Elektroda.pl
Elektroda.pl
X
Proszę, dodaj wyjątek www.elektroda.pl do Adblock.
Dzięki temu, że oglądasz reklamy, wspierasz portal i użytkowników.

Przerobienie wentylatora 3pin na 4pin, czyli sterowanie PWM

elektryku5 10 Mar 2013 20:57 32289 13
  • Przerobienie wentylatora 3pin na 4pin, czyli sterowanie PWM

    Witam.

    Jako, że udało mi się zdobyć nie do końca kompletne chłodzenie, to chciałem dać tam jakiś wentylator, płyta główna ma złącze 4-pinowe, czyli poza zasilaniem jest jeszcze sygnalizacja prędkości i regulacja obrotów. 3-pinowe wentylatory nie mają wejścia na regulację obrotów, więc trzeba je dorobić, w przeciwnym razie wentylator będzie kręcił się na pełnych obrotach lub będzie trzeba podłączyć regulator obrotów, który nie jest już tak wygodny, jak automatyczna regulacja z płyty głównej.
    Po wpisaniu w wyszukiwarkę grafiki "cpu fan pwm" ujrzał się moim oczom taki oto schemat:

    Przerobienie wentylatora 3pin na 4pin, czyli sterowanie PWM

    Sprawa jest prosta, baza npn spolaryzowana jest przez rezystor 10k, kolejny 10k prowadzi do wyjścia PWM z płyty, po zwarciu końcówki do masy uzyskujemy nieco mniej niż połowę napięcia zasilania, są to minimalne obroty, jakie uzyskać może wentylator, reszta jest oczywista - sygnał PWM przełącza tranzystor pomiędzy stanem połowy napięcia a stanem maksymalnego napięcia na silniku. Oczywiście nie jest to dokładna połowa i dokładne napięcie zasilania, gdyż na tranzystorze występuje spadek napięcia.
    Tutaj opis działania po angielsku http://www.techpowerup.com/forums/showthread.php?t=107135
    Zdjęcia urządzenia mojej roboty, użyty został tranzystor BDX33, gdyż taki był pod ręką.
    Do podłączenia została użyta łamana listwa o rastrze 2.54mm (widać, że troszkę się ułamało, bo kruchy materiał).

    Przerobienie wentylatora 3pin na 4pin, czyli sterowanie PWM Przerobienie wentylatora 3pin na 4pin, czyli sterowanie PWM Przerobienie wentylatora 3pin na 4pin, czyli sterowanie PWM Przerobienie wentylatora 3pin na 4pin, czyli sterowanie PWM





    Zrobione metodą montażu przestrzennego, gdyż to tylko 3 elementy, a płytka byłaby przerostem formy nad treścią dla tak prostego urządzenia, oczywiście w normalnej produkcji byłaby wskazana, ale jeśli robi się to na szybko, to można się bez niej obejść.
    Tak zrobił to autor z zagranicznego forum, moja wersja ma tą zaletę, że tranzystor nie wisi w powietrzu.

    Przerobienie wentylatora 3pin na 4pin, czyli sterowanie PWM

    Do tego jeszcze ciekawostka, miałem wentylator bez żółtego przewodu, ale dla chcącego nic trudnego, niektóre wentylatory mają wyjście z sygnałem prędkości, ale przewód nie jest przylutowany, akurat miałem szczęście, że w tym wypadku tak się stało, wystarczyło przylutować.

    Przerobienie wentylatora 3pin na 4pin, czyli sterowanie PWM Przerobienie wentylatora 3pin na 4pin, czyli sterowanie PWM


    Fajne! Ranking DIY
    Potrafisz napisać podobny artykuł? Wyślij do mnie a otrzymasz kartę SD 64GB.
  • #3 10 Mar 2013 22:50
    Eufor
    Poziom 17  

    Kiedyś zmontowałem prosty układzik na tranzystorze, potencjometrze i rezystorkach którego zadaniem była regulacja obrotów silniczka dc, ale zauważyłem że kiedy potencjometr był odkręcony na maksa i silniczek powinien pobierać maksymalną moc ze źródła zasilania wcale tak się nie działo bo kiedy zbocznikowałem cały układ to silniczek znacznie zwiększał obroty, czy w tym przypadku nie ma podobnego efektu?

