Taraban 3 - buczenie w głośniku i brak odbioru stacji

gps79 napisał:

@ElektrodaBot podaj najczęstsze przyczyny buczenia odbiornika radiowego Taraban i co po kolei sprawdzić

Posty użytkowników poprzedzające pytanie:
```
Data: 28/07/2026
Treść: Witam, zna...

Bezpośrednia odpowiedź na pytanie

W Tarabanie 3 objaw: metaliczne buczenie na wszystkich zakresach + brak odbioru najczęściej wskazuje nie na samą głowicę radiową, lecz na problem wspólny dla całego odbiornika, czyli:

1. zasilacz — zła filtracja, uszkodzone diody prostownicze, przerwana masa, błąd po wymianie kondensatorów,
2. końcówkę mocy m.cz. na UL1481/TBA810 lub jej otoczenie,
3. przełączniki zakresów, potencjometr głośności, przerwy masy,
4. brak zasilania toru radiowego w.cz./p.cz., przez co radio jest „głuche” na wszystkich falach,
5. zwarte kondensatory ceramiczne/elektrolityczne w torze zasilania albo uszkodzone rezystory doprowadzające zasilanie do p.cz./głowicy.

Najpierw nie wymieniaj dalej elementów „w ciemno”. Zrób kilka pomiarów, bo one od razu pokażą, czy brum pochodzi z zasilacza/końcówki mocy, czy z toru przed potencjometrem.

---

Co sprawdzić po kolei

1. Czy buczenie zależy od potencjometru głośności?

To najważniejszy test na start.

Ustaw radio na dowolny zakres i skręć głośność całkowicie do zera.

Wynik testu	Wniosek
Buczenie nadal jest prawie tak samo głośne	Usterka jest za potencjometrem: zasilacz, końcówka mocy UL1481, kondensator sprzęgający głośnik, masa końcówki, mostek prostowniczy
Buczenie wyraźnie cichnie lub znika	Końcówka mocy prawdopodobnie działa, problem jest wcześniej: przełączniki zakresów, przedwzmacniacz, tor p.cz./w.cz., brak zasilania części radiowej
Buczenie zmienia się przy dotykaniu potencjometru/obudowy	Podejrzana masa potencjometru, masa chassis/płytki, ekranowanie lub zimne luty

Ten test zawęża poszukiwania o połowę.

---

2. Sprawdź poprawność wymienionych kondensatorów 1000 µF

Skoro wymieniłeś kondensatory 1000 µF, zacząłbym właśnie od kontroli tej naprawy.

Sprawdź:

- czy kondensatory są wlutowane z właściwą polaryzacją,
- czy minus kondensatora filtrującego ma pewne połączenie z masą,
- czy nie podniosła się ścieżka na płytce,
- czy nie zrobiłeś mostka cyną między sąsiednimi ścieżkami,
- czy nowy kondensator ma odpowiednie napięcie pracy, np. 25 V lub więcej,
- czy kondensator wyjściowy głośnika nie jest odwrócony.

W Tarabanach i podobnych odbiornikach Unitry laminat bywa delikatny. Przy wylutowywaniu dużych elektrolitów łatwo oderwać pole lutownicze albo przerwać ścieżkę masy. Taka przerwa daje dokładnie objaw mocnego brumu.

---

3. Zmierz napięcie zasilania głównego

Miernik ustaw na zakres napięcia stałego DC. Czarną sondę podłącz do masy, najlepiej do minusa głównego kondensatora filtrującego lub pewnego punktu masy.

Zmierz napięcie na głównym kondensatorze zasilacza.

Oczekiwane orientacyjnie:

- około 16–20 V DC bez większego obciążenia lub przy normalnej pracy,
- napięcie nie powinno mocno „pływać”,
- równocześnie na zakresie AC zmierz tętnienia na tym kondensatorze — powinny być małe, zwykle znacznie poniżej 1 V AC przy sprawnym filtrze.

Jeżeli masz np.:

- kilka woltów DC — zasilacz nie pracuje prawidłowo, może być uszkodzony prostownik, transformator, przerwa, zwarcie w odbiorniku;
- 12 V lub mniej i UL1481 się grzeje — możliwe przeciążenie końcówki mocy albo zwarcie w jej otoczeniu;
- duże napięcie zmienne AC na kondensatorze, np. kilka woltów — filtracja jest nieskuteczna: kondensator źle podłączony, uszkodzony, przerwana masa, uszkodzona dioda prostownicza.

