX, czyli standard efektów rewerbacji i pogłosów. Innymi słowy, definicji środowiskowych Wszystko to dzięki zaawansowanemu procesorowi DSP.
Mimo upływu czasu, nowych kart na rynku, a także braku wsparcia technicznego w postaci aktualizacji sterowników dla nowych systemów operacyjnych nadal jest ciekawą tanią alternatywą dla kart zintegrowanych.
Jako że opisywanie karty nie jest tematem przejdę do sedna sprawy, czyli do możliwości wykorzystania DSP karty przez efekt korekcji czasowej dźwięku.
Jak wiemy dźwięk jest falą akustyczną, która w naszym przypadku jest generowana przez głośniki. Fala ta porusza się z prędkością 340m/s przy temperaturze 15°C, więc zgodnie z tym na pokonanie drogi od głośnika potrzebuje pewnego czasu.
Czas ten będzie równy dla każdego głośnika znajdującego się w pomieszczeniu pod warunkiem, że będą one w równej odległości od siebie. Jeśli zaś głośniki znajdują się w różnych odległościach czas z jakim dźwięk dotrze do odbiorcy będzie różny dla każdego z głośników.
Tutaj z pomocą przychodzi korekcja czasowa dźwięku. Pozwala ona na opóźnianie bądź przyśpieszanie dźwięku w danym kanale. Jako, że dźwięk to inaczej fala, opóźnienie pozwala na przesunięcie amplitudy tej fali by pokrywała się z falą generowaną przez drugi głośnik w miejscu gdzie znajduje się słuchacz.
Po małym wstępie przejdźmy do etapu konfiguracji oprogramowania karty.
Zaczynamy ją od zakładki kX Mikser, która jest otwierana jako główna.
1. kX Mikser
W ustawieniach kX Mikser należy zaznaczyć opcje zakreśloną na czerwono po lewej stronie, czyli Tryb "Zmień przód z tyłem" pamiętając by przednie głośniki podłączyć do czarnego gniazda na karcie (kolory dla karty o oznaczeniu SB100), a tylne do zielonego.
2. Wstępna konfiguracja
Następnie klikamy na drugie czerwone kółeczko czyli "Konfiguracja głośników" i otwiera nam się takie okienko:
Suwaki należy ustawić na podane wartości:
Speaker Mode - 5.1
Surround - On
VCenterA: 1.00
VRearA: 1.00
VRearW: 0
VRearD: 0.0ms
Jeśli posiadamy subwoofer zaznaczamy Use Subwoofer output.
Możemy zaznaczyć jeszcze opcje Bass Redirection powodującą przekierowanie niskich częstotliwości do głośnika niskotonowego. Po jej zaznaczeniu ustawiamy dolną częstotliwość odcięcia wszystkich pięciu kanałów jak i górną kanału niskotonowego w zakresie 10Hz-320Hz.
Ze względu na brak głośników w konfiguracji 5.1 nie jestem w stanie stwierdzić poprawnego działania tej opcji z subwooferem zestawów dostępnych na rynku. W moim przypadku sygnał niskotonowy jest realizowany przez oddzielny subwoofer aktywny. Dla przypomnienia część zestawów głośnikowych robi downmix wszystkich kanałów do głośnika niskotonowego.
3. kX DSP
Zamykamy to okienko i na karcie Mikser klikamy na kX DSP na dole okienka. Pojawi się:
Na początek proponuje klikając PPM na pustym polu tego okna, ustawić rozmiar okna na duży, a potem rozmiar łącznika również na duży. Niekiedy przydaje się ustawić go na ogromny żeby lepiej można było trafić, ale o tym zaraz.
Następnie klikamy na Stereo Chorus i wybieramy usuń, tak samo postępujemy z Reverb Lite, Timbre, Peak, FXMix2. Wykonujemy tą czynność gdyż karta dysponuje ograniczoną ilością pamięci (iTram), którą wymienione efekty zajmują.
Po wykonaniu tych czynności, klikamy na wolne pole i wybieramy Dodaj efekt/wtyczkę, wybierając z końca listy TimeBalanceV2.
Po tej czynności pasek tytułu tego efektu może pozostać szary, jeśli tak jest klikamy prawym przyciskiem na nim po czym wybieramy przetłumacz, a następnie włącz.
Następnie należy połączyć okienko tego efektu z okienkiem Surrounder+ i epilog.
Aby to zrobić po wcześniejszym ustawieniu rozmiaru łącznika klikamy LPM na pierwszym małym prostokąciku na prawej krawędzi Surrouder+ (oznaczony jako [8000] fL) i łączymy go z czerwonym pierwszym TimeBalance, powinny nam się od razu wszystkie połączyć, jeśli tak się nie stanie to oprócz tego łączymy ze sobą cztery kolejne.
