Elektroda.pl
Elektroda.pl
X
Elektroda.pl
OptexOptex
Please add exception to AdBlock for elektroda.pl.
If you watch the ads, you support portal and users.

Kolumny 2.5D na Peerless SDS-P830656 i ALX od STX - obudowa zamknięta

Bucefal76 30 Dec 2020 14:32 2208 13
  • Kolumny 2.5D na Peerless SDS-P830656 i ALX od STX - obudowa zamknięta Kolumny 2.5D na Peerless SDS-P830656 i ALX od STX - obudowa zamknięta Kolumny 2.5D na Peerless SDS-P830656 i ALX od STX - obudowa zamknięta Kolumny 2.5D na Peerless SDS-P830656 i ALX od STX - obudowa zamknięta Kolumny 2.5D na Peerless SDS-P830656 i ALX od STX - obudowa zamknięta

    Wstęp

    Jakiś czas temu wykonałem projekt podstawkowych kolumn 2.5D w obudowie zamkniętej przy użyciu tanich, chińskich głośników.
    Pomimo ograniczeń związanych z możliwościami tanich wooferów, rezultat całości był na tyle zachęcający, że postanowiłem ponownie spróbować projektu na bazie obudowy zamkniętej i 5 calowych głośników z papierową membraną.
    Do nowego projektu wybrałem Peerless by Tymphany SDS-P830656 5-1/4 (czyli również chiński głośnik :) ) i dobrze znany STX ALX, jako tweeter.

    Założenia

    Pokuszę się o stwierdzenie, że liczne grono melomanów ma do dyspozycji niewielkie pomieszczenia, typowy pokój w bloku lub w niewielkim domu wolnostojącym.
    Takie pomieszczenia mają zazwyczaj fatalną akustykę (fale stojące), dodatkowo pogarszaną przez brak adaptacji akustycznej, co zazwyczaj objawia się problemami z basem.
    Oczywiście najrozsądniejszym rozwiązaniem problemu jest odpowiednia adaptacja akustyczna, ale trzeba pamiętać, że odpowiednie panele tłumiące skutecznie cz. poniżej 100 Hz kosztują znaczące kwoty.
    Innym podejściem jest dobór takich kolumn, które dość oszczędnie obchodzą się z zakresami poniżej 100 Hz.
    Moim zdaniem w przypadku małych, źle wygłuszonych pomieszczeń więcej (basu) wcale nie znaczy lepiej.
    Większość 2.5D czy 3D kolumn z głośnikami 6.5 cala i większymi, w obudowie BR będzie przeraźliwie dudnić w tak małych, źle przygotowanych pomieszczeniach.
    Najlepszym wyborem w takim przypadku są kolumny podstawkowe, a jeszcze lepszym mała, wąska kolumna wolnostojąca w układzie 2.5, w obudowie zamkniętej.
    Nie tylko zapewni nieco więcej basu, niż typowy monitor ale i nie zajmie wiele więcej miejsca, niż mała kolumna głośnikowa na podstawce.
    Dodatkowo projekt jest bardzo prosty w wykonaniu, chociaż wymaga frezowania pod tweeter (to jest chyba jedyna trudność).

    Obudowa

    Kolumny 2.5D na Peerless SDS-P830656 i ALX od STX - obudowa zamknięta

    Głębokość obudowy: 315 mm, obudowa wykonana z płyty wiórowej 18mm.
    Wewnątrz obudowy znajdują się 3 usztywnienia w formie kratek.
    Całość obudowy wyłożona jest 25 mm gąbką.
    W okolicy wooferów gąbka ma grubość 10 mm po to, aby woofery mogły się swobodnie wentylować przez otwory w koszu. Na dole obudowy użyłem gąbki grubości 50 mm, aby zminimalizować wpływ fali stojącej wewnątrz obudowy.

