Elektroda.pl
Elektroda.pl
X
Filament
Proszę, dodaj wyjątek www.elektroda.pl do Adblock.
Dzięki temu, że oglądasz reklamy, wspierasz portal i użytkowników.

Proste radio FM oparte o CXA1191

jankomuzykant 08 Lis 2011 22:27 26305 25
  • Proste radio FM oparte o CXA1191

    Tym razem nic odkrywczego, a spełnienie potrzeby, jaką okazało się być zwyczajne małe radio biurkowe pracujące blisko komputera. Oczywiście można dziś słuchać radia internetowego, ale pomińmy tą kwestię – potrzebowałem analogowego, monofonicznego radyjka, które poprawnie i czysto odbiera II program PR w środowisku dużych zakłóceń. Opisów takich jak ten w sieci jest multum, lecz postanowiłem zwrócić się tym razem do początkujących elektroników pragnących zbudować swoje pierwsze radio.

    Wybór padł na bardzo popularny układ Sony CXA1191, który zapewnia dobre parametry odbioru i wysoką czułość. Małe przenośne radyjka typu ''walkman'' w oparciu o ten układ wykonałem blisko 20 lat temu. Sukces, jakim będzie odporność na zakłócenia, wymaga porządnego montażu i ekranowania poszczególnych bloków w.cz. Dlatego poszczególne sekcje: wejściowa, wzmacniacza w.cz. i heterodyny są oddzielone od siebie blaszanymi płaszczyznami. Podobnie spód płytki w większości jest osłonięty ekranem. Ten można wykonać choćby ze stalowej puszki po konserwie. Na zdjęciu widać, w jaki sposób należy osłonić sekcje.

    Proste radio FM oparte o CXA1191

    Rozwiązanie układowe jest proste, choć występują tam cztery cewki. Wszystkie nawinięte zostały drutem ze skrętki UTP na wiertle 3mm i posiadają po 7 zwojów. Czwarta cewka łącząca układ z anteną (niewidoczna na zdjęciu) posiada 30 zwojów. Antenę stanowi 20-centymetrowy odcinek struny do gitary, który ma dobrą sprężystość i zapewnia samonośność. Oczywiście można użyć jakiegokolwiek innego materiału przewodzącego. Należy pamiętać, że im dłuższa będzie antena, tym mniej zwojów będzie mieć cewka przy niej znajdująca się.

    Proste radio FM oparte o CXA1191

    Pewnym problemem może być zdobycie kondensatora strojeniowego (agregatu). Ten, jak widać, jest trójsekcyjny. Występował np. w radiu Roksana R601. W razie problemów ze zdobyciem podobnego można użyć klasycznego, dwusekcyjnego, zestrajając obwód antenowy na stałe, na środek pasma (część z lewej strony). W tym celu kondensator 4,7pF, pierwszy z lewej, zamieniamy na 10–12pF. Przy adaptacji innych agregatów z pewnością pojawi się potrzeba wiercenia dodatkowych otworów w płytce, ale nie stanowi to problemu, ponieważ jest tam zapas miejsca. Wyprowadzenia, po przykręceniu agregatu, łączymy drutem ze skrętki utp na sztywno z wyjściami oryginalnymi na płytce. Należy pamiętać, że tak obudowa kondensatora (stator, będący również jego ekranem) jak i sam ekran nie jest połączony z masą, a z napięciem odniesienia, które występuje na dużych płaszczyznach płytki oraz 9 nóżce układu.





    Proste radio FM oparte o CXA1191

    Po osadzeniu wszystkich elementów zgodnie z danymi ze schematu powinniśmy już od razu odbierać przynajmniej część stacji. Należy „wepchać” całe pasmo w zakres przestrajania ściskając bądź rozciągając cewkę heterodyny (pierwszą z prawej). Należy to robić plastikowym bądź drewnianym patyczkiem, np. wykałaczką, już po osadzeniu ekranów. Następnie szukamy możliwie słabej stacji na środku zakresu i rozciągamy bądź ściskamy cewkę środkową, by zminimalizować szum. W końcu robimy to samo z pierwszą cewką – tu efekt będzie najmniejszy (dlatego też zastąpienie kondensatora zmiennego stałą wartością nie wpłynie znacząco na odbiór). Na końcu weryfikujemy cewkę łączącą antenę z radiem, lecz i tu wpływ na jakość będzie niewielki.

