stacje "widma" na całym paśmie 40m - co to jest i jak się pozbyć!?

Question

Witajcie! W swoich eksperymentach z odbiornikami hetero- i homodynowymi doświadczam kolejnej dziwnej rzeczy i nie wiem za bardzo skąd się to bierze oraz jak się tego pozbyć, więc prosiłbym o poradę bardziej doświadczonych kolegów... Nazwałem to stacją widmo - rozgłośnia broadcastingowa AM...

kriss51 · Accepted Answer

Oj będzie różnica. uA741 oparty jest na tranzystorach bipolarnych, a TL ma wejście oparte na tranzystorach J-FET. Będzie różnica w oporności wejściowej i filtry nie będą miały zamierzonej charakterystyki. Dla próby wstaw i zobacz jak to będzie pracowało. Zawsze możesz wymienić.

kriss51 · Answer

Daj może schemat twej konstrukcji to można by powiedzieć coś więcej.

_syriusz_ napisał:
czy może złej instalacji antenowej?