    Głośniki
    Peerless by Tymphany SDS-P830656 5-1/4 x 4 na parę kolumn.
    To moje pierwsze spotkanie z tym głośnikiem; ładna sferyczna membrana wykonana z lakierowanego papieru, mały magnes na tanim blaszanym koszu, wykonanie estetyczne i dokładne.
    Cena dość kontrowersyjna, jak na tak mikry głośnik.
    Przyznam, że trochę ryzykowałem, ale ostatecznie przeważyły dobre opinie na temat tego głośnika na forach anglojęzycznych, poświęconych DIY głośnikowemu; bardzo ładna barwa, dość daleko sięga pasmo przenoszenia w osi, ale nie są one zbyt głośne i potrzebują dość dużo czasu, by się ułożyć.
    Moim zdaniem - powinny być nieco tańsze.
    STX T.10.200.8.ALX dwie sztuki na parę kolumn

    Zwrtonica

    Kolumny 2.5D na Peerless SDS-P830656 i ALX od STX - obudowa zamknięta

    Cewka L2 jest rdzeniowa, pozostałe cewki są powietrzne. Kondensatory foliowe.

    Symulacje

    Kolumny 2.5D na Peerless SDS-P830656 i ALX od STX - obudowa zamknięta
    Kolumny 2.5D na Peerless SDS-P830656 i ALX od STX - obudowa zamknięta

    Nie obyło się bez pewnych kłopotów. Początkowo zwrotnica miała być zaprojektowana na 2.5kHz dla tweetera i górnego woofera.
    Niestety, wąska obudowa o ostrych krawędziach spowodowała, że efekty dyfrakcyjne spowodowały spore zamieszanie właśnie w okolicy 2.5 - 3kHz. Na skutek tych efektów nie mogłem doprowadzić do właściwego zgrania fazowego przy zachowaniu liniowego pasma w tym zakresie dla 2.5kHz. Postanowiłem więc podbić częstotliwość cięcia w okolice 3.5kHz; przy tej częstotliwości udało się uzyskać poprawne zgranie fazowe i liniową charakterystykę przenoszenia. Dodatkowo tweeter jest odciążony z grania niskich częstotliwości, czego ta metalowa kopułka nie bardzo lubi. Szczęśliwe zastosowane woofery, dla odmiany - bardzo lubią wchodzić w średnicę i mają przy tym bardzo przyjemny, pozbawiony dzwonienia dźwięk.

    Pomiary kontrolne

    Poszczególne głośniki i null reverse (pomiar w osi twetera, odległość 1m, przestrajana sinusoida, z bramkowaniem na 300Hz).

    Kolumny 2.5D na Peerless SDS-P830656 i ALX od STX - obudowa zamknięta Kolumny 2.5D na Peerless SDS-P830656 i ALX od STX - obudowa zamknięta

    Liniowość pasma w osi:

    Kolumny 2.5D na Peerless SDS-P830656 i ALX od STX - obudowa zamknięta

    Jak widać na wykresach charakterystyka przenoszenia jest całkiem liniowa, pasmo +/- 2 dB z pominięciem brakupu tweetera przy 20 kHz, którego nie tłumiłem; nie chciałem komplikować zwrotnicy, a z drugiej strony tolerancja wartości elementów dla notch filtra, dla takiego peeaku, przy tej częstotliwości - jest tak mała, że ciężko naprawdę wykonać taką filtrację.

    Rozpraszanie w płaszczyźnie poziomej:

    Kolumny 2.5D na Peerless SDS-P830656 i ALX od STX - obudowa zamknięta

    Bez zaskoczenia, charakterystyczne dla tego typu filtracji osłabienie charakterystyki przy częstotliwości cięcia, ale ciągle całość siedzi w 5 dB marginesie, nawet dla kątów rzędu 45 stopni. Oczywiście swoje robi też dość wysoko dobrana częstotliwości cięcia; woofery grają bardzo przyjemnie do 10kHz, ale już powyżej 2kHz zaczynają być mocno kierunkowe.

    Rozpraszanie w płaszczyźnie pionowej:

    Kolumny 2.5D na Peerless SDS-P830656 i ALX od STX - obudowa zamknięta

    Tutaj niestety jest widoczny problem: wysoka częstotliwość ciecia pomiędzy tweeterem a wooferem grającym średnicę prowadzi do zjawiska, w którym wypadkowy SPL spada przy częstotliwości 4,5 kHz na skutek nakładania się w przeciwnej fazie fal od tweetera i górnego woofera.
    Na skutek zwiększającej się odległości centrów akustycznych obu głośników zjawisko to jest tym intensywniejsze, im wyżej podnosimy mikrofon. Niestety jest to pewien kompromis, na który zdecydowałem się pójść gdy podniosłem cz. cięcia do 3.5 kHz.
    Na szczęściem nasze uszy są zazwyczaj na wysokości tweetera lub poniżej, więc nie wpływa ten problem na bezpośredni odbiór barwy zestawu, ale z pewnością w pewnym stopniu ogranicza możliwości obrazowania sceny stereo poprzez odbicia dźwięku od sufitu.

