Elektroda.pl
Elektroda.pl
X

Search our partners

Find the latest content on electronic components. Datasheets.com
Elektroda.pl
Please add exception to AdBlock for elektroda.pl.
If you watch the ads, you support portal and users.

[Solved] Nietypowa wartość p.cz. w radiu Taraban 3

Tomasz.Cichowski 11 Jul 2020 11:18 1725 27
  • #1
    Tomasz.Cichowski
    Level 3  
    Mam radio Taraban 3. Można powiedzieć że od początku swojego istnienia (tj. chwili zakupu ponad 30 lat temu) jest w moich rękach. Nigdy nie było serwisowane, otwierane ani nic z tych rzeczy. Przez ostatni czas z racji wyłączenia pasma OIRT robiło głównie za zewnętrzny głośnik do smartfona.
    W ciągu ostatnich kilku lat przy okazji nazbierało mi się różnych przyrządów przydatnych do przestrojenia, toteż postanowiłem się za to zabrać. Nim zdjąłem obudowę odbiornika, zacząłem sprawdzać poprawność jego działania w obecnym stanie.
    Zakresy D, S, K są sprawne, po zmroku odbiera dużo stacji na kawałku drutu.
    W przypadku zakresu U stwierdziłem, że częstotliwość heterodyny jest przesunięta nie o +10,7 MHz, tylko o ok. +12,5 MHz. Ustawiłem transmiter FM na 68 MHz i heterodyna zamiast mieć częstotliwość 78,7 MHz ma ok. 80,5 MHz (odczyt wykonany przy użyciu tunera sdr).
    Podobnie jest z odbiorem lustrzanym: RMF nadający na 91 MHz powinien być na tym radiu odbierany na 69,6 MHz, a jest odbierany na ok. 66 MHz. W obu przypadkach jednak odbiór jest głośny i wyraźny. Ewidentnie p.cz. dla tego egzemplarza z jakiegoś powodu wynosi 12,5 MHz zamiast standardowych 10,7 MHz.
    Pomierzyłem napięcia na UL1211N i BF195 i są zgodne z instrukcją.
    Co może być nie tak? Chyba nie ma sensu na razie brać się za wymianę kondensatorów w obwodach rezonansowych, skoro jest taki problem (chyba że ewentualnie uwzględni się te 1,8 MHz przy strojeniu).
    Z innych niepokojących rzeczy: przez jakieś 3 minuty po włączeniu radia podświetlenie skali miga, a z głośnika wydobywa się dziwny dźwięk






