Elektroda.pl
Elektroda.pl
X
Proszę, dodaj wyjątek www.elektroda.pl do Adblock.
Dzięki temu, że oglądasz reklamy, wspierasz portal i użytkowników.

Łożyska - jakie stosować, jak je mocować ?

TechEkspert 28 Mar 2015 13:58 7026 0
  • #1 28 Mar 2015 13:58
    TechEkspert
    Redaktor

    Łożyska - jakie stosować, jak je mocować ?
    Dzisiaj fragment książki "Wpraw to w ruch. Proste mechanizmy dla wynalazców, majsterkowiczów i artystów" Autorstwa: Dustyn Roberts , materiał został bezpłatnie udostępniony dla użytkowników elektroda.pl przez grupę Helion S.A.

    Jakie rodzaje łożysk możecie zastosować w swoich projektach aby umożliwić ruch mechanizmu ?

    Poniżej udostępniony dla Was przez Helion fragment książki zawierający informacje wprowadzające w wiedzę o łożyskach wzbogacone o zdjęcia i rysunki pozwalające lepiej zgłębić temat, natomiast tutaj materiał o sprzęgłach:

    ----------------------------------------------------------------------------------------

    ROZDZIAŁ 7. Trzewia: łożyska, sprzęgła, przekładnie, śruby i sprężyny.

    Łożyska - jakie stosować, jak je mocować ?

    Trzewia mechanizmu to wszystko, co znajduje się pomiędzy wejściem a wyjściem. Wejściem jest źródło energii, od korby zasilanej siłą ludzkich rąk aż do silnika elektrycznego. Wyjściem jest pożądany efekt działania maszyny — ma się ona np. czołgać, obracać, wskazywać coś lub wibrować. Być może musisz podłączyć przekładnię do wału lub znaleźć sposób na zmniejszenie tarcia podczas pracy.
    Dzięki opisywanym w tym rozdziale podzespołom możliwe staje się przekucie pomysłów w rzeczywistość. Większość potrzebnych elementów jest powszechnie dostępna w sklepach z artykułami metalowymi.

    Łożyska i tuleje.

    Łożyska są umieszczane pomiędzy elementami ruchomymi i stacjonarnymi jako podpory oraz w celu zmniejszenia tarcia. Łożyskiem może być zarówno prosty element, na przykład drewniany kloc z wywierconym otworem, jak i bardzo złożony — jak klasyczne, stalowe łożysko kulkowe spotykane w rolkach lub deskorolkach. Występują one również w silnikach, gdzie ułatwiają obracanie się wału.

    Łożyska dzielimy pod kątem działających na nie obciążeń:

    Łożyska promieniowe, montowane np. w rolkach, przejmują obciążenia promieniowe (przypomnij sobie obciążenia promieniowe i osiowe, pokazane narysunku 1.26).

    Łożyska wzdłużne narażone są na obciążenia osiowe. Tego typu elementy znajdziemy w obrotowych krzesłach, które mogą się obracać pomimo ciężaru siedzącego człowieka.





    Łożyska liniowe (prowadnice) zmniejszają tarcie przesuwających się przedmiotów, które niekoniecznie się obracają. Spotykane są jako elementy umożliwiające otwieranie i zamykanie szuflad.

    Tuleje różnią się od łożysk brakiem elementów obrotowych, co nie przeszkadza w zmniejszaniu obciążeń promieniowych i osiowych. Wyobraź sobie tuleję jako „żeńską” odmianę łożyska — nieposiadającą kulek. Tuleje liniowe spotykane są m.in. wewnątrz takich urządzeń jak CupCake CNC firmy MakerBot (rysunek 7.1).

    W następnych podrozdziałach przyjrzymy się dokładniej poszczególnym rodzajom łożysk i zastanowimy się, gdzie i kiedy można ich używać.

    Łożyska - jakie stosować, jak je mocować ?
    Rysunek 7.1. Tuleje liniowe zastosowane w drukarce CupCake CNC (zdjęcie opublikowane za pozwoleniem MakerBot Industries)

    Łożyska promieniowe.
    Zadaniem łożyska promieniowego jest podpieranie wału lub innego pręta oraz ułatwianie mu obrotu, nawet jeśli połączone z osią przekładnie i bloczki przenoszą na nią obciążenia promieniowe. Niektóre łożyska zawierają ruchome elementy zmniejszające tarcie. Są to tak zwane łożyska kulkowe (gdy ruchomymi elementami są kulki) oraz wałeczkowe (ruchome składniki przypominają cylindry lub igiełki; rysunek 7.2).