    Wspomnieć należy, że do wyprowadzeń SPK należy podłączyć praktycznie dowolny głośnik. Dobre, małe głośniki pochodzą z nieco droższych głośników komputerowych bardziej znanych firm (takich za kilkadziesiąt złotych, Genius, Logitech, Creative - ale nie wszystkich), a charakteryzują się tym, że posiadają giętki kołnierz na obwodzie i wyglądają dość klasycznie. Nie ma potrzeby stosowania dwóch głośników (osobno wysokotonowego). Sprawny głośnik przenosi pasmo do 10 kHz, a radio nie oferuje wiele więcej.

    Ponieważ stacje nadają dziś dość agresywnie brzmieniowo, co powoduje szybkie zmęczenie, może przydać się nam regulacja wysokich tonów (obejmujących część górnego pasma nieco niżej niż zwykle). W tym celu kondensator 22nF należy zastąpić wartością 4,7nF, a dodatkowe wyprowadzenie łączące ów kondensator z kondensatorem 1uF łączymy przez kondensator 100nF ze ślizgaczem potencjometru, którego skrajną końcówkę łączymy z masą. Da nam to możliwość i podbicia góry (wykorzystując naturalną nieliniowość preemfazy), i silnego jej stłumienia. Wartość tego potencjometru nie jest krytyczna, podobnie jak regulującego głośność i może wynosić 10–47kR. Oba potencjometry powinny być logarytmiczne – zapewni to liniowość efektu.

    Układ scalony i pozostałe elementy możemy uzyskać z radyjka bazarowego za kilkanaście złotych. Bywa bardzo popularny w wyjątkowo kiepskich konstrukcjach z wieloma zakresami fal krótkich i cyfrowym odczytem częstotliwości. Konstrukcje te są tak marne z racji niechlujnego montażu i silnych zakłóceń pochodzących od części cyfrowej - odczytu częstotliwości i zegara. Ten moduł zresztą możemy użyć warsztatowo jako prosty częstotliwościomierz do uruchamiania bardziej skomplikowanych konstrukcji. Układ ten został także wykorzystany w polskiej konstrukcji z Eltry: Lena 4, a być może także w innych odbiornikach.

    Układ zasilany jest napięciem 3–7,5V stabilizowanym. Co ważne - radyjko można zasilić z portu USB. Gdyby pojawiły się problemy z zakłóceniami, należałoby założyć filtr w postaci dławika (najlepiej i na plusie, i na masie). Jego wartość jest zupełnie niekrytyczna, jednak wymaga pewnej indukcyjności; kilkuzwojowe filtry wiele nie pomogą. Pobór prądu jest wyjątkowo niski, kilka mA plus wysterowanie głośnika.

    Wkrótce do radyjka powstanie obudowa, a dziś pozwalam sobie przedstawić gotowy działający moduł.

    W załączniku projekt płytki w formacie AUTOTRAXa, GERBERa i PDF.


    Fajne!
  • Filament
  • #2 09 Lis 2011 07:44
    eurotips
    Poziom 34  

    jankomuzykant napisał:
    ...
    Układ scalony jak i pozostałe elementy możemy uzyskać z radyjka bazarowego za kilkanaście złotych. Bywa bardzo popularny w wyjątkowo kiepskich konstrukcjach....


    No i wszystko w temcie. Gotowe radyjko wyjdzie połowa ceny samego kondensatora. Moim zdaniem niezbyt trafnie wybrałeś serce radyjka, na zakres FM są lepsze dedykowane scalaki i przestrajanie napięciowe zwykłym potencjometrem.

  • #3 09 Lis 2011 08:18
    mkpl
    Poziom 37  

    Ja jestem pełen uznania bo wykonać radio to wcale nie taka prosta sprawa. Wszystko przemyślane z zasadami w.cz i to się chwali.

    Nie zgodzę się z kolegą eurotips. Diy nigdy nie jest opłacalne natomiast idę o zakład, że prezentowany odbiornik ma lepsze parametry niż pierwszy lepszy z bazarku na tym samym układzie

  • Filament
  • #4 09 Lis 2011 09:03
    BuBos18
    Warunkowo odblokowany

    eurotips napisał:
    Moim zdaniem niezbyt trafnie wybrałeś serce radyjka, na zakres FM są lepsze dedykowane scalaki i przestrajanie napięciowe zwykłym potencjometrem.