    , potem samoistnie to przechodzi.
  • #2
    Koderr
    Level 37  
    Na początek posprawdzaj i ewentualnie wymień kondensatory elektrolityczne.
    Nie wydaje mi się, aby heterodyna była tak odstrojona - pewnie coś nie tak mierzysz ;-)
    Do przestrajania i dokładnego ustawienia zakresu strojenia (88 - 108 MHz) proponuję zbudować sobie miernik częstotliwości np. na układzie LC7265. Bardzo przydatny :-)
    Załączam dokumentację.
    Ale uwaga, jak na AVT przystało schemat jest z błędami.
    Konkretnie chodzi o oznaczenia wyprowadzeń LC7265 sterujących wyświetlaczami.
    Ściągnij sobie datasheet tego scalaka i wg niego podłącz wyświetlacze.
  • #3
    Andrzej L.
    Level 31  
    Czy autor jest pewny poprawności częstotliwości emitowanych przez transmiter i samego pomiaru jej przez SDR? Dobrym testem bez rzeczywistego miernika częstotliwości byłoby tutaj odebrać heterodynę innym sprawnym odbiornikiem z syntezą częstotliwości.
    Czyli ustawiamy Tarabana do obioru stacji nadającej poniżej 97,3MHz (97,3 + 10,7 = 108MHz) i potem drugim odbiornikiem sprawdzamy na jakiej częstotliwości wykryje on nam oscylacje (falę nośną) heterodyny Tarabana (pod warunkiem, że sam tuner prawidłowo automatem zatrzymuje się na częstotliwościach na których rzeczywiście nadają stacje, czyli ma dobrze zestrojony autostop w demodulatorze).
    Oczywiście jest pewne małe prawdopodobieństwo, że jakiś magik zestroił sobie p.cz. dla ~12MHz. Przy mierniku częstotliwości byś to stwierdził beż żadnych wątpliwości wpinając się pomiarem choćby na 13 nóżce UL1211.
    Jeżeli żarówki skali migają (nie określiłeś jakiego rodzaju to miganie, kilkanaście Hz? Kilka Hz) to jest podejrzenie, że isostat sieciowy nie łączy (zaśniedziałe styki od starości, sprężynki w środku się rozleciały) albo gdzieś pęknięty lut po stronie pierwotnej, zaśniedziałe gniazdo bezpiecznika topikowego B1 - skoro i żarówki migają i głośnik pierdzi. Ominąć w celach testowych isostat (zewrzeć go zworami na obu szynach zasilania) i następnego dnia znów sprawdzić rozruch na zimno. Albo wręcz na sztywno podłączyć się bezpośrednio zasilaniem sieciowym na końcówki pierwotnego uzwojenia transformatora (omijając w ten sposób podejrzane elementy po stronie 230V).
  • #4
    Tomasz.Cichowski
    Level 3  
    Co do częstotliwości pomiaru przez sdr jestem w 100% pewien - wczoraj przestroiłem Contessę i nie było żadnych problemów. Na wszelki wypadek jednak sprawdziłem odbiór heterodyny na tzw. odbiorniku światowym (odbierany zakres UKF od 76 do 108 MHz) i tak jak pisałem np. dla 66 MHz jej częstotliwość wynosi 78,5 MHz (zamiast 76,7), dla 68 MHz 80,5 MHz (zamiast 78,7 MHz), itd. Czasem heterodyna jest odbierana jako cisza, ale czasem jako taki dziwny świst.
    Filtrów p.cz. ani niczego innego nikt nie ruszał. Nietypową wartość p.cz. stwierdziłem jeszcze przed demontażem obudowy. Radio nigdy wcześniej nie było otwierane. Na 13 pinie UL1211N mam ok. 10,65 V. Zauważyłem natomiast że jeden ze styków isostatu przełącznika "U" jest lekko wygięty, choć kontaktuje.
    Miganie żarówek (1 na 2-3 sekundy) i "pierdzenie" pojawiły się dopiero po demontażu obudowy. Naderwał się też przewód ekranu K1, ale to chyba na to nie wpływa. Miganie i "pierdzenie" samoistnie ustają po 2-3 minutach, chociaż jak poruszam trochę przewodem który podłączyłem do wejścia anteny UKF, to ustępuje to szybciej (wątpię jednak że to powód takiego zachowania - występuje to również gdy do żadnego z wejść nie jest nic połączone).

    Jakie uszkodzone elementy mogą wpływać na taką wartość p.cz.?
  • #5
    diantus
    Level 32  
    Na wartość p.cz. odbiornika ma wpływ częstotliwość rezonansowa pierwszego filtra p.cz..
    Zmiana częstotliwości rezonansowej tego filtra mogła powstać w wyniku zmniejszenia się pojemności kondensatora C16 (200pF).
  • #6
    aksakal
    Tube devices specialist
    Aby przy takim przesunięciu częstotliwości heterodyny była możliwość odbioru nadajnika , konieczne jest, aby filtry częstotliwości pośredniej były również dostrojone do 12.5 MHz. Kto uwierzy, że wszystkie filtry PCZ jednocześnie i przypadkowo zmieniły częstotliwość rezonansową? To z dziedziny fantastyki!!! Nietypowa wartość p.cz. w radiu Taraban 3
  • #7
    Tomasz.Cichowski
    Level 3  
    aksakal wrote:
    Aby przy takim przesunięciu częstotliwości heterodyny była możliwość odbioru nadajnika , konieczne jest, aby filtry częstotliwości pośredniej były również dostrojone do 12.5 MHz. Kto uwierzy, że wszystkie filtry PCZ jednocześnie i przypadkowo zmieniły częstotliwość rezonansową? To z dziedziny fantastyki!!!