---

4. Sprawdź diody prostownicze / mostek prostowniczy

Metaliczny brum może wystąpić, gdy prostownik pracuje nieprawidłowo, np. jedna dioda ma przerwę lub zwarcie. Wtedy filtracja jest niewystarczająca, a do toru m.cz. wchodzi silny przydźwięk.

Co zrobić:

1. Wyłącz odbiornik z sieci.
2. Rozładuj kondensator filtrujący przez rezystor, np. 1 kΩ–4,7 kΩ / 1 W.
3. Sprawdź każdą diodę miernikiem na funkcji „test diody”.
4. W kierunku przewodzenia powinno być typowo około 0,5–0,8 V dla diody krzemowej.
5. W kierunku zaporowym miernik powinien pokazać brak przewodzenia.

Jeżeli któraś dioda przewodzi w obie strony albo wcale — wymiana kompletu diod prostowniczych jest wskazana.

---

5. Sprawdź końcówkę mocy UL1481

Jeżeli buczenie nie reaguje na potencjometr głośności, bardzo podejrzana jest końcówka mocy albo jej elementy zewnętrzne.

Sprawdź:

- czy UL1481 nie grzeje się nadmiernie po kilkunastu sekundach,
- napięcie zasilania układu,
- napięcie na wyjściu układu przed kondensatorem głośnikowym,
- kondensator sprzęgający głośnik,
- rezystory i kondensatory w aplikacji UL1481,
- masę przy układzie.

W typowym układzie z pojedynczym zasilaniem napięcie na wyjściu wzmacniacza, przed kondensatorem separującym głośnik, powinno być w przybliżeniu równe połowie napięcia zasilania.

Przykład:

Miejsce pomiaru	Prawidłowo orientacyjnie	Podejrzenie usterki
Zasilanie końcówki mocy	ok. 16–20 V DC	brak zasilania, przeciążenie, problem z prostownikiem
Wyjście końcówki przed kondensatorem głośnika	ok. połowa zasilania, np. 8–10 V	0 V lub prawie pełne zasilanie: możliwe uszkodzenie UL1481
Za kondensatorem, na głośniku	blisko 0 V DC	obecność dużego DC: zły/zwarty kondensator sprzęgający lub błąd połączeń

Uwaga: nie podłączaj głośnika bezpośrednio do wyjścia układu przed kondensatorem sprzęgającym, bo można go uszkodzić składową stałą.

---

6. Sprawdź masy i zimne luty

W starszych Tarabanach bardzo częste są:

- pęknięcia lutów przy dużych elementach,
- przerwy masy przy kondensatorach elektrolitycznych,
- utlenione styki,
- oberwane przewody do głośnika, potencjometru, anteny ferrytowej,
- pęknięte ścieżki na getynaksie.

Miernikiem na funkcji ciągłości sprawdź:

- minus głównego kondensatora do masy płytki,
- masę potencjometru głośności,
- masę ekranu przewodów,
- masę głowicy/ekranów,
- masę przy UL1481,
- masę przy przełączniku zakresów.

Jeżeli po dotknięciu palcem masy, potencjometru lub przewodów buczenie się zmienia, to często oznacza brak pewnego połączenia masowego.

---

7. Wyczyść przełączniki zakresów

Brak odbioru na wszystkich falach może być spowodowany nie tylko elektroniką, ale też przełącznikiem zakresów. W tych odbiornikach przełączniki typu Isostat często są utlenione.

Zalecana procedura:

1. Użyć preparatu do styków, np. Kontakt S do czyszczenia.
2. Wielokrotnie przełączyć każdy zakres.
3. Następnie wypłukać Kontakt WL, jeśli użyto agresywniejszego środka.
4. Nie zalewać nadmiernie cewek i filtrów p.cz.
5. Po czyszczeniu sprawdzić, czy pojawił się szum lub trzaski przy przełączaniu.

Jeżeli przełącznik nie podaje zasilania na część radiową albo nie przełącza toru sygnałowego, odbiornik będzie milczał na wszystkich zakresach.

---

8. Sprawdź, czy część radiowa ma zasilanie

Jeżeli zasilacz i końcówka mocy są już w porządku, a radio nadal nic nie odbiera na żadnym zakresie, trzeba sprawdzić zasilanie toru w.cz./p.cz.

W Tarabanie tor radiowy korzysta z niższego napięcia, zwykle stabilizowanego lub filtrowanego przez rezystor, tranzystor i/lub diodę Zenera. Brak tego napięcia powoduje kompletną „głuchotę” odbiornika.