    Możesz przytoczyć o jakich scalakach mówisz?

  • #6 09 Lis 2011 10:13
    odrzyw
    Poziom 11  

    Bardzo fajny projekt. Mam na biurku zwykły magnetofon FM i gdy włączę monitor to radio odstraja się i gubi zasięg. Teraz problem będzie rozwiązany ... Czy na TDA7000 można by zrobić równie podobny układ (oczywiście z przeróbkami) ? Akurat taki posiadam. :)

  • #7 09 Lis 2011 10:23
    jankomuzykant
    Poziom 13  

    Z TDA7xxx miałem do czynienia, niestety to właśnie jest przykład układu, który nie radzi sobie z gęstością stacji na FMie, zakłóceniami i silną modulacją, tak nagminnie dziś stosowaną.
    Oczywiście jest mnóstwo popularnych rozwiązań układowych, ale nie znalazłem taniego i popularnego scalaka strojonego napięciem dostępnym lokalnie. Jak wspomniałem, bazary są pełne CXA1191 i klonów w postaci całego radia za kilka-kilkanaście złotych. Sam wytargowałem takich kilka na części, znacznie taniej, bo były mechanicznie uszkodzone. Znajdziemy tam filtry ceramiczne i agregat, a właściwie wszystkie części.
    Zmaltretowane Roksany, nienadające się do renowacji, także można znaleźć bez trudu (sprawnych trochę żal, bo to dość przyzwoite radio). Jeśli ktoś wie, gdzie stosowano jeszcze ów trójsekcyjny kondensator, niechaj da znać.

    No i nie zapominajmy, jak wspomniano, DIY praktycznie nigdy się nie opłaca :)

    Pierwotnie rysunek scalaka był odwrócony, obecnie jest już dobrze.

  • #8 09 Lis 2011 19:01
    lukas1121
    Poziom 17  

    Zobacz diore sudety, początkowa wersja chyba miała potem były inne przynajmniej ja mam inny;)

    Bardzo dobra konstrukcja. widać żę od początku robiona z głową:)

  • #9 09 Lis 2011 19:10
    MasMas
    Poziom 16  

    Konstrukcja mi się podoba. Ładnie, estetycznie zrobione i przemyślane.
    Ja się zgadzam, że praktycznie to trochę nie praktyczne, ale nie o to chodzi w DIY.
    Liczy się to, że projekt działa, była przyjemność z budowy i satysfakcja teraz.

    A dla tych co chca praktycznie, tanio i prosto, polecam zrobienie radia z kitu AVT2469 - można zrobić tanio i prosto radio, w łatwy sposób - pozbywając się wszystkich trudności związanych z budową radia - tworzenie cewek, dobieranie kondensatorów, kwestie przestrajania itd.
    Można kupić gotową głowice DT-2200F i układ TBA120U - przestrajane zwykłym potencjometrem (napięciowo). Polecam jak ktoś potrzebuje radio.

    Ale to też jest fajne ;)

  • #10 09 Lis 2011 22:00
    leonow32

    Poziom 29  

    BuBos18 napisał:
    eurotips napisał:
    Moim zdaniem niezbyt trafnie wybrałeś serce radyjka, na zakres FM są lepsze dedykowane scalaki i przestrajanie napięciowe zwykłym potencjometrem.

    Możesz przytoczyć o jakich scalakach mówisz?

    Między innymi TDA7088 - poniżej masz link do tego projektu. To radyjko typu "scan-reset" czyli jeden klawisz wyszukuje kolejne stacje radiowe, a reset wraca na początek zakresu. Nie ma możliwości ręcznego wyboru. Ogólnie bardzo prymitywne, ale jakoś tam gra (nawet stereo da się zrobić!).
    http://leon-instruments.blogspot.com/2010/11/radio-fm-na-tda7088t.html

  • #11 09 Lis 2011 22:08
    jankomuzykant
    Poziom 13  

    leonow32 napisał:
    Między innymi TDA7088 - poniżej masz link do tego projektu. To radyjko typu "scan-reset" czyli jeden klawisz wyszukuje kolejne stacje radiowe, a reset wraca na początek zakresu. Nie ma możliwości ręcznego wyboru. Ogólnie bardzo prymitywne, ale jakoś tam gra

    No właśnie, jakoś.
    Obecnie mamy czasy takiego brudu w eterze, że tylko nieliczne konstrukcje dają sobie z tym radę. Seria TDA7xxx do takich nie należy ze względu na zbytnie uproszczenia w.cz., zresztą p.cz także.
    Na marginesie, przedstawiony w wątku układ pozwala na zrobienie wersji stereo, sygnał mpx można pobrać z 24 nóżki.