To samo robimy z drugiej strony TimeBalance łącząc go z epilogiem wykonując tą czynność odwrotnie, czyli wpierw czerwone łączniki epiloga podpinamy do niebieskich timebalance. Robiąc to w kolejności timebalance -> epilog zostaną wybrane złe wejścia tego drugiego.
Całość powinna wyglądać tak:
4. Opóźnienia
Dwukrotnie klikamy na TimeBalance, możemy ustawić opóźnienia na dwa sposoby: basic i advanced.
W trybie Basic używając suwaków ustawiamy odległość poszczególnych głośników od słuchacza. Tryb ten jest dla mniej wymagających.
W trybie Advanced używając suwaków odpowiadającym pięciu głośnikom przesuwamy je względem osi XYZ, gdzie os Z jest wysokością głośnika od ziemi (przydatne gdy głośniki są na rożnych poziomach wysokości).
Na początek najlepiej jest ustawić pozycje poszczególnych głośników między sobą, odległość miedzy nimi jest pokazana na żółto.
Po tej czynności ustawiamy naszą pozycje suwakami znajdującymi się w środku okna.
Głośniki oznaczone są skrótami literowymi tak jak ma to miejsce w radiu samochodowym, pozycja słuchacza jest oznaczona literą L.
W przypadku mojego pokoju, który jest prostokątem o wymiarach 5x3.5x2.2 ustawienie głośników wygląda tak:
Oczywiście to nie wszystko co można wykonać przy użyciu tych sterowników, w moim przypadku okno kX DSP wygląda tak:
Dodałem sobie dodatkowo 10-pasmowy korektor i układ odcięcia dolnej częstotliwości na głośniki tylne.
Całość prac przy kX DSP jak i TimeBalance proponuje zapisywać, ze względu na możliwość wyzerowania się ustawień, które łatwo wtedy odtworzyć. Poza tym można zapisać sobie odpowiednie pozycje odsłuchowe, np. fotel przed monitorem i łóżko.
Co do sceptycyzmu czy te opcje działają proponuje ustawić sobie ogniskowanie dźwięku bliżej lewej lub prawej strony (os X) oraz posadzić tam drugą osobę, po czym ominąć ten efekt (płaska strzałeczka w lewym dolnym rogu). Jeśli ta osoba nie usłyszy różnicy to albo głośniki robią downmix do stereo, albo miksują ze sobą wszystkie kanały.
Jak wiele osób wie jest to karta, która w swoim czasie oferowała bardzo dobre parametry dźwięku. Umożliwiała podłączenie pięciu głośników satelitarnych i subwoofera. Wprowadziła EAX, czyli standard efektów rewerbacji i pogłosów. Innymi słowy, definicji środowiskowych Wszystko to dzięki zaawansowanemu procesorowi DSP.
Mimo upływu czasu, nowych kart na rynku, a także braku wsparcia technicznego w postaci aktualizacji sterowników dla nowych systemów operacyjnych nadal jest ciekawą tanią alternatywą dla kart zintegrowanych.
Jako że opisywanie karty nie jest tematem przejdę do sedna sprawy, czyli do możliwości wykorzystania DSP karty przez efekt korekcji czasowej dźwięku.
Jak wiemy dźwięk jest falą akustyczną, która w naszym przypadku jest generowana przez głośniki. Fala ta porusza się z prędkością 340m/s przy temperaturze 15°C, więc zgodnie z tym na pokonanie drogi od głośnika potrzebuje pewnego czasu.
Czas ten będzie równy dla każdego głośnika znajdującego się w pomieszczeniu pod warunkiem, że będą one w równej odległości od siebie. Jeśli zaś głośniki znajdują się w różnych odległościach czas z jakim dźwięk dotrze do odbiorcy będzie różny dla każdego z głośników.
Tutaj z pomocą przychodzi korekcja czasowa dźwięku. Pozwala ona na opóźnianie bądź przyśpieszanie dźwięku w danym kanale. Jako, że dźwięk to inaczej fala, opóźnienie pozwala na przesunięcie amplitudy tej fali by pokrywała się z falą generowaną przez drugi głośnik w miejscu gdzie znajduje się słuchacz.
Po małym wstępie przejdźmy do etapu konfiguracji oprogramowania karty.
Zaczynamy ją od zakładki kX Mikser, która jest otwierana jako główna.
1. kX Mikser
W ustawieniach kX Mikser należy zaznaczyć opcje zakreśloną na czerwono po lewej stronie, czyli Tryb "Zmień przód z tyłem" pamiętając by przednie głośniki podłączyć do czarnego gniazda na karcie (kolory dla karty o oznaczeniu SB100), a tylne do zielonego.
2. Wstępna konfiguracja
Następnie klikamy na drugie czerwone kółeczko czyli "Konfiguracja głośników" i otwiera nam się takie okienko:
Suwaki należy ustawić na podane wartości:
Speaker Mode - 5.1
Surround - On
VCenterA: 1.00
VRearA: 1.00
VRearW: 0
VRearD: 0.0ms
Jeśli posiadamy subwoofer zaznaczamy Use Subwoofer output.