  • #4 10 Mar 2013 23:06
    maniek1818
    Poziom 22  

    A gdyby tak to zrobić na tranzystorze N-MOSFET, to sprawniejsza byłaby regulacja.

  • #5 10 Mar 2013 23:16
    elektryku5
    Poziom 38  

    Na tranzystorze zniknie może z 2V, u mnie to akurat nie stanowiło problemu, gdyż wentylator dawał ponad 3kRPM i strasznie wył, teraz jest maks. 2.9kRPM, co i tak robi troszkę hałasu, normalnie idzie około 1.3kRPM.

    Podobne sterowanie mam do grafiki, tylko że z potencjometrem (jak w poście wyżej), też gubi się może z 2V, ale w niczym to nie przeszkadza, bo nawet po zrzuceniu kilku volt nieźle wieje.

    Druga sprawa jest taka, że użyłem darlingtona, bo akurat taki miałem, ale na zwykłym tranzystorze spadnie może z 1V, problemem będzie tylko większy prąd bazy.

    Nad fetem pomyślę, puki co zrobiłem taki układzik na szybko (dłużej chyba zajęło pisanie artykułu) i działa jak należy. Oczywiście wyczyszczone będzie, reszta chłodzenie też jest do przedmuchania, więc jak będzie chwila to kompresorem potraktuję, dziś to jeszcze nie było konieczne, bo chciałem tylko sprawdzić jak spisze się taka regulacja. (Cooler jeszcze nie siedzi w komputerze.)

    Swoją drogą spotkałem kiedyś taką płytę która miała 4pin, ale bez PWM, tzn wentylator kręcił powoli, a po przekroczeniu chyba 80st. wentylator dostawał 3kRPM.

    Co do n-feta, to też przetestuję, ale mam głównie mos-fety mocy (45A itp), więc troszkę ich szkoda.

  • #6 11 Mar 2013 12:14
    szymon122
    Poziom 37  

    Nie wiem jaki jest sens robienia czegoś takiego, nowsze płyty główne mają możliwość zmienienia sterowania wentylatora w biosie z PWM na voltage, wtedy płyta przy przegrzewaniu się sama zwiększy napięcie dla wentylatora. Wtedy wystarczy wentylator bez pwm, bez licznika obrotów.

  • #7 11 Mar 2013 12:48
    Karaczan
    Poziom 39  

    Sens jest, bo nie każda nowsza płyta oferuje taką funkcję by sterować napięciem.
    Też myślałem kiedyś o takim układziku, ale na szczęście udało mi się bardzo okazyjnie kupić wentylatory Noctua 12cm z PWM. Więc się długo nie zastanawiałem i wymieniłem ;)

  • #8 11 Mar 2013 16:17
    elektryku5
    Poziom 38  

    W sytuacji kiedy nie ma się akurat takiego wentylatora pod ręką jest to dość przydatne, praktycznie chwila zabawy i mamy gotowe sterowanie.

    Jeśli o sterowanie wentylatora bez PWM chodzi, to moje płyty niestety tego nie mają, więc kombinację są przydatne.


    Poszukanie w jakich szpargałach/kupienie tych kilku podzespołów może być czasem łatwiejsze niż znalezienie odpowiadającego nam wentylatora, który akurat będzie miał 4 piny.

  • #9 03 Cze 2013 11:50
    Paco52327
    Poziom 10  

    Ja zaś nie spotkałem się z wentylatorem 40mm x 40mm z PWM, a takowy potrzebuję. Chciałbym, żeby to było jakie ma być (nie mam nic pod ręką) i pytanie, jaki kupić tranzystor jfet i czy w tym wypadku mam się odnieść tak samo do schematu? Druga sprawa jak rozumiem z jednym rezystorem mamy opcję, wentylator wyłączony albo włączony 100%. Ciekaw jestem jak to normalnie wygląda w BIOS'ach bywają nawet czterostopniowe regulacje prędkości.