    Impedancja:

    Kolumny 2.5D na Peerless SDS-P830656 i ALX od STX - obudowa zamknięta

    Widoczne są dwa problemy, fala stojąca w obudowie przy około 130 Hz, i to mimo dość solidnego wygłuszenia. Dodatkowo widoczne jest, że przebieg impedancji zadanej filtrem tweetera został poświęcony na rzecz ratowania liniowego SPL i zgrania faz. Tak niestety dzieje się, jeśli podstawa - czyli właściwa geometria obudowy - nie jest idealna (brak frezowana krawędzi obudowy na promień). Jednak - jak napisałem na początku - założeniem tej konstrukcji jest prostota wykonania.
    Minimum impedancji to 4.5 oma.

    Jak to gra?

    Zacznijmy od basu. Zdecydowanie nie jest to bas nisko schodzący. Nie miałem jeszcze okazji dokonać pomiaru near field ale wykres impedancji pokazuje szczyt piku przy 65Hz, co sugeruje że możliwości przetwarzania basu zestawu są podobne co w przypadku typowej regałówki. Myślę, że można przyjąć jakieś 70Hz za F3. Basu tego jest jednak nieco więcej a dodatkowo jest on bardzo wyrównany (bez typowych dla BR podbarwień) i ma właściwy impuls. Uważam ten bas za dużą zaletę bo trafia we właściwy kompromis potrzebny w małych i źle zaadaptowanych pomieszczeniach. Po prostu kolumny grają mało basu poniżej częstotliwości Schroedera :). Niemniej w przypadku współpracy z odpowiednim wzmacniaczem np. Onkyo Integra 8850, średniego i wyższego basu nie brakuje nawet w ustawieniach Direct.
    Średnica jest gładka, łagodna i dźwięczna, wyraźnie zabarwiona charakterem wooferów. Charakter ten jest bardzo przyjemny w odbiorze, relaksujący ale daleko mu do audiofilskich standardów jeśli chodzi o dokładność czy bezpośredniość przekazu.
    Wysokie są wystarczająco detaliczne, uwolnione od niemiłego charakteru metalowej kopułki, dzięki przesunięcie cz. ciecia dość wysoko oraz ostrej filtracji. Oczywiście w stosunku do typowych miękkich kopułek talerze są bardziej "z przodu niż z tyłu".
    Całość jest lekko rozjaśniona, wygładzona i lekko skompresowana. Nie jest to kolumna, która za wszelką cenę walczy o uwagę. Jeśli chcemy spokojnie można słuchać muzyki podczas lektury i tylko od czasu do czasu zwróci ona uwagę jakiś gwałtowniejszym pasażem, wokalem itp.
    Co do sceny to jest poprawna, w miarę szeroka ale zdecydowanie ustępuje kolumną na lepszych głośnikach, chociażby na
    W.18.180.8.FCX_v2 z innego mojego projektu. Raczej wypchnięta do przodu. Wokale są dobrze nakreślone pośrodku sceny lekko z przodu niezależnie od barwy.
    Generalnie całkiem przyjemnie grająca budżetowa kolumna o delikatnym, przyjemnym dźwięku, łatwa do ustawienia w małych pomieszczeniach. Jedyna wada to cena wooferów, powinna być moim zdaniem przystępniejsza, oraz brak osłony membran tweeterów (łatwo uszkodzić).

