Elektroda.pl
Elektroda.pl
X
Elektroda.pl
Computer ControlsComputer Controls
Please add exception to AdBlock for elektroda.pl.
If you watch the ads, you support portal and users.

Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86

januszj23 29 Dec 2020 22:30 3108 17
  • Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86
    Witam, chciałbym przedstawić konstrukcję wzmacniacza lampowego wykorzystującego tanie lampy PCL86.

    Założenia:

    - wzmacniacz stereofoniczny w miarę tani, całkowicie lampowy,
    - o przyzwoitych parametrach muzycznych,
    - łatwy w wykonaniu, z wykorzystaniem podzespołów z epoki lamp,
    - posiadający prosty korektor graficzny,
    - posiadający wskaźniki wysterowania kanałów.
    Prawie wszystkie założenia udało mi się zrealizować za wyjątkiem: "całkowicie lampowy" a mianowicie wykorzystałem układ opóźnionego załączania napięcia anodowego ale o tym napiszę niżej.

    Schematy

    Po przejrzeniu wielu konstrukcji z forum a także odnalezionych w internecie zdecydowałem się na schemat zamieszczony w EP 2/2005 pt. Prosty wzmacniacz z lampami PCL86.
    Jest to sprawdzona konstrukcja z doskonale wyjaśnionymi zagadnieniami związanymi z projektowaniem wzmacniacza lampowego. Zainteresowanych odsyłam do pdf-u kitu AVT 455.
    Schemat korektora graficznego pracującego z lampą ECC82 zaczerpnąłem ze wzmacniacza WG-500f przy czym potencjometr głośności ma zmienioną wartość na 2x50k i jest on umieszczony na początku toru akustycznego. Z kolei schemat wskaźników wysterowania, wykorzystujących lampy EM80, zaczerpnąłem z tego forum.

    Mamy schematy i co dalej?.

    Przyjrzyjmy się czym dysponujemy: transformator zasilający TSM III z radioodbiornika Mazur, transformatory głośnikowe TG 2,5/1/666, lampa prostownicza AZ1, lampy PCL86, lampy ECC82, lampy EM80, kondensatory elektrolityczne 2x47uF/375V i wiele elementów biernych (rezystory, kondensatory itp.) Z tego już można coś zbudować.

    Chassis

    Zainspirowany ładnym i estetycznym wyglądem jednego ze wzmacniaczy, zdecydowałem się na konstrukcję drewnianą a dokładniej dębową. Płyty górna i dolna wykonane są z 2
    mm blachy nierdzewnej, wyciętej laserem a górna dodatkowo polerowana. Napisy na panelu przednim i tylnym robione są laserowo. Dolna pokrywa jest połączona z przewodem ochronnym PE.

    Zasilacz

    Jak już wspomniałem dysponowałem transformatorem sieciowym TSM III oraz lampą AZ1 i kondensatorami elektrolitycznymi 47uF/375V. Transformator przystosowany był do napięcia sieciowego 220VAC a obecnie w sieci mamy (przynajmniej u mnie) 235VAC. O ile napięcie anodowe nie stanowi problemu to żarzenia już tak. Prosty zabieg (bez rozbierania transformatora) odwinięcia po kilka zwojów z uzwojeń żarzenia załatwił sprawę. Uzyskałem dokładnie napięcia żarzenia 4V i 6,3V pod obciążeniem. Pozostało dowinąć uzwojenie żarzenia dla lamp PCL86. W moim przypadku prąd żarzenia 300mA dla każdej z lamp uzyskałem przy napięciu 13,7V. Napięcie anodowe 230V na drugim kondensatorze filtra uzyskałem poprzez wstawienie za lampą prostowniczą opornika 150 om/5W a pomiędzy pierwszym i drugim kondensatorem opornika 0,47 om/5W. W celu polepszenia filtrowania napięcia dołożyłem dodatkowe kondensatory 100uF/400V (oprócz pierwszego kondensatora, lampa prostownicza nie lubi zbyt dużej pojemności). Dlaczego napięcie 230V?, ano dlatego, gdyż przy tym napięciu i prądzie katodowym 37mA lampy PCL86 osiągają Ra 5200 om. Chodziło mi o jak najlepsze dopasowanie do transformatorów głośnikowych. Nowo zakupione transformatory TG5/4897 mają właśnie taką impedancję uzwojenia pierwotnego.
    Transformator sieciowy jak i głośnikowe zamocowane są na gumowych przepustach co zapobiega przenoszeniu wibracji na płytę górną oraz poprawia ich chłodzenie. Sieciowy podczas dłuższej pracy nagrzewa się do ok 40 stopni z racji strat napięcia w uzwojeniu anodowym. Po wyprostowaniu w lampie AZ1 otrzymujemy ok 372V a na drugim kondensatorze filtra PI mamy 230V przy poborze prądu 95mA. Lampa prostownicza pracuje na skraju swoich możliwości ale jeszcze bezpiecznie. Rezystory 5W dobierane aby uzyskać Ua 230V. O przyczynie zmiany transformatorów głośnikowych napiszę niżej.
    Jak już wspomniałem, zastosowałem układ opóźnionego załączania napięcia anodowego na układzie 4541N. To, że użyte lampy PCL86 są relatywnie tanie i łatwo dostępne nie znaczy, że można je brutalnie traktować. Koszt takiego załącznika jest znikomy a poprawia trwałość lamp. Kultura techniczna też tego wymaga.