    Tuleje radialne (rysunek 7.3) stanowią z kolei pozbawiony elementów ruchomych odpowiednik łożysk promieniowych, które co prawda zapewniają mniejsze tarcie niż drewniany klocek z wydrążonym otworem, ale i tak nie zachwycają wydajnością.

    Łożyska kulkowe i wałeczkowe.
    Podstawowym i najczęściej spotykanym typem łożyska (montowanym np. w deskorolkach) jest łożysko promieniowe kulkowe. Łatwiej będzie nam dobierać odpowiedni rodzaj do projektu, jeżeli poznamy nieco anatomię łożyska i związaną z nim terminologię (rysunek 7.4).
    Średnica zewnętrzna — zewnętrzny rozmiar łożyska.
    Pierścień zewnętrzny — wąska, cylindryczna część znajdująca się po zewnętrznej stronie elementów ruchomych.

    Łożyska - jakie stosować, jak je mocować ?
    Rysunek 7.2. Łożyska promieniowe — kulkowe i wałeczkowe (podziękowania dla McMaster-Carr)

    Łożyska - jakie stosować, jak je mocować ?
    Rysunek 7.3. Tuleje radialne (podziękowania dla McMaster-Carr)

    Łożyska - jakie stosować, jak je mocować ?
    Rysunek 7.4. Anatomia łożyska

    Pierścień wewnętrzny — wał, na który zamierzasz założyć łożysko, musi idealnie pasować do pierścienia wewnętrznego łożyska.
    Średnica wewnętrzna — wymiar, do którego musi pasować średnica wału.
    Kulka/wałek — kuliste lub cylindryczne elementy obrotowe, zazwyczaj wykonane z hartowanej stali.
    Szerokość — grubość łożyska.
    Koszyk/rozdzielacz/przekładka(opcjonalne) — służą do rozdzielania kulek, dzięki czemu nie nachodzą one na siebie. Łożyska nieposiadające koszyków nazywane są łożyskami z pełną liczbą elementów tocznych.
    Osłonka (opcjonalna, nie ma jej na rysunku) — niektóre łożyska są otwarte, dzięki czemu są widoczne wszystkie elementy toczne, inne natomiast mają osłonkę uniemożliwiającą przedostanie się zanieczyszczeń do środka.

    Jeszcze kilka przydatnych pojęć:
    Skala tolerancji ABEC — czasami łożyska są określane parametrem ABEC. Jest to skrót od stowarzyszenia Annular Bearing Engineers Committee (Komitet Inżynierów Opracowujących Łożyska Pierścieniowe — przyp. tłum.). Skala ABEC mieści się w zakresie od 1 do 9 (tylko liczby nieparzyste) i służy do oznaczania tolerancji. Im wyższa liczba ABEC, tym precyzyjniej wykonane (i droższe) łożysko. Większa dokładność oznacza dłuższą żywotność wynikającą z mniejszego tarcia i zużycia materiału, szybsze obroty i stabilniejszą wydajność. Na przykład łożyska stosowane w deskorolkach oceniane są na 3 w skali ABEC.

    Obroty na minutę (obr./min lub rpm) — szybkość, z jaką łożysko ma się obracać. Jeżeli potrafisz ją oszacować, możesz zawęzić poszukiwania na takich stronach jak McMaster. Szybkość obrotów w przypadku łożysk jest generalnie naprawdę wysoka — około 15 000 obrotów na minutę — rzadko więc będzie miało to wpływ na projekt. Zawsze kupuj łożyska o dużo wyższych obrotach, niż potrzebujesz.

    Obciążenia statyczne i dynamiczne — na niektórych stronach (np. McMaster) umieszczane są wartości obciążeń statycznych, dynamicznych oraz dynamicznych promieniowych. Statyczne obciążenie informuje o tym, jak wiele może wytrzymać łożysko bez ruchu (np. gdy stoisz nieruchomo na rolkach). Siła taka działa prostopadle do osi obrotów łożyska. Z kolei za wytrzymałość poruszającego się łożyska odpowiada wartość obciążenia dynamicznego. Nie możesz wstawić do rolek łożyska o maksymalnym obciążeniu dynamicznym 4,5 kg, gdy ważysz 90 kg. Wartość obciążenia dynamicznego zazwyczaj jest ponad dwukrotnie większa od obciążenia statycznego.