  • #12 09 Lis 2011 22:55
    Alberto86
    Poziom 14  

    Dokładnie. TDA7000 miał dość egzotyczną, jak na FM, częstotliwość pośrednią 77,5kHz i filtr p.cz. zrealizowany z użyciem elementów RC. To dlatego nie grzeszy zbyt rewelacyjną selektywnością. Na pewno nie będzie konkurencyjny z odbiornikami z filtrami ceramicznymi.

    Cieszy mnie to, że komuś się chciało sklecić radio samemu, łącznie z nawinięciem cewek. Jakoś nigdy nie rozumiałem co w tym takiego trudnego, że aż większość ludzi parających się elektroniką czuje do samodzielnego nawijania wstręt.

    Brawo za konstrukcję!

    Ze swojej strony dodam, że całkiem niezły odbiornik AM/FM można zbudować jeszcze z użyciem układu U2510 Telefunkena. Ten scalak, podobnie jak CXA1191, jest przeznaczony do współpracy z filtrami ceramicznymi.

  • #13 10 Lis 2011 06:34
    mikstu2
    Poziom 27  

    Witam
    Swego czasu, chyba ELTRA, produkowała radyjko R-1002 na układzie CXA1019S z przełącznikiem na zakresy OIRT i CCIR. Przestrajane było kondensatorem 2-sekcyjnym.
    Trudno mi powiedzieć jak się sprawowało w praktyce, bo znam je tylko ze schematu.
    Podziwiam jednak tych, którym chce się robić takiego rzeczy samemu.
    Duże plusy (dodatnie :D ) dla jankomuzykanta.

  • #14 12 Lis 2011 13:11
    danthe
    Poziom 29  

    Jeśli dobrze widzę to musiałeś nieco porozginać nóżki układu, czyżby nieodpowiedni raster lub przy robieniu płytki coś się "rozjechało" ?

  • #15 12 Lis 2011 15:51
    jankomuzykant
    Poziom 13  

    danthe napisał:
    Jeśli dobrze widzę to musiałeś nieco porozginać nóżki układu, czyżby nieodpowiedni raster lub przy robieniu płytki coś się "rozjechało" ?

    Małe niedopatrzenie - akurat ten układ był źle przeskalowany w bibliotece autotraxa i nie sprawdziłem tego. Ale jak już pomalowałem płytkę, nie chciało mi się tego poprawiać, układ wszedł bez problemu (tym razem malowałem ją ręcznie).

  • #16 02 Gru 2011 21:29
    gdkj
    Poziom 26  

    Pewnie mnie zaraz tu administrator wyrzuci ale napisze że czasami sam mam ochotę na coś takiego. W mojej wersji wzorując się na dwóch artykułach z cyklu Na warsztacie Młodego Technika byłby to tuner stereo wyłącznie na tranzystorach a jedyne elementy indukcyjne byłyby tylko w głowicy UKF. Kto wspomniane artykuły pamięta ten domyśli się o czym tu piszę a mniemam że do odbioru stacji lokalnej mogłoby się nawet udać. Konstrukcja jak w temacie powstała zapewne z podobnej chęci a potrzeba to tylko wymówka :)

  • #17 03 Lut 2016 02:14
    CHOPIN66
    Poziom 9  

    mikstu2 napisał:
    Witam
    Swego czasu, chyba ELTRA, produkowała radyjko R-1002 na układzie CXA1019S z przełącznikiem na zakresy OIRT i CCIR. Przestrajane było kondensatorem 2-sekcyjnym.
    Trudno mi powiedzieć jak się sprawowało w praktyce, bo znam je tylko ze schematu.
    Podziwiam jednak tych, którym chce się robić takiego rzeczy samemu.
    Duże plusy (dodatnie :D ) dla jankomuzykanta.


    Była też Tola 2 R6322 na CAX1019 , czułość znakomita ,wiem bo mam ten odbiornik i używam go na odzień,więc penie tak samo sprawował się R1002.