    Układ wzmacniacza

    Z uwagi, iż lubię eksperymentować zdecydowałem się na montaż PtP, jedynie układ wskaźników wysterowania i układ korektora wykonałem na płytkach PCB. Zastosowany sposób montażu pozwala łatwo zmieniać elementy co czyni układ uniwersalnym i łatwym w zestrojeniu. Wzmacniacz po prawidłowym montażu startuje od razu. Niestety tak nie było w moim przypadku, wzmacniacz wzbudzał się na częstotliwości około 24kHz. Trochę trwało zanim zlokalizowałem winowajcę a był nim kondensator 100nF/400V, który umieściłem w siatce triody PCL86. Po jego usunięciu wzmacniacz zaczął pracować prawidłowo.
    Bardzo ważnym i wszędzie powtarzanym czynnikiem jest prawidłowe, bez pętli prowadzenie masy wzmacniacza. Od tego wszystko zależy a niezastosowanie się do tego na pewno zniweczy włożoną pracę.
    Dokonane pomiary napięć w newralgicznych punktach potwierdziły prawidłowość obranych punktów pracy lamp. Na wyjściu głośnikowym zaobserwowałem tętnienia ok. 2mV napięcia żarzenia 50Hz, które prawdopodobnie pochodzą z katod pentod mimo, iż zastosowałem rezystory symetryzujące napięcie żarzeń lamp. Wyprostowanie napięcia żarzenia lamp być może przyniosło by poprawę lub nie a na pewno skomplikowałoby zasilacz. W każdym razie owe tętnienia mają tak znikomy lub żaden wpływ na dźwięk, że uznałem je za nie warte uwagi. Pomimo tego napięcia wzmacniacz nie brumi, nie buczy, jest cichy. Jedynie z uchem w głośniku słychać charakterystyczny szum lamp. Po wyregulowaniu rezystorami nastawnymi 10 kom USZ, wzmacniacz gotowy był do eksploatacji.
    Wzmacniacz posiada czułość 250 mV, zniekształcenia sinusoidy 1 kHz rozpoczynają się przy 3,2W mocy. Wzmacniacz osiąga moc wyjściową ok 3,8W i pasmo 40Hz-30kHz przy spadku -3dB.
    I teraz transformatory głośnikowe. Początkowo zastosowałem transformatory TG 2,5/1/666. Oprócz wad pasma przenoszenia tych transformatorów, czułym punktem jest ich moc 2,5W. Zastosowane nowe transformatory TG5/4897 pozwoliły w pełni wykorzystać moc pentod, rozszerzyć pasmo przenoszenia jak też dopasowanie do lamp bez obawy o nasycenie się tych transformatorów i zmianę ich parametrów jak to miało miejsce przy TG 2,5/1/666.
    Nie będę stosował na transformatorach tzw. komina jedynie zabezpieczę na transformatorach głośnikowych miejsca lutowania przewodów uzwojenia pierwotnego. I na pewno nie będzie to klej na gorąco :).

    Odsłuchy

    Zaznaczam, nie jestem melomanem potrafiącym rozróżnić wpływ bezpiecznika zwykłego od pozłacanego za 200 zł. na dźwięk i to nie tylko zastosowanym w torze akustycznym ale w zasilaniu. Dla mnie dziwne zboczenie.
    Odsłuchiwałem wzmacniacz i nadal eksploatuję z zestawami głośnikowymi 8 om o mocy muzycznej 120W i efektywności 89 dB, wykonanymi samodzielnie. Nie potrafię finezyjnie opisywać wrażeń używając słów: aksamitny, fantastyczny, ponadczasowy, z innej galaktyki itp. Na ucho słoń mi nie nadepnął, z muzyką i instrumentami od wielu lat jestem za pan brat (jakoś się zrymowało) ale po wielu godzinach spędzonych z muzyką z tego wzmacniacza, z całą odpowiedzialnością mogę powiedzieć, że całkowicie spełnia a nawet przewyższa pokładane w nim oczekiwania. Być może dlatego, że jestem jego "ojcem" i powstawał w "pocie i bólach". Uważam, że warty jest poświęconego mu czasu i odwdzięcza się ładną, szczegółową, lampową muzyką.