Możemy zaznaczyć jeszcze opcje Bass Redirection powodującą przekierowanie niskich częstotliwości do głośnika niskotonowego. Po jej zaznaczeniu ustawiamy dolną częstotliwość odcięcia wszystkich pięciu kanałów jak i górną kanału niskotonowego w zakresie 10Hz-320Hz.
Ze względu na brak głośników w konfiguracji 5.1 nie jestem w stanie stwierdzić poprawnego działania tej opcji z subwooferem zestawów dostępnych na rynku. W moim przypadku sygnał niskotonowy jest realizowany przez oddzielny subwoofer aktywny. Dla przypomnienia część zestawów głośnikowych robi downmix wszystkich kanałów do głośnika niskotonowego.
3. kX DSP
Zamykamy to okienko i na karcie Mikser klikamy na kX DSP na dole okienka. Pojawi się:
Na początek proponuje klikając PPM na pustym polu tego okna, ustawić rozmiar okna na duży, a potem rozmiar łącznika również na duży. Niekiedy przydaje się ustawić go na ogromny żeby lepiej można było trafić, ale o tym zaraz.
Następnie klikamy na Stereo Chorus i wybieramy usuń, tak samo postępujemy z Reverb Lite, Timbre, Peak, FXMix2. Wykonujemy tą czynność gdyż karta dysponuje ograniczoną ilością pamięci (iTram), którą wymienione efekty zajmują.
Po wykonaniu tych czynności, klikamy na wolne pole i wybieramy Dodaj efekt/wtyczkę, wybierając z końca listy TimeBalanceV2.
Po tej czynności pasek tytułu tego efektu może pozostać szary, jeśli tak jest klikamy prawym przyciskiem na nim po czym wybieramy przetłumacz, a następnie włącz.
Następnie należy połączyć okienko tego efektu z okienkiem Surrounder+ i epilog.
Aby to zrobić po wcześniejszym ustawieniu rozmiaru łącznika klikamy LPM na pierwszym małym prostokąciku na prawej krawędzi Surrouder+ (oznaczony jako [8000] fL) i łączymy go z czerwonym pierwszym TimeBalance, powinny nam się od razu wszystkie połączyć, jeśli tak się nie stanie to oprócz tego łączymy ze sobą cztery kolejne.
To samo robimy z drugiej strony TimeBalance łącząc go z epilogiem wykonując tą czynność odwrotnie, czyli wpierw czerwone łączniki epiloga podpinamy do niebieskich timebalance. Robiąc to w kolejności timebalance -> epilog zostaną wybrane złe wejścia tego drugiego.
Całość powinna wyglądać tak:
4. Opóźnienia
Dwukrotnie klikamy na TimeBalance, możemy ustawić opóźnienia na dwa sposoby: basic i advanced.
W trybie Basic używając suwaków ustawiamy odległość poszczególnych głośników od słuchacza. Tryb ten jest dla mniej wymagających.
W trybie Advanced używając suwaków odpowiadającym pięciu głośnikom przesuwamy je względem osi XYZ, gdzie os Z jest wysokością głośnika od ziemi (przydatne gdy głośniki są na rożnych poziomach wysokości).
Na początek najlepiej jest ustawić pozycje poszczególnych głośników między sobą, odległość miedzy nimi jest pokazana na żółto.
Po tej czynności ustawiamy naszą pozycje suwakami znajdującymi się w środku okna.
Głośniki oznaczone są skrótami literowymi tak jak ma to miejsce w radiu samochodowym, pozycja słuchacza jest oznaczona literą L.
W przypadku mojego pokoju, który jest prostokątem o wymiarach 5x3.5x2.2 ustawienie głośników wygląda tak:
Oczywiście to nie wszystko co można wykonać przy użyciu tych sterowników, w moim przypadku okno kX DSP wygląda tak:
Dodałem sobie dodatkowo 10-pasmowy korektor i układ odcięcia dolnej częstotliwości na głośniki tylne.
Całość prac przy kX DSP jak i TimeBalance proponuje zapisywać, ze względu na możliwość wyzerowania się ustawień, które łatwo wtedy odtworzyć. Poza tym można zapisać sobie odpowiednie pozycje odsłuchowe, np. fotel przed monitorem i łóżko.
Co do sceptycyzmu czy te opcje działają proponuje ustawić sobie ogniskowanie dźwięku bliżej lewej lub prawej strony (os X) oraz posadzić tam drugą osobę, po czym ominąć ten efekt (płaska strzałeczka w lewym dolnym rogu). Jeśli ta osoba nie usłyszy różnicy to albo głośniki robią downmix do stereo, albo miksują ze sobą wszystkie kanały.