  • #18 19 Cze 2016 14:28
    mikke2
    Poziom 12  

    jankomuzykant napisał:
    Jeśli ktoś wie, gdzie stosowano jeszcze ów trójsekcyjny kondensator, niechaj da znać

    Identyczny kondensator był stosowany w głowicy UKF w radiu Unitra Amator, we wszystkich jego wersjach.
    Proste radio FM oparte o CXA1191

  • #19 10 Kwi 2018 09:42
    Krystian1256
    Poziom 7  

    Jaki głośnik maksymalnie można podłączyć?

  • #20 10 Kwi 2018 14:54
    jankomuzykant
    Poziom 13  

    Maksymalnie nie ma ograniczeń, oczywiście w ramach rozsądku wymiarowego i wagowego. Pamiętać trzeba także, że głośniki przeznaczone do pracy z dużymi mocami nie brzmią najlepiej przy poziomach bardzo niskich.

    Radyjko nie dysponuje dużą mocą, dlatego dobrze, żeby głośnik miał przyzwoitą efektywność.

  • #21 10 Kwi 2018 19:14
    jaclew
    Poziom 16  

    A jak sprawa z stabilnością dostrojenia? Ten scalak ma ARCz? Bo w tych radyjkach z odczytem częstotliwości na LCD skąd ten układzik można odzyskać, stabilność gwarantowała synteza o ile się nie mylę.
    Ogólnie fajna konstrukcja w stylu retro dzięki temu trójsekcyjnemu agregatowi.
    Jednak z czasem zabraknie funkcji programowania stacji.

    Krystian1256 napisał:
    Jaki głośnik maksymalnie można podłączyć

    Większe znaczenie ma impedancja głośnika; czy można podłączyć taki o 4 omach?

    gdkj napisał:
    wzorując się na dwóch artykułach z cyklu Na warsztacie Młodego Technika

    Jeden znam - w numerze 8/86. A drugi w jakim był?

  • #22 10 Kwi 2018 22:08
    jankomuzykant
    Poziom 13  

    jaclew napisał:
    A jak sprawa z stabilnością dostrojenia? Ten scalak ma ARCz?

    Ma, za "siłę" łapania odpowiada kondensator 3,3pF - można sobie go dobrać do własnych upodobań.
    jaclew napisał:
    Ogólnie fajna konstrukcja w stylu retro dzięki temu trójsekcyjnemu agregatowi. Jednak z czasem zabraknie funkcji programowania stacji.

    No to już zależy kto czego i jak słucha. Po ostatnich zmianach toleruję tylko dwójkę :)
    jaclew napisał:
    Większe znaczenie ma impedancja głośnika; czy można podłączyć taki o 4 omach?

    Przy tak niskim napięciu zasilania można.

  • #23 11 Kwi 2018 00:02
    Krystian1256
    Poziom 7  

    A pokażesz fotkę końcową.

  • #24 15 Kwi 2018 16:41
    jankomuzykant
    Poziom 13  

    Fotka jest, ale nie tylko samego radyjka, lecz miejsca, w którym zadomowiło się na stałe, czyli warsztatu. W międzyczasie powstały ciekawsze konstrukcje, a tu zaadaptowałem gotową skrzynkę po jakimś głośniku komputerowym. Radio działa i jest używane na co dzień, a o to właśnie chodziło.
    Proste radio FM oparte o CXA1191

  • #25 15 Kwi 2018 21:24
    Krystian1256
    Poziom 7  

    Ja ostatnio zregenerowałem TELEFUNKEN ALLEGRETTO 1010:).

  • #26 01 Maj 2018 11:18
    KamazWSA
    Poziom 9  

    MasMas napisał:

    A dla tych co chca praktycznie, tanio i prosto, polecam zrobienie radia z kitu AVT2469 - można zrobić tanio i prosto radio, w łatwy sposób - pozbywając się wszystkich trudności związanych z budową radia - tworzenie cewek, dobieranie kondensatorów, kwestie przestrajania itd.
    Można kupić gotową głowice DT-2200F i układ TBA120U - przestrajane zwykłym potencjometrem (napięciowo). Polecam jak ktoś potrzebuje radio.

    Ale to też jest fajne ;)



    Gdzie dorwać najlepiej