    Koszty

    Głównym kosztem były transformatory głośnikowe ze znanego sklepu z lampami, jakieś chińskie drobiazgi i mosiężne śrubki oraz nakrętki. W sumie ok 250 zł. Resztę zastosowanych elementów miałem w warsztacie. Pokrywy laserowo wyciął kolega gratis. Ach, bym zapomniał. Laserowe wypalanie napisów 80 zł.

    Podziękowania

    Ogromne podziękowania wszystkim, którzy mnie zainspirowali oraz kibicowali podczas pracy i nie pozwolili zwątpić. Szczególne podziękowania dla "Jaśki" za prace w metalu.
    Jestem otwarty na konstruktywną krytykę i uwagi poparte argumentami, natomiast proszę nie stosować zwrotów np. „a ja bym wolał”, „ja zrobiłbym tak” itp.
    Zrobiłem tak a nie inaczej ale każdy może wykonać jak chce i nie musi argumentować.

    Perspektywy

    Na ukończeniu mam przedwzmacniacz lampowy z korektorem i balansem oraz korektorem RIAA w podobnym stylu i obudowie.
    Następnym produktem będzie moja wariacja uznanego i cenionego wzmacniacza Leben Cs 300x również w podobnej obudowie.
    W załączniku .zip wszystko co pozwoli powielić "moje dziecko"
    Pozdrawiam J23.
    Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86
    Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86 Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86 Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86 Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86 Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86 Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86 Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86 Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86 Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86 Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86 Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86 Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86 Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86 Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86 Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86 Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86 Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86
    Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86 Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86 Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86

    Link

    Cool! Ranking DIY
    Can you write similar article? Send message to me and you will get SD card 64GB.
    About Author
    januszj23
    Level 11  
    Offline 
    Has specialization in: mechanika samochodowa
    januszj23 wrote 44 posts with rating 30, helped 0 times. Live in city Ełk. Been with us since 2006 year.
  • Computer ControlsComputer Controls
  • #2
    U92
    Level 8  
    Bardzo mi się podoba projekt jak i wykonanie, ale nie jestem specjalnie przekonany do zastosowania wiekowych kondensatorów elwy ;)
    Miałem wiele takich w NOS, i ESR był śmieszny, a pojemność zawyżona prawie dwukrotnie, w jaki sposób je sprawdziłeś? :D
    Żebyś nie miał przykrej niespodzianki
    Projekt jak najbardziej na plus ;)
  • Computer ControlsComputer Controls
  • #4
    januszj23
    Level 11  
    U92 wrote:
    Bardzo mi się podoba projekt jak i wykonanie, ale nie jestem specjalnie przekonany do zastosowania wiekowych kondensatorów elwy ;)
    Miałem wiele takich w NOS, i ESR był śmieszny, a pojemność zawyżona prawie dwukrotnie, w jaki sposób je sprawdziłeś? :D
    Żebyś nie miał przykrej niespodzianki

    Dziękuję za opinię. Mam wiele przyrządów pozwalających ocenić sprawność elementów elektronicznych. Kondensatory Elwa formatowałem od nowa powoli zwiększając ich napięcie pracy aż do nominalnego. Po tej operacji sprawdziłem je i spełniały parametry. Inaczej bym ich nie montował. Masz rację, pojemności są wyższe niż nominalne.
    Co miałeś na myśli pisząc o przykrej niespodziance?

    A to część przyrządów pomiarowych.

    Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86
    Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86

    Dodano po 1 [minuty]:

    szeryf3 wrote:
    Bardzo fajny projekt jak i wykonanie.
    Na pewno jesteś zadowolony z odsłuchu.