    UWAGA Poruszające się łożysko wytrzymuje większe obciążenia, ponieważ jest ono rozkładane na większą liczbę elementów tocznych. Gdy łożysko znajduje się w stanie spoczynku, obciążenia oddziałują jedynie na kilka elementów tocznych, co może skutkować zmęczeniem materiału i pojawianiem się skaz w tworzywie łożyska.

    Łożyska kulkowe sprawdzają się najlepiej w przypadkach, gdy mamy do czynienia z dużymi prędkościami oraz małymi lub średnimi obciążeniami. Każda kulka styka się tylko na niewielkiej powierzchni z pierścieniami wewnętrznym i zewnętrznym, występuje więc bardzo niewielkie tarcie toczne. Łożyska wałeczkowe wytrzymują większe obciążenia, ponieważ siły rozchodzą się po całej długości cylindra tocznego, a nie skupiają się punktowo, jak to ma miejsce w przypadku łożysk kulkowych. W wyniku większej powierzchni kontaktowej wzrasta również siła tarcia. Elementy toczne w łożyskach igiełkowych są dłuższe i węższe niż w ich wałeczkowatych odpowiednikach. Wykorzystywane są one tam, gdzie brakuje przestrzeni promieniowej.
    Aby łożysko właściwie pracowało, jeden z jego pierścieni musi pozostać nieruchomy. Łożyska są zazwyczaj montowane na gładkich wałach, istnieje jednak możliwość łączenia ich z odpowiednio gwintowanymi prętami. Nie jest to często spotykana praktyka, ale w ten sposób połączony wewnętrzny pierścień będzie poruszał się razem z wałem. Na rysunku 7.5 widzimy przykładowy sposób montowania łożyska, którego zewnętrzny pierścień pozostanie nieruchomy, a wewnętrzny będzie się obracał wraz z wałem.
    Możesz również zamontować łożysko w odwrotny sposób — tak, że wewnętrzny pierścień pozostanie nieruchomy, a zewnętrzny będzie się obracał.

    Łożyska - jakie stosować, jak je mocować ?
    Rysunek 7.5. Mocowanie łożyska na gwintowanym pręcie (zdjęcia publikowane za pozwoleniem MakerBot Industries)

    W taki właśnie sposób są zbudowane koła w rolkach i deskorolce. Wewnętrzne pierścienie pozostają przykręcone, podczas gdy pierścienie zewnętrzne idealnie pasują do plastikowych kół, z którymi się obracają (rysunek 7.6).

    Łożyska - jakie stosować, jak je mocować ?
    Rysunek 7.6. Budowa łożyska w rolce — wewnętrzne pierścienie zostały przykręcone, a zewnętrzne mogą swobodnie się obracać

    Tuleje radialne.
    Tuleja radialna stanowi dobre rozwiązanie w przypadku niewielkich prędkości, małych obciążeń lub gdy nie potrzebujemy precyzyjnych ruchów bez udziału tarcia. Wygląda ona jak fragment rury lub słomki. Może być wykonana z tworzywa sztucznego, brązu, czasami aluminium lub stali, a wewnętrzna część bywa pokryta śliskim materiałem, takim jak teflon albo frelon. Istnieje specjalna odmiana tulei spiżowych (ang.oilite bushing), w których występują mikropory wypełnione smarem, przez co ich powierzchnia jest bardzo śliska.
    UWAGA „Teflon” jest nazwą handlową (zastrzeżoną przez firmę DuPont) określającą śliskie tworzywo sztuczne, które zgodnie z chemiczną nomenklaturą jest znane jako politetrafluoroetylen (w skrócie PTFE). Jeśli więc gdzieś trafisz na skrót PTFE, to już wiesz, że jest to inna nazwa teflonu.
    Parametry definiujące tuleje radialne to: średnica zewnętrzna, wewnętrzna oraz długość. Upewnij się przed zamocowaniem tulei, że pasuje do wału oraz że może się na nim swobodnie obracać. Aby umieścić ją na pręcie, wystarczy ją wcisnąć lub wbić w otwór, który będzie miał taką samą średnicę jak średnica zewnętrzna tulei. Jeżeli masz dostęp do prasy montażowej (np. numer katalogowy 109536 w sklepie http://www.obrabiarki.net/ ), to tym lepiej. Warto zawsze używać jakiegoś smaru (np. WD-40, 3-IN-ONE czy innego) do zmniejszenia tarcia.