  • #10 13 Sie 2013 12:01
    oink
    Poziom 1  

    maniek1818 napisał:
    A gdyby tak to zrobić na tranzystorze N-MOSFET, to sprawniejsza byłaby regulacja.


    To jaki tranzystor najlepiej dobrac do takiego ukladu?
    Bipolarny czy mosfet?
    Na ktorym beda mniejsze straty energii, ktory bedzie sie mniej grzal?

    Czy ma znaczenie jesli zamiast npn / n-mosfeta dam pnp / p-mosfet?

  • #11 13 Sie 2013 13:11
    elektryku5
    Poziom 38  

    Można by zaprojektować inny układ, wiedząc że przy małych obrotach płyta podaje stan niski na pin sterowania obrotami. Obserwując zachowanie swojego komputera z gotowym wentylatorem 4pin mam wrażenie, że po osiągnięciu pewnej temperatury wentylator wchodzi na większe obroty, a normalnie dostaje coś koło połowy napięcia (tak jak wynika z tego schematu, w fabrycznym będzie podobnie).

    Nawet na tym Darlingtonie co dałem grzania ogromnego nie było, ale w tej chwili mam inne chłodzenie założone. Jeśli sprawdzi się to, że płyta zmniejsza napięcie wymienionym sposobem, to straty i tak będą. By to sprawdzić trzeba oscyloskop wpiąć na 4 pin gdy wentylator nie jest na pełnych obrotach i jak będzie sygnał PWM rzeczywiście to można myśleć dalej.

  • #12 05 Maj 2016 12:42
    bpjl
    Poziom 12  

    Witajcie,

    Pozwolę sobie odkopać ten temat. Padło mi ostatnio łożysko w jednym z wentylatorów na karcie graficznej. Oczywiście jako że jest to słynne Twin Frozr II takie wiatraki można kupić tylko za granicą co trochę potrwa.

    Zastanawiam się zatem nad założeniem czegoś zastępczego. Wentylatory 70mm z PWM (4pin) w przyrodzie chyba nie występują dlatego właśnie zainteresowałem się przeróbką 3pin.

    W sieci znalazłem jeszcze taki schemat:
    Przerobienie wentylatora 3pin na 4pin, czyli sterowanie PWM

    Do takiego układu chciałbym podłączyć 2 takie same wentylatory. Albo PAPST (70x70x15mm, 5300 obr./min., 25,9 CFM-44m3/h, 3pin) albo AKASA AK-179BKT-C (70x70x15mm, 6000 obe./min., 79m3/h, pin).

    I teraz seria pytań:
    1. Który układ sprawdzi się lepiej? Ten z 1 postu czy ten który ja przytoczyłem?
    2. Czy takie układy będą współpracowały z dwoma wentylatorami połączonymi równolegle?
    2. Czy to musi być konkretnie taki tranzystor czy można go zastąpić czymś mniejszym?

  • #13 05 Maj 2016 13:31
    Karaczan
    Poziom 39  

    Lepiej sprawdzi się schemat z postu nr1 choć go nie wykonywałem osobiście.
    Wykonywałem za to ten schemat który ty zamieściłeś i jak dla mnie ma jedną wadę, której nie posiada układ z 1szego postu.

    Mianowicie sterowanie PWM jest na GND(-), a to powoduje że niektóre wentylatory i płyty główne błędnie odczytują obroty, z kartą graficzną będzie pewnie to samo.
    Mnie płyta cały czas piszczała podczas POSTu: CPU FAN Fail!

    Przy sterowaniu plusem zasilania ten problem nie występuje.

    Tranzystory można wstawić inne, byle by większej mocy niż wentylatory.

  • #14 05 Maj 2016 14:46
    bpjl
    Poziom 12  

    Dowolny NPN (np.: BD135 albo BDP947) czy może ze względu na jakieś parametry jedne spiszą się lepiej a drugie gorzej?