    Dziękuję, jestem i to bardzo :)
  • #5
    dudik56
    Level 14  
    Fajny wzmacniacz, plus ode mnie ;)
    Jako że ostatnio wciągnęły mnie podobne konstrukcje chętnie bym zobaczył jak ostatecznie wygląda montaż od środka.
    Czy będziesz jeszcze jakoś jeszcze zmieniał wystrój transformatorów głośnikowych tak by wyglądały jak "z tej samej epoki" co reszta na wierzchu wzmacniacza? :D
  • #6
    januszj23
    Level 11  
    "Czy będziesz jeszcze jakoś jeszcze zmieniał wystrój transformatorów głośnikowych tak by wyglądały jak "z tej samej epoki" co reszta na wierzchu wzmacniacza? :D|"

    Nie będę stosował na transformatorach tzw. komina jedynie zabezpieczę na transformatorach głośnikowych miejsca lutowania przewodów uzwojenia pierwotnego. I na pewno nie będzie to klej na gorąco. Już nieco zmieniłem, Konretnie nakrętki mosiężne kołpakowe. ;)
    Zdjęcia wnętrza zamieszczę wkrótce jak i końcowy schemat.
  • #7
    dudik56
    Level 14  
    O tych kominach już pisałeś wcześniej, to doczytałem ;) ale chodziło mi bardziej o zmianę koloru np: lakier taki jak na sieciowym i schowanie naklejek pod transformatory, przepraszam ale tak mi się nasunęło patrząc na zdjęcia.
  • #9
    dudik56
    Level 14  
    Fajnie. Widzę, że oddzieliłeś solidnym ekranem zasilacz od reszty, czy kaganiec na lampę ECC też ma pełnić rolę ekranu? Czy tak tylko dla ozdoby? Też myślałem w swoich wzmacniaczach zrobić coś podobnego ale wspólne i na wszystkie lampy w celu ochrony mechanicznej przed przypadkowym "dotknięciem" bo zdarzyło mi się stłuc jedną lampę podczas regulacji ;(

    Myślę zrobić coś w tym sylu:
    Kolejny wzmacniacz lampowy PCL86
  • #10
    januszj23
    Level 11  
    dudik56 wrote:
    Fajnie. Widzę, że oddzieliłeś solidnym ekranem zasilacz od reszty, czy kaganiec na lampę ECC też ma pełnić rolę ekranu? Czy tak tylko dla ozdoby? Też myślałem w swoich wzmacniaczach zrobić coś podobnego ale wspólne i na wszystkie lampy w celu ochrony mechanicznej przed przypadkowym "dotknięciem" bo zdarzyło mi się stłuc jedną lampę podczas regulacji ;(

    Kątownik aluminiowy przede wszystkim usztywnia płytę górną. "Kaganiec" jest dla ozdoby. :D
    Twoja propozycja osłony lampy ładnie się prezentuje ale moim, skromnym zdaniem jest za gęsta.
  • #11
    dudik56
    Level 14  
    Moim zdaniem też za gęsta, ale jest inspirująca ;)
    Jutro spróbuję narysować w cadzie i po święcie poszukam materiału.
  • #12
    750kV
    Level 29  
    Ładna konstrukcja z rewelacyjnymi unikatami EM80. Gratuluję, Kolego. Z chęcią popełniłbym taką konstrukcję, tylko moja byłaby brzydsza. Mam niestety tylko jedną EM80, zaś brzydszych EM84 mam kilka sztuk. :-(
    Tylko jedna uwaga. Na mój gust trochę nie pasuje wskaźnik załączenia napięcia anodowego na dwukolorowej LED. Dla zachowania lampowego klimatu zastosowałbym wskaźnik neonowy.
  • #13
    januszj23
    Level 11  
    750kV wrote:
    Na mój gust trochę nie pasuje wskaźnik załączenia napięcia anodowego na dwukolorowej LED. Dla zachowania lampowego klimatu zastosowałbym wskaźnik neonowy.

    Można i tak. Wg. mnie jest tak jak jest i jest dobrze.
  • #14
    andrzejlisek
    Level 28  
    januszj23 wrote:
    Jak już wspomniałem, zastosowałem układ opóźnionego załączania napięcia anodowego na układzie 4541N. To, że użyte lampy PCL86 są relatywnie tanie i łatwo dostępne nie znaczy, że można je brutalnie traktować. Koszt takiego załącznika jest znikomy a poprawia trwałość lamp. Kultura techniczna też tego wymaga.

    Czy w złotym okresie lamp (czyli zapewne do końca lat 60 w Polsce, nie wiem jak za granicą było) stosowano opóźnienie załączania napięcia anodowego? Nie wiem, czy w ogóle znano takie układy, ale gdyby nie, to mogły być dwa wyłączniki, z których pierwszy włącza samo żarzenie wszystkich lamp, a drugi włącza całe urządzenie, jednak o takim rozwiązaniu w konsumenckim sprzęcie nie słyszałem.