    Takie przesunięcie jednak mam.
    diantus wrote:
    Na wartość p.cz. odbiornika ma wpływ częstotliwość rezonansowa pierwszego filtra p.cz..
    Zmiana częstotliwości rezonansowej tego filtra mogła powstać w wyniku zmniejszenia się pojemności kondensatora C16 (200pF).

    I ten trop okazał się właściwy.
    Z niewiadomych przyczyn w moim przypadku ten kondensator ma pojemność 150 pF.
    Pytanie teraz co robić - wymieniać na coś zbliżonego do 200 pF, czy zostawić tak jak jest i przy przestrajaniu uwzględnić to przesunięcie 1,8 MHz + 10,7 MHz?
  • #8
    Wojtek M
    Level 36  
    Kondensatory, które były montowane wewnątrz "filtrów" p.cz. były bez emalii na swojej powierzchni i z czasem obniżały pojemność z powodu utleniania swoich okładzin. Wymontuj jeden filtr i Zobacz jakiego typu jest kondensator w środku, jak rurkowy, bez emalii, to żeby porządnie radio przestroić trzeba wymienić wszystkie w filtrach, bo z upływem czasu będą zmieniały swoją pojemność.
    Powodzenia.
  • #9
    diantus
    Level 32  
    aksakal wrote:
    Kto uwierzy, że wszystkie filtry PCZ jednocześnie i przypadkowo zmieniły częstotliwość rezonansową? To z dziedziny fantastyki!!

    diantus wrote:
    częstotliwość rezonansowa pierwszego filtra p.cz.

    Wobec powyższych uwag, powtarzam jeszcze raz: pierwszego filtra.
  • #10
    aksakal
    Tube devices specialist
    Należy jednak pamiętać, że przepustowość filtra PCZ detektora na poziomie minus 3dB wynosi + - 250kHz. Tak więc przy wskazanym przez autora przesunięciu na wyjściu detektora otrzymasz w najlepszym razie wielokrotnie osłabiony sygnał.
  • #11
    diantus
    Level 32  
    Wojtek M wrote:
    Wymontuj jeden filtr i Zobacz jakiego typu jest kondensator w środku

    Nie ma potrzeby wymontowania filtra. C16 jest montowany obok cewek filtra pierwszego p.cz FM.
  • #12
    Wojtek M
    Level 36  
    diantus wrote:
    Nie ma potrzeby wymontowania filtra. C16 jest montowany obok cewek filtra pierwszego p.cz FM.
    Miałem na myśli te kondensatory, które są w filtrach.
  • #13
    aksakal
    Tube devices specialist
    Częstotliwość pośrednia radia to różnica częstotliwości sygnału i heterodyny! Co ma wspólnego z przesunięciem rezonansowa częstotliwośc pierwszego filtra?
  • #14
    diantus
    Level 32  
    Tomasz.Cichowski wrote:
    Z niewiadomych przyczyn w moim przypadku ten kondensator ma pojemność 150 pF.
    Pytanie teraz co robić - wymieniać na coś zbliżonego do 200 pF, czy zostawić tak jak jest i przy przestrajaniu uwzględnić to przesunięcie 1,8 MHz + 10,7 MHz?

    Daj w razie braku w handlu kondensatora 200pF dwa kondensatory po 100pF połączone równolegle lub złożone z innych pojemności w miarę dokładnie. Co będzie z częstotliwością p.cz. zobaczymy później.
  • #15
    Andrzej L.
    Level 31  
    aksakal wrote:
    Częstotliwość pośrednia radia to różnica częstotliwości sygnału i heterodyny! Co ma wspólnego z przesunięciem rezonansowa częstotliwośc pierwszego filtra?