    Cool! Ranking DIY
    Can you write similar article? Send message to me and you will get SD card 64GB.
    About Author
    Bucefal76
    Level 14  
    Offline 
    Has specialization in: kolumny głośnikowe
    Bucefal76 wrote 248 posts with rating 201, helped 1 times. Live in city Bielsko-Biała. Been with us since 2016 year.
  • OptexOptex
  • #2
    goraj krzysztof
    Level 30  
    Jaka jest przewaga, jeśli jest, kolumny 2,5 drożnej nad dwudrożną na takich samych głośnikach?
  • OptexOptex
  • #3
    sunrise84
    Level 37  
    Tak bym to delikatnie wyjaśnił :

    "nazywa się zestawem dwu i półdrożnym w odróżnieniu od zestawu trójdronego i posiada polaczenie zalety zestawu dwudrozngo i trojdroznego. Zobaczmy ze cos w tym jest bo obecnie zestaw trojdrozny zostal wyparty przez konstrukcje dwu i poldrozna ktora w stosunku do trojdrozne o wiele lepiej i z wiekszymi detalami przekazuje srodek pasma bo nie podzialu pomiedzy glosnikiem sredniotonowym i niskotonowym co powodowalo nieczystosc odtwarzania w pukcie podzialu ze wzgledu na niekorzystna charakterystyke fazowa i nieliniowosc charakterystyki przetwarzania.

    Zestawy 2,5-drożne rozpowszechniły się wraz z rozwojem kina domowego, w kolumnach wykorzystujących głośniki 10-18 cm. To jest teraz dobrze rozwijający sie segmnent rynku, ale to nie ma wiele wspólnego z jakością dzwięku. W obszarze kolumn z głośnikami od 25cm, rozwiązania 2,50drozne nie mają uzasadnienia i tam wciąż stosuje się układy 3-drożne."

    Nie moje słowa.

    Lecz autor może nie chciał komplikować bardziej zwrotnicy a co za tym idzie budowy.
    Też jestem zdania że zestaw 3 drożny gra lepiej ale i większe trudności w zgraniu tego wszystkiego.
  • #4
    Granat :)
    Level 34  
    No kolejna fajna konstrukcja.
    Impedancja nie jest zła, pod warunkiem, że będzie to używane ze wzmacniaczem tranzystorowym a nie lampowym. No ale to chyba jasne dla bądź co bądź budżetowej konstrukcji.
    Widzę, że wiesz o co chodzi z ostrymi krawędziami obudowy. Jak będziesz miał możliwość, to spróbuj kiedyś zrobić łagodne ścięcia o znacznym promieniu w okolicach kopułki.
    Natomiast co do pomiarów i rezonansu na 20kHz: czasami taki efekt wystąpi jeśli dokonujemy pomiaru dla zbyt małego wysterowania karty dźwiękowej. Szumy własne zakłócają pomiar. U Ciebie nie wygląda mi na to, ale warto mieć to na uwadze. W końcu szumy własne mają charakter szumu białego, przez to najbardziej dają się we znaki w najwyższych częstotliwościach.

    Dodano po 5 [minuty]:

    goraj krzysztof wrote:
    Jaka jest przewaga, jeśli jest, kolumny 2,5 drożnej nad dwudrożną na takich samych głośnikach?

    Nie nazwałbym tego przewagą. W tej samej kolumnie, z tymi samymi głośnikami, jeśli użyjesz konstrukcji 2.5 drożnej:
    - będziesz miał więcej basu w stosunku do reszty pasma
    jeśli użyjesz konstrukcji 2 drożnej:
    - będziesz miał tyle samo basu co powyżej, a oprócz tego środek i góra będą głośniejsze (cała kolumna zagra głośniej)
    - natomiast proporcjonalnie (brzmieniowo) basu będzie odczuwalnie mniej
  • #5
    BrodaWawa
    Level 2  
    Świetna robota, fajny projekt...
    Bardzo lubię, gdy ktoś tworzy jakiś ciekawy projekt, który choć trochę wyłamuje się poza tradycyjny bas reflex.
    Ja akurat jestem w trakcie eksperymentów z odgrodami. 15" Eminence, 6x9 Oxford dual core... Zasilę to aktywnie używając dobrych wzmacniaczy samochodowych jak Soundstream Rubicon i Soundstream Reference (jeszcze z czasów ręcznej roboty w USA).
    Pozdrawiam i życzę szczęśliwego nowego roku, dużo humoru, pomysłów i kasy na realizację nowych projektów.
  • #6
    terminux
    Level 23  
    A pokażesz więcej szczegółów z samej budowy kolumny? Wymiary itp?
  • #7
    Bucefal76
    Level 14  
    Wymiary są podane na rysunku poza głębokością. Ta jest w treści poniżej rysunku (główny wpis). Tutaj rysunek poglądowy w jaki sposób buduje te proste/prostackie obudowy:

    Kolumny 2.5D na Peerless SDS-P830656 i ALX od STX - obudowa zamknięta

    Dla czego 2.5D? To jest z wielu powodów bardzo dobry kompromis. Przy dzisiejszej technologii głośnikowej 2.5D dostarcza wystarczającą ilość basu do każdego domowego zastosowania. Współczesne dobre woofery 6.5 cala spokojnie grają i 35Hz (eliminując konieczność posiadania suba w większości zastosowań). Co bardzo ważne w domowych warunkach bardzo ciężko jest zrobić konstrukcje 3D a to ze względu na konieczność posiadania bezechowych warunków dla pomiaru akustycznego. Konstrukcje 2.5D mierzy się tak samo jak 2D, dodatkowo używając prostego filtru kaskadowego dla najniżej pracującego woofera, bez konieczności pomiarów.
    Co więcej dodanie drugiego woofera równolegle w kaskadzie jak w moim projekcie kompensuje zjawisko baffle step. Zjawisko to mocno utrudnia życie w przypadku projektowania kolumn 2D.
    W przypadku sprzętu domowego jedyny problem z konstrukcją 2.5D dotyczy zniekształceń związanych z modulowaniem średnicy przez niskie tony odtwarzane przez tą samą membranę.
  • #8
    goraj krzysztof
    Level 30  
    Nie mogę doszukać info jaki jest cięty ten dolny głośnik basowy i dlaczego właśnie tak?
  • #10
    katakrowa
    Level 21  
    Ze wszystkich kolumn, które mam do głośnego słuchania zdecydowanie najbardziej lubię te zamknięte. W tych co mam jednak bas 25cm cięty poniżej 150 i nawet te 50Hz wyciągnie.
    70Hz rzeczywiście może dawać pewien niedosyt. Niestety na wysokich mam PCX a bardziej podoba mi się ALX. Także w planach już jest ALX + jeszcze nieokreślony środek + duży 25cm/30cm głośnik na basie w kolumnie zamkniętej.
  • #11
    marian133
    Level 38  
    goraj krzysztof wrote:
    Jaka jest przewaga, jeśli jest, kolumny 2,5 drożnej nad dwudrożną na takich samych głośnikach?


    sunrise84 wrote:
    nazywa się zestawem dwu i poldroznym w odruznieniu od zestawu trojdroznego i posiada polaczenie zalety zestawu dwudrozngo i trojdroznego. Zobaczmy ze cos w tym jest bo obecnie zestaw trojdrozny zostal wyparty przez konstrukje dwu i poldrozna ktora w stosunku do trojdrozne o wiele lepiej i z wiekszymi detalami przekazuje srodek pasma bo nie podzialu pomiedzy glosnikiem sredniotonowym i niskotonowym co powodowalo nieczystosc odtwarzania w pukcie podzialu ze wzgledu na niekorzystna charakterystyke fazowa i nieliniowosc charakterystyki przetwarzania.


    sunrise84 wrote:
    Nie moje słowa.


    A możesz podać czyje?

    Przewaga kolumn 2.5way nad 2way (z jednym głośnikiem basowym) jest taka, że w zależności od tego jak zestroimy zwrotnicę, mamy większy SPL w paśmie basu.
    Różnica między 2.5way a 2way na dwóch głośnikach basowych jest taka, że w przypadku tego drugiego nie jesteśmy w stanie dodać SPL-u wyłącznie na basie.
    Reasumując, cały zamysł konstrukcji 2.5way jest taki, aby otrzymać więcej basu z mniejszej konstrukcji i mniej skomplikowanej niż 3way.

    A minusy?
    3way zawsze będzie lepsze niż 2.5way i nie zgodzę się z tym co zacytował sunrise84, a dokładnie:

    sunrise84 wrote:
    ...w stosunku do trojdrozne o wiele lepiej i z wiekszymi detalami przekazuje srodek pasma bo nie podzialu pomiedzy glosnikiem sredniotonowym i niskotonowym...


    Jak dobrze dobierzemy podział i zestroimy zwrotnicę, to nie będzie żadnych problemów.
    A grać, w porównaniu do konstrukcji 2.5way, będzie lepiej, z racji braku modulacji basu na głośniku średniotonowym, gdzie w przypadku konstrukcji 2way i 2.5way ta modulacja będzie zawsze. Dlatego czasem konstrukcja 3way na tańszych głośnikach gra lepiej niż 2way na droższych.