    Łożyska wzdłużne.
    Łożyska wzdłużne (rysunek 7.7) są przystosowane do obciążeń osiowych, które działają równolegle do wału. Mogą one posiadać elementy toczne lub pełnić rolę śliskich uszczelek. Jeżeli odwiedziłeś kiedyś restaurację, w której można było obracać blatem stołu (tak zwana Lazy Susan, czyli leniwa Zuzia — przyp. tłum.), to byłeś świadkiem działania łożyska wzdłużnego. Można postawić na takim blacie mnóstwo jedzenia, mimo to jego obrót nie stanowi problemu. Tego typu podzespoły znajdują również zastosowanie we wszelkiego rodzaju stołkach barowych, krzesłach, a także, na mniejszą skalę, w stojakach na przyprawy. Przykłady zastosowania łożysk wzdłużnych znajdziesz w projektach 10.1 oraz 10.2.

    Łożyska kulkowe i wałeczkowe.
    Wzdłużne łożyska kulkowe i wałeczkowe przypominają ich odpowiedniki promieniowe, różnią się jedynie ułożeniem elementów dostosowanym do wytrzymywania obciążeń osiowych. Terminologia pozostaje niemal taka sama, różnice są następujące:

    Łożyska - jakie stosować, jak je mocować ?
    Rysunek 7.7. Wzdłużne łożyska i tuleje (podziękowania dla McMaster-Carr)

    Średnica zewnętrzna — łożysko wzdłużne nie może się z niczym stykać po zewnętrznej stronie, dlatego musisz dobrać odpowiedni rozmiar.
    Średnica wewnętrzna — w przeciwieństwie do łożysk promieniowych, średnica wewnętrzna nie powinna być ściśle dopasowana do wału. Powinien występować wystarczający luz pomiędzy łożyskiem a prętem, żeby mogły swobodnie obracać się względem siebie, z drugiej strony łożysko nie może chybotać się zbyt mocno.
    Koszyk — jest opcjonalny w łożyskach promieniowych, w przypadku łożysk wzdłużnych musi oddzielać elementy toczne.
    Osłona (opcjonalna) — niektóre modele są połączone ze specjalnymi podkładkami za pomocą osłonki. Osłony uniemożliwiają dostęp zanieczyszczeń do elementów tocznych.
    Obciążenie wzdłużne lub obciążenia osiowe — parametr ten mówi nam, jaki ciężar wytrzyma łożysko w trakcie ruchu.

    Podkładki oporowe i tuleje wzdłużne.
    Łożyska wzdłużne pozbawione elementów tocznych nazywane są tulejami wzdłużnymi lub podkładkami oporowymi. Wyglądają jak standardowe podkładki (uszczelki), różnią się tworzywem — wykonane są ze śliskiego materiału oraz mają wyższej jakości płaską powierzchnię, ułatwiającą obrót innych elementów. Często są dodawane do łożysk kulkowych lub wałeczkowych i służą do zapewniania elementom tocznym twardej powierzchni. Możesz również korzystać z samej tulei do zmniejszania tarcia, jeśli elementy toczne nie są potrzebne.

    Łożyska liniowe i prowadnice.
    Łożyska liniowe umożliwiają ruch prostoliniowy, najczęściej wzdłuż wału. Istnieje wiele odmian łożysk liniowych posiadających elementy toczne. Najczęściej spotykane są modele przeznaczone do pracy z wałami (rysunek 7.8). Cylindryczne tuleje mają koszyczek mieszczący stalowe kulki, jest on jednak tak zbudowany, że umożliwia ruch wzdłuż wału, a nie rotację wokół niego. Liniowe łożyska przeznaczone są do przenoszenia dużych obciążeń na precyzyjnych wałach zbudowanych z hartowanej stali, przez co ich cena nie jest niska.
    Inną kategorią łożyska liniowego jest prowadnica do szuflad (rolka). Prawdopodobnie spotkałeś się z nimi przy okazji wysuniętych szuflad w kredensie, kuchni, szafce na dokumenty czy sklepie. Umożliwiają wysuwanie bez większego wysiłku szuflady wypełnionej rzeczami, z pomijalnym udziałem tarcia. Można zastosować ten mechanizm w wielu projektach wymagających płynnego ruchu prostoliniowego.
    Tańszym rozwiązaniem są tuleje liniowe. Przydają się przy okazji dużych obciążeń, gdy nie przeszkadza nam niewielkie tarcie. Są również zwane liniowymi łożyskami ślizgowymi i bardzo przypominają tuleje wzdłużne. W najprostszej postaci wyglądają jak małe, wydrążone cylindry wykonane ze śliskiego materiału, np. tworzywa sztucznego lub spiżu. Właśnie tego typu tuleje zastosowane zostały w drukarce CupCake CNC (rysunek 7.1). Tuleje lepszej jakości mają wewnętrzną powierzchnię pokrytą teflonem lub podobnie śliskim tworzywem. Lepiej znoszą obecność zabrudzeń, wody i wibracji od liniowych łożysk kulkowych, kosztem obecności większej siły tarcia. Niektóre modele mają wyżłobienia, którymi wydostają się zanieczyszczenia i pył.