    W wzmacniaczach i telewizorach z tamtego okresu chyba nie było żadnego opóźnienia. Czy to dlatego, że nie miało żadnego znaczenia praktycznego, czy dlatego, że celowo miało być najprościej i najtaniej kosztem poszanowania lamp?

    Wiem tylko, że we wzmacniaczach do radiostacji wojskowych i radarach wykrywających samoloty stosowało się opóźnienie w postaci dodatkowego wyłącznika. Potem niektóre telewizory kineskopowe wyprodukowane po roku 2000 coś takiego miały (ale chyba mniej niż 5% wszystkich).
  • #15
    januszj23
    Level 11  
    andrzejlisek, dziękuję za przypomnienie nieco historii. Sam również służąc w wojsku pomimo, że byłem kierowcą radiostacji R105, miałem bliski kontakt z samą radiostacją oczywiście lampową. Cały Star 66 z lampami. Gdyby można było cofnąć czas... No ale my tutaj o wojsku, radiostacjach a tymczasem odbiegamy od zasadniczego tematu.
  • #16
    kserakses
    Level 14  
    Lampa ECL/PCL86 to bardzo dobrze brzmiąca lampa. Ale ma swoje wymagania, przede wszystkim transformatory głośnikowe muszą być, dobrej jakości. Minimalna indukcyjność uzwojenia pierwotnego to 30H. Poza tym aplikacja tej lampy jest bardzo prosta, dobrze filtrowany zasilacz i gra muzyka. Wadą jest mała moc, jaką można uzyskać z pojedynczej lampy. Firma NP Acoustic http://npacoustic.com/en/amplifier-tube-np-01.html rozwiązała ten problem, łącząc lampy równolegle. Na szczęście potencjał brzmieniowy tej lampy, nie został jeszcze przez większość odkryty i ceny są śmieszne a lampy powszechnie dostępne. Nasze PCL86 Polam są kopią lamp Telefunkena, też mało kto o tym wie. Budowałem SE na tej lampie z dobrymi transformatorami, na wyżarzanych blachach EI84/42 o indukcyjności pri. 30H pasmo przenoszenia wzmacniacza od 10Hz do 70kHz. I powiem że aż mi kapcie spadły, jak usłyszałem jak brzmi ta lampa, mocny głęboki bas, znakomita średnica, rozdzielcza i szczegółowa góra. Lampa PCL86 odpowiednio zaaplikowana z dobrym transformatorem, gra na poziomie triod bezpośrednio żarzonych.
  • #17
    januszj23
    Level 11  
    kserakses, powyższy tekst tylko utwierdza mnie w słuszności podjętej decyzji o zastosowaniu opóźniacza włączenia napięcia anodowego. Szanujmy stare, dobre lampy bo niedługo nie będzie można ich tak łatwo nabyć. I taka ciekawostka, grałem tym wzmacniaczem na nowych lampach PCL86 z Yugosławi. Niestety nie brzmią tak dobrze jak stare z Polampu. Szybko je zamieniłem.
  • #18
    kserakses
    Level 14  
    januszj23 wrote:
    kserakses, powyższy tekst tylko utwierdza mnie w słuszności podjętej decyzji o zastosowaniu opóźniacza włączenia napięcia anodowego. Szanujmy stare, dobre lampy bo niedługo nie będzie można ich tak łatwo nabyć. I taka ciekawostka, grałem tym wzmacniaczem na nowych lampach PCL86 z Yugosławi. Niestety nie brzmią tak dobrze jak stare z Polampu. Szybko je zamieniłem.


    EI to kopia Philipsa, nasza Polam PCL86 jest kopią Telefunkena, produkowana była w ogromnych ilościach, także na eksport i sprzedawana pod różnymi markami Brimar, Mazda, Telefunken, i pewnie paru innymi.
    https://www.ebay.pl/itm/PCL86-TELEFUNKEN-nos-...186042?hash=item3fde1a01fa:g:cGUAAOSwgNZeMbJm
    https://www.ebay.pl/itm/PCL86-Brimar-14GW8-Tu...997790?hash=item5b3f2deade:g:EjgAAOSwIdpZ2KVM
    https://www.ebay.pl/itm/PCL86-Mazda-14GW8-Tub...081532?hash=item56a2c622fc:g:vaUAAOSwEkhZ2KcC
    Powyższe lampy są produkcji Polam, różnią się od oryginalnej produkcji Telefunkena, wspornikiem geteru i jego kształtem.