Komparator jest szybkim wzmacniaczem różnicowym o bardzo dużym wzmocnieniu np. 15000-20000.
Napięcie wyjściowe jest dane wzorkiem
Uwy=(Up-Um)*Ku
Up - napięcie na wejściu nieodwracającym (+)
Um - napięcie na wejściu odwracającym (-)
Ku - wzmocnienie w V/V
Ze względów technicznych napięcie wyjściowe może się
zmieniać w zakresie napięć zasilania komparatora lub mniejszym.
Tak więc powyższe równanie jest prawdziwe tylko w pewnym zakresie
różnicy napięć wejściowych.
Zwykle taki układ ma jakieś maksymalne napięcie wyjściowe Uwymax i jakieś minimalne napięcie wyjściowe Uwymin, tak więc w rzeczywistym układzie jest tak.
Ur=Up-Um - wejściowe napięcie różnicowe
Uwy=Uwymax gdy Ur*Ku>Uwymax
Uwy=Ur*Ku gdy Uwymin < Ur*Ku < Uwymax <- zakres przejściowy
Uwy=Uwymin gdy Ur*Ku<Uwymin
Ze względu na duże wzmocnienie zakres przejściowy jest bardzo wąski (kilka mV), przykładowo
Uwymin=-13V
Uwymax=13V
Ku=20000
zakres przejściowy wynosi:
(Uwymax-Uwymin)/Ku=26/20000 =1.3 mV
czyli tylko dla napięć różnicowych z zakresu +/- 0.65 mV wzmacniacz pracuje liniowo, dla napięć większych pracuje w nasyceniu i daje maksymalne lub minimalne napięcie wyjściowe.
Jako komparatora można użyć zwykłego wzmacniacza operacyjnego ale tylko w zastosowaniach gdzie nie wymagana jest duża szybkość (ograniczeniem jest szybkość zmian napięcia wyjściowego tzw. slew rate)
Powyższy opis dotyczy idealnego komparatora. W przypadkach rzeczywistych w układzie występują różne zjawiska niekorzystn fałszujące wynik porównania:
- niezerowe prądy wejściowe komparatora, które powodują przesunięcie napięć wejściowych zależnie od tego przez jaką rezystancję sterujemy te wejścia
- napięcie błędu wynikające z asymetrii wzmacniacza różnicowego powodujące, że przełączanie nie następuje symetrycznie względem punktu Ur=0 a jest przesunięte względem niego o kilka mV.
Zwykle powyższe problemy są ważne przy bardzo precyzyjnych porównaniach.
przeważnie ale nie zawsze na wyjściu komparatora jest tranzystor w układzie otwartego kolektora, który polaryzuje się zewnętrznym rezystorem podłączonym do jakiegoś napięcia dodatniego (z zakresu bezpiecznego dla komparatora).
W powyższym przypadku tranzystor przewodzi gdy (pomijając zakres przejściowy) Up > Um co daje stan niski na wyjściu.\
Gdy Up<Um tranzystor nie przewodzi i na wyjściu jest stan wysoki.