Sprawdź:

- napięcie zasilania układu p.cz., np. UL1211, jeśli występuje w tej wersji,
- napięcie zasilania głowicy UKF,
- napięcie na tranzystorach toru AM,
- rezystory szeregowe doprowadzające zasilanie do bloku radiowego,
- kondensatory odsprzęgające zasilanie do masy.

Orientacyjnie powinieneś znaleźć w części radiowej napięcie rzędu kilku do kilkunastu woltów, zależnie od punktu pomiarowego i wersji schematu. Jeżeli wszędzie jest 0 V — trzeba szukać przerwy, zwarcia lub uszkodzonego stabilizatora.

---

9. Szukaj zwarć w kondensatorach odsprzęgających

W starych polskich odbiornikach częstą usterką są kondensatory ceramiczne, papierowe lub elektrolityczne pracujące jako odsprzęganie zasilania. Jeżeli taki kondensator zrobi zwarcie do masy, blokuje zasilanie danego stopnia.

Objawy:

- brak odbioru na wszystkich zakresach,
- mocno grzejący się rezystor zasilający dany blok,
- zaniżone napięcie w torze p.cz./w.cz.,
- czasem dodatkowy brum lub wzbudzenie.

Metoda:

1. Znajdź gałąź zasilania toru radiowego.
2. Zmierz napięcie przed rezystorem szeregowym i za nim.
3. Jeżeli przed rezystorem jest napięcie, a za nim prawie 0 V — za rezystorem może być zwarcie.
4. Omomierzem, przy wyłączonym odbiorniku i rozładowanych kondensatorach, sprawdź oporność tej gałęzi do masy.
5. Podejrzane kondensatory odsprzęgające odlutowuj jednostronnie i sprawdzaj, czy zwarcie znika.

---

Najbardziej prawdopodobne przyczyny w Twoim przypadku

Ponieważ wymieniłeś kondensatory 1000 µF, a objaw to jednocześnie buczenie i brak odbioru, kolejność podejrzeń dałbym taką:

1. Błąd przy wymianie elektrolitów — odwrotna polaryzacja, przerwana ścieżka, zimny lut, brak masy.
2. Uszkodzenie prostownika lub zasilacza — zbyt duże tętnienia, uszkodzona dioda, zły punkt masy.
3. Uszkodzona końcówka UL1481 lub kondensator wyjściowy głośnika — szczególnie gdy buczenie nie zależy od potencjometru.
4. Brak zasilania części radiowej — jeśli brum da się ściszyć, a odbioru nadal nie ma.
5. Utlenione przełączniki zakresów — częsta przypadłość po latach leżenia.
6. Zwarty kondensator odsprzęgający w torze p.cz./w.cz. — powoduje zanik napięcia i brak odbioru.

---

Proponowana procedura diagnostyczna w skrócie

Zrób po kolei:

1. Test potencjometru głośności — czy brum cichnie do zera?
2. Oględziny miejsc po wymianie 1000 µF — polaryzacja, ścieżki, masa, zwarcia cyną.
3. Pomiar napięcia na głównym elektrolicie zasilacza — DC oraz AC.
4. Pomiar prostownika — test diod.
5. Pomiar UL1481 — zasilanie, wyjście, grzanie układu.
6. Sprawdzenie głośnika i kondensatora wyjściowego.
7. Kontrola mas i zimnych lutów.
8. Czyszczenie przełączników zakresów.
9. Pomiar zasilania toru radiowego.
10. Szukanie zwarć w kondensatorach odsprzęgających.

---

Jakie pomiary podaj na forum

Żeby można było konkretnie wskazać winowajcę, podaj proszę:

1. Czy buczenie zmienia się przy regulacji głośności?
2. Jakie masz napięcie DC na głównym kondensatorze zasilacza?
3. Jakie masz napięcie AC tętnień na tym kondensatorze?
4. Czy UL1481 się grzeje?
5. Jakie napięcie jest na wyjściu UL1481 przed kondensatorem głośnikowym?
6. Czy po dotknięciu wejścia potencjometru głośności pojawia się głośny brum w głośniku?
7. Czy słychać jakikolwiek szum przy maksymalnej głośności?

Na podstawie tych danych da się już bardzo szybko rozdzielić usterkę na: zasilacz/końcówka mocy albo tor radiowy/przełączniki/zasilanie p.cz..