    Otóż to!
    Chłopaki w temacie coś mocno kręcą. Albo wszystkie filtry w torze p.cz. są zestrojone na te teoretyczne 12,5MHz albo nie ma mowy, że w głośniku usłyszymy niezniekształcony sygnał stacji (do której teoretycznie mamy być dostrojeni odbiorem) gdy uciekł nam od oczekiwanego 10,7MHz tylko jeden filtr.
    Jeżeli założymy, że tylko pierwszy filtr p.cz. na wyjściu głowicy uciekł z częstotliwością rezonansu na 12,5MHz to powoduje tylko, że sygnał w bloku p.cz. owszem mocno słabnie, ale demodulator pracujący dalej prawidłowo na 10,7MHz (jeżeli nadal pracujemy z rzeczywistą p.cz. 10,7MHz wpuszczoną w tor z głowicy) dostaje zaniżony sygnał, ale nadal słyszymy na 10,7MHz te najmocniejsze lokalne stacje, bo nawet rozstrojony obwód jeszcze jakoś je tam przepuszcza (słabe stacje znikają).
    Gdyby uciekł pierwszy filtr i ktoś bez jego korekty mierzyłby sygnał na jego wyjściu i zestroiło heterodynę tak aby dla obieranej stacji uzyskać (dla tego nadal rozstrojonego filtra, którego nie ruszamy w celach edukacyjnych) na jego wyjściu max sygnał, to niestety reszta toru p.cz. by zgłupiała - będzie zezowata praca i tor będzie pracował na sztukę. Demodulator wyszedłby poza obszar krzywej S.
    Jeżeli coś zdemoduluje to jakieś tam paprochy i kombinacje częstotliwości sąsiednich stacji oddalony o ~0,3-1,8MHz.
    Demodulator dostrojony na 10,7MHz na pewno nie zdemoduluje PRAWIDŁOWO (to że coś tam słychać w ogóle jeszcze w głośniku nie oznacza, że demodulator pracuje na dedykowanych wartościach sygnału) wpompowanej w niego na siłę częstotliwości 12,5MHz.
    Te demodulatory jak w bloku p.cz. nie ma żadnego filtra ceramicznego dają jeszcze radę "słyszalnie" demodulować mocną stację do około 0,6MHz odstrojenia od środka. Ale odstrojenie 1,8MHz i prawidłową słyszalność stacji poddaję mocno w wątpliwość - przy założeniu że reszta toru dalej ma dostrojenie do fabrycznego 10,7MHz, a nie że wszystkie obwody losowo pokręcone rdzeniami we wszystkie kierunki. Jeżeli jednak cały tor losowo pouciekał każdym obwodem LC w różne strony, to efektem będą bliżej niewyjaśnione zjawiska i sygnały słyszalne w głośniku tam gdzie ich nie powinno być.
    Albo uciekły nam wszystkie filtry jednocześnie (lub jakiś magik jest WSZYSTKIE przestroił w górę do tych 12,5MHz) inaczej całe rozważanie o uciekniętym (rozstrojonym) tylko i wyłącznie jednym filtrze, który wymusił przesunięcie pracy heterodyny jest mocno naciągane. Po 10 minutach z częstościomierzem i miernikiem sygnał p.cz. można jednoznacznie ustalić co jest odstrojone.
  • #16
    diantus
    Level 32  
    Andrzej L. wrote:
    rozważanie o uciekniętym (rozstrojonym) tylko i wyłącznie jednym filtrze, który wymusił przesunięcie pracy heterodyny jest mocno naciągane

    Filtr nie jest rozstrojony rdzeniami cewek filtra, jednak zmiana pojemności kondensatora C16 z 200pF na około 150pF daje w obwodzie rezonansowym ten sam skutek -zwiększenie częstotliwości wychodzącej z filtra pierwszego.
  • #17
    aksakal
    Tube devices specialist
    Kolego, diantus! Jeśli różnica częstotliwości heterodyny i sygnału wynosi 10.7 MHz, niezależnie od tego, jaka jest częstotliwość rezonansowa pierwszego lub jakiegokolwiek filtra, to on przepuści sygnał 10.7 MHz, tylko znacznie osłabiony. Pomyliłeś generator ze wzmacniaczem rezonansowym.
  • #18
    diantus
    Level 32  
    aksakal wrote:
    niezależnie od tego, jaka jest częstotliwość rezonansowa pierwszego lub jakiegokolwiek filtra, to on przepuści sygnał 10.7 MHz, tylko znacznie osłabiony