    Łożyska łączone oraz specjalne.
    Łożyska promieniowe ogólnego przeznaczenia nie zostały zaprojektowane do przenoszenia obciążeń osiowych lub momentów obrotowych, z kolei łożyska wzdłużne mają problem z siłami promieniowymi, a także z momentami obrotowymi (rysunek 7.9).
    Ponadto łożyska kulkowe często zajmują wiele miejsca, mogą więc okazać się nieprzydatne w mniejszych projektach. Może pojawić się problem z dopasowaniem wszystkich elementów tak, aby łożysko funkcjonowało optymalnie wraz z nimi. Poniżej przedstawiam kilka innych rozwiązań wspomnianych problemów:

    Łożyska - jakie stosować, jak je mocować ?
    Rysunek 7.8. Konfiguracje liniowych łożysk kulkowych (podziękowania dla McMaster-Carr)

    Łożyska - jakie stosować, jak je mocować ?
    Rysunek 7.9. Właściwe oraz niepoprawne metody obciążania łożysk promieniowych i wzdłużnych

    Łożyska skośne — jeżeli na łożysko promieniowe zadziała obciążenie osiowe, prawdopodobnie nie skończy się to dobrze i wewnętrzny lub zewnętrzny pierścień zostanie uszkodzony. W rzeczywistości bardzo rzadko mamy do czynienia z samym obciążeniem osiowym lub promieniowym. W łożyskach skośnych pierścienie są ukośnie wyprofilowane, dzięki czemu mogą przenosić w jednym kierunku zarówno obciążenia promieniowe, jak i osiowe. Na rysunku 7.10 widzimy przekrój poprzeczny łożyska skośnego oraz kierunek przyłożonej siły.

    Łożyska kuliste — pierścień zewnętrzny w tego typu łożyskach ma kulisty kształt, przez co zostaje zwiększona powierzchnia styku z obudową oraz zwiększa się wytrzymałość na obciążenia przy jednoczesnym zmniejszeniu niedopasowania.

    Łożyska - jakie stosować, jak je mocować ?
    Rysunek 7.10. Łożyska skośne przenoszą zarówno obciążenia radialne, jak i wzdłużne

    Przenoszą obciążenia zarówno promieniowe, jak i osiowe, dzięki czemu są stosowane w sytuacjach, gdy te siły występują wraz z możliwym niedopasowaniem elementów. Przykładem może być sprzęt do ćwiczeń, zaprezentowany na rysunku 7.11.

    Łożyska - jakie stosować, jak je mocować ?
    Rysunek 7.11. Łożyska kuliste zastosowane w urządzeniu do ćwiczeń, służące do kompensacji niewspółosiowości kierunku, w jakim jest ciągnięta linka

    Łączone tuleje — tuleje kołnierzowe (rysunek 7.12) wytrzymują naprężenia promieniowe i osiowe. Możesz je zamontować w taki sam sposób jak tuleje radialne, a następnie wykorzystać kołnierz jako podkładkę oporową oraz (lub) wkładkę rozporową.