    Mało tego, dobrze zaprojektowane 3way zagra lepiej niż dobra szerokopasmówka i żadne audiofilskie gadanie typu, że szerokopasmówki grają tak fajnie bo nie ma podziałów, można sobie w buty wsadzić :)
  • #12
    goraj krzysztof
    Level 30  
    Czyli dolny głośnik w kolumnie 2.5 drożnej należy ciąć stosunkowo nisko? Do 100Hz. bo wyżej to już chyba nie ma sensu?
  • #13
    marian133
    Level 38  
    goraj krzysztof wrote:
    Czyli dolny głośnik w kolumnie 2.5 drożnej należy ciąć stosunkowo nisko? Do 100Hz. bo wyżej to już chyba nie ma sensu?


    Nie przesadzajmy.
    100Hz to zdecydowanie za niskie cięcie.
    Cięcie zależy też od stromości filtru.

    A właśnie, jak wygląda faza w tej konstrukcji pomiędzy wooferami?
    I nie chodzi mi tu o dołek w przeciwfazie.

    Bucefal76 wrote:
    Nie obyło się bez pewnych kłopotów. Początkowo zwrotnica miała być zaprojektowana na 2.5kHz dla tweetera i górnego woofera.
    Niestety, wąska obudowa o ostrych krawędziach spowodowała, że efekty dyfrakcyjne spowodowały spore zamieszanie właśnie w okolicy 2.5 - 3kHz. Na skutek tych efektów nie mogłem doprowadzić do właściwego zgrania fazowego przy zachowaniu liniowego pasma w tym zakresie dla 2.5kHz. Postanowiłem więc podbić częstotliwość cięcia w okolice 3.5kHz; przy tej częstotliwości udało się uzyskać poprawne zgranie fazowe i liniową charakterystykę przenoszenia.


    Trzeba było pochylić obudowę lub (oraz) pobawić się z inną stromością filtra wysokotonówki.
  • #14
    Bucefal76
    Level 14  
    @marian133 nie wiem czy moja odpowiedź będzie satysfakcjonująca ale właśnie z powodu pewnego ułatwienia przy osiąganiu zgrania fazy wooferów wybieram filtry kaskadowe, przy tym w filtracji dla najniższego woofera jest tylko pojedyncza cewka. Głośniki są identyczne i pracują we wspólnej komorze, więc faza powinna się różnić o około 45 stopni (o ile dobrze pamiętam :) ) przy cz. cięcia i około 90 stopni przy granicy pasma zaporowego dla dolnego woofera. Czyli generalnie nie ma szansy by wofery pracowały w przeciwnej fazie w podłączeniu do pracy normalnej aczkolwiek przesunięcie następuje i obydwie fale nakładają się na siebie modulując bas. Z drugiej strony efektu tego nie słychać. Myślę, że nawet całkiem dobrze przygotowane pomieszczenie wprowadzi większe zniekształcenia (filtr grzebieniowy) i echa. Generalnie taka filtracja to jest pewnego rodzaju "life hack" podpatrzony w literaturze i na angielskojęzycznych forach. Zamiast walczyć z osobną równoległą filtracją, którą jest trudno pomierzyć w warunkach domowych (w sensie pomiarów w pomieszczeniu nawet dużym dla np. 500Hz), decydujemy się na pewne kompromisowe rozwiązanie. Zaleta, żadnych słyszalnych problemów z fazą, wady dodatkowa Rs wpływająca na wypadkowy Qts, co trzeba uwzględniać w obliczaniu obudowy (zwiększać pojemność), ewentualnie trzymać się cewek rdzeniowych i to, że faza obu głośników nigdy idealnie się nie pokrywa.

    Dodano po 7 [minuty]:

    Zamiast pisać powinienem od razu sięgnąć po wyniki symulacji:

    Kolumny 2.5D na Peerless SDS-P830656 i ALX od STX - obudowa zamknięta

    widać że przy 500Hz jest nieco więcej niż 45stopni a przy 1Khz jest 90 stopni przesunięcia a przesunięcie rośnie od 0 stopni przy 75Hz.
    Na ten 1kHz zwracam uwagę bo to jest absolutnie górna częstotliwość, przy której dolny woofer ma wpływ na całość SPL.