    Należało tu wyjaśnić, jak odbiornik ma wydzielić ten sygnał równy 10,7 MHz z różnicy częstotliwości heterodyny i sygnału jeśli jest to "niezależne od częstotliwości rezonansowej filtra". Odbiornik takiego polecenia z anteny nie otrzymuje.
  • #19
    Tomasz.Cichowski
    Level 3  
    To może ja zapytam inaczej - czy możliwe jest że na etapie produkcyjnym p.cz. zostało zestrojone do innej częstotliwości niż 10,7 MHz? Bo to chyba jedyna możliwość, skoro radio nie było wcześniej otwierane, a C16 ma inną pojemność niż wynika ze schematu.
  • #20
    diantus
    Level 32  
    Czy na kondensatorze C16 nie ma napisu jaka pojemność? Jeśli ma napis 200pF a mniejsza pojemność, należy go wymienić o ile nie ma zbyt dużego błędu Twojego pomiaru pojemności.
    Nie jest możliwe, by było fabrycznie zestrojone do innej częstotliwości niż 10,7 MHz na zakresie FM.
  • #21
    aksakal
    Tube devices specialist
    Jeśli różnica częstotliwości heterodyny i sygnału wynosi standardową wartość 10.7 MHz, to filtry muszą być dostrojone do tej częstotliwości , w przeciwnym razie, jeśli filtr jest ustawiony na inną częstotliwość, to znacznie osłabi sygnał 10.7 MHz. czułość radia będzie katastrofalnie zaniżona, a jeśli filtr demodulatora nie zostanie ustawiony na 10.7 MHz . wtedy otrzymasz nie symetryczny sygnał na wyjściu detektora , co przejawi się jak charkot dźwięku. Filtry częstotliwości pośredniej wykorzystujące indukcyjność mają przepustowość, która eliminuje możliwość odbioru sygnału z przesunięciem сzęstotliwości 1.8 MHz .Wynik - jeśli różnica częstotliwości heterodyny i sygnału 10.7 MHz, a filtry częstotliwości pośredniej są ustawione na 12.5 MHz, to na wyjściu nie otrzymasz sygnału nadajnika , ale dziury od kalacha! Jest prawdopodobne, że częstotliwość heterodyny i filtry częstotliwości pośredniej zostały przstrojone.
  • #22
    kris8888
    Level 35  
    Tomasz.Cichowski wrote:
    To może ja zapytam inaczej - czy możliwe jest że na etapie produkcyjnym p.cz. zostało zestrojone do innej częstotliwości niż 10,7 MHz? Bo to chyba jedyna możliwość, skoro radio nie było wcześniej otwierane, a C16 ma inną pojemność niż wynika ze schematu.

    Raczej mało prawdopodobne, ponieważ na etapie produkcji stosowało się w pierwszej kolejności strojenie toru p.cz. za pomocą wobuloskopu ustawionego na 10,7 MHz. Każdy odbiornik był strojony przy takich samych ustawieniach przyrządów. Dopiero po prawidłowym zestrojeniu p.cz. następowało strojenie głowicy UKF. Nikt też w fabryce nie stroił na "słuch".

    Przypuszczam, że tor p.cz. mógł się po tylu latach rozstroić, a to że radio całkiem dobrze jeszcze odbiera sygnał z transmitera to tylko dlatego, że poziom nadawanego sygnału z transmitera jest dość wysoki. Trochę jedynie dziwne, że demodulator FM pracuje bez słyszalnych zniekształceń.
  • #23
    Andrzej L.
    Level 31  
    diantus wrote:

    Filtr nie jest rozstrojony rdzeniami cewek filtra

    Jest to bez znaczenia jaki czynnik spowodował rozstrojenie obwodu, czy starzejąca się pojemność czy zmiana właściwości magnetycznych rdzenia. Rozstrojony jest rozstrojony i tyle. Efekt końcowy jest podobny bez względu czy uciekła indukcyjność czy pojemność w obwodzie. Ustawić (wymusić) w bloku p.cz. 10,7MHz i stroimy kolejne obwody do dedykowanej częstotliwości. Dopiero jak się okaże, że rdzeń wkręcony na max do filtra 7x7 i dalej widać, że sygnał chętnie by jeszcze w górę poszedł to oczywiste, że pojemności już mamy za mało w obwodzie i wtedy bym dopiero to korygował.
    Z dużym przypuszczeniem pojemności tych filtrów są w porządku tylko ktoś wcześniej mocno tam zakręcił z aptekarską precyzją (aby nie zostawić śladów zniszczenia na plastikowym gnieździe do kręcenia). Nie spotkałem filtra 7x7 na 10,7MHz aby od starości uciekł o 1,8MHz. Jak uciekł to o max 300kHz.
    Przecież można tak w fabrycznej konstrukcji umiejętnie pokręcić, że nie będzie śladu majstrowania przy filtrach p.cz. i będzie wyglądać wszystko mylnie jak dziewicze z fabryki. Nie każdy filtrami kręci za pomocą dłutka :) Co jest tutaj niby kluczem pewności, że nikt tam wcześniej nie kręcił? Jakaś plomba gwarancyjna od lokalnego kowala?
  • #24
    diantus
    Level 32  
    Tomasz.Cichowski wrote:
    diantus napisał:
    Na wartość p.cz. odbiornika ma wpływ częstotliwość rezonansowa pierwszego filtra p.cz..
    Zmiana częstotliwości rezonansowej tego filtra mogła powstać w wyniku zmniejszenia się pojemności kondensatora C16 (200pF).

    I ten trop okazał się właściwy.
    Z niewiadomych przyczyn w moim przypadku ten kondensator ma pojemność 150 pF.
    Andrzej L. wrote:
    diantus napisał:

    Filtr nie jest rozstrojony rdzeniami cewek filtra

    Jest to bez znaczenia jaki czynnik spowodował rozstrojenie obwodu,

    Należało ten kondensator (C16) wymienić. Jaki sens ma dalsza dyskusja w temacie?
    Jak widać ten C16 ma plombę od kowala i nie ma siły tego ruszyć :D .
  • #25
    Tomasz.Cichowski
    Level 3  
    Tak jak wcześniej pisałem, C16 w moim przypadku miał 150 pF. Wymieniłem go na 2x100 pF równolegle (200 pF chyba już nikt nie robi) i 0 efektów.

    Natomiast coś nie tak musi być z filtrem F6 o numerze 226: lekkie pokręcenie nim (wcześniej zaznaczyłem flamastrem położenie stroika) spowodowało że p.cz. spadło z 12,5 MHz do 11,9 MHz. Dalej się bałem kręcić.
    Po podaniu sygnału transmiterem w paśmie OIRT dźwięk jest głośniejszy niż przy p.cz. 12,5 MHz.

    Czy ten filtr jest kluczowy jeśli chodzi o ustalenie wartości p.cz.?
  • #26
    aksakal
    Tube devices specialist
    Kolego,Tomasz.Cichowski ! Jeśli dla ciebie wynik po zamianie kondensatora jest dziwny, to dla mnie on jest słuszny! Inaczej i być nie może! Podaj sygnał 10.7 MHz do punktów P1 P2 głowicy i nastrój wszystkie filtry częstotliwości pośredniej . Aby heterodyna nie wpłynęła na ustawienie równolegle do cewki obwodu heterodyny, włącz кondensator 10-47nF. 1) https://radiopolska.pl/technika/odbior/jak-dziala-klasyczny-odbiornik-radiowy-ukf-fm 2) http://www.zstio-elektronika.pl/pliki_t_elektronik/TE_Z6-01.pdf
  • #27
    Tomasz.Cichowski
    Level 3  
    Zwracam honor.
    Faktycznie, coś musiało być z tymi filtrami, ktoś musiał nimi kręcić, wbrew temu co mówił ojciec który przed laty był głównym użytkownikiem tego radia.
    W każdym bądź razie wymusiłem p.cz. 10,7 MHz, przestroiłem i działa jak należy.
    Wobec rozwiązania problemu, temat zamykam.
  • #28
    Tomasz.Cichowski
    Level 3  
    Regulacja filtrami FM na 10,7 MHz przy max sygnału.