    Łożyska - jakie stosować, jak je mocować ?
    Rysunek 7.12. Tuleja kołnierzowa przenosi obciążenia promieniowe oraz osiowe

    Porady dotyczące montowania łożysk.
    Istnieją dwa sposoby pracy z łożyskami: możesz albo wmontować je w strukturę maszyny, albo wprowadzić łożyska umieszczone w oprawie mocującej. Wiemy już co nieco na temat mocowania tulei, na przykład poprzez wbicie ich w otwór nieco przekraczający średnicę zewnętrzną tulei. W przypadku łożysk promieniowych i tulei radialnych montowanych w drewnie powinniśmy najpierw wywiercić niewielki otwór i stopniowo go poszerzać, aż do uzyskania właściwego pasowania. Możesz także stosować wiertła pogłębiające (znane również jako wiertła Forstnera) do utworzenia wnęki, w której zostanie umieszczone łożysko (rysunek 7.13).
    Jeśli pracujesz z metalami, na przykład z aluminium, możesz zastosować tę samą taktykę jak w przypadku przedmiotów drewnianych, czyli stopniowe powiększanie otworu aż do uzyskania zamierzonego pasowania. Również tutaj możesz wprowadzić wiertła pogłębiające, jednak większość takich wierteł przeznaczonych do metalu nie jest dostosowana do ręcznych narzędzi.
    Najlepiej wiercić otwory na łożyska w metalu za pomocą wiertarki pionowej lub frezarki. Gdybyś przymocował ręczną wiertarkę do stabilnej struktury posiadającej blat, otrzymałbyś wiertarkę pionową. Frezarka stanowi bardziej rozbudowaną wersję wiertarki pionowej, gdyż jej blat może być przesuwany we wszystkich trzech wymiarach, dzięki czemu stanowi bardziej uniwersalne narzędzie (znajdziesz ją w rozdziale 9. na rysunku 9.4). Do wiertarki pionowej możesz podłączyć wiertła pogłębiające. W przypadku frezarki najlepszym narzędziem do tworzenia wgłębień jest frez palcowy. Przypomina on zwykłe wiertło ze ściętą końcówką, dzięki czemu może tworzyć otwory z płaskim dnem.

    Łożyska - jakie stosować, jak je mocować ?
    Rysunek 7.13. Wiertła pogłębiające służą między innymi do wiercenia wnęk, w których umieszcza się łożyska (podziękowania dla McMaster-Carr)

    Istnieje wiele sposobów mocowania łożysk i tulei. Ważną kwestią w przypadku łożysk kulkowych jest ich zamontowanie w taki sposób, aby pierścień wewnętrzny był dopasowany do wału, a pierścień zewnętrzny — do jakiejś obudowy. Na rysunku 7.14 widzimy podstawowe konfiguracje mocowania łożysk na długim wale. Możesz je modyfikować, na przykład wprowadzać łożyska z umieszczonym kołnierzem na pierścieniu zewnętrznym, dodawać uszczelki lub zakrętki zamiast obsady wału lub wykorzystać pierścienie mocujące albo osadcze zapobiegające przesuwaniu się wału wewnątrz łożyska.
    Innym rozwiązaniem, pozwalającym uniknąć konieczności stosowania luksusowych narzędzi, jest zastosowanie łożysk w oprawie. Są to po prostu łożyska zamknięte w dołączonej już obudowie. Oprawa ma otwory mocujące, dzięki czemu możemy najpierw dopasować ułożenie elementów przed ich połączeniem (rysunek 7.15). Za wygodę zapłacisz więcej, ale za te dodatkowe kilka złotych naprawdę zaoszczędzisz mnóstwo czasu.

    Łożyska - jakie stosować, jak je mocować ?
    Rysunek 7.14. Standardowe konfiguracje mocowania łożysk

    Łożyska - jakie stosować, jak je mocować ?
    Rysunek 7.15. Łożyska w oprawie umożliwiają łatwy montaż na wałach (podziękowania dla McMaster-Carr)

    ----------------------------------------------------------------------------------------

    Na tym kończymy fragment książki, który możemy zaprezentować dzięki współpracy z Helion S.A.


    Jakie rodzaje łożysk stosujecie w swoich projektach ?

    Książkę "Wpraw to w ruch. Proste mechanizmy dla wynalazców, majsterkowiczów i artystów" Autor: Dustyn Roberts, zawierającą powyższy materiał, oraz inne pozycje książkowe wydawnictwa Helion możecie nabyć tutaj: Link.
    Korzystając z powyższego linku wspieracie wortal elektroda.pl :spoko:

    źródło: materiały udostępnione przez Helion S.A. dla użytkowników wortalu elektroda.pl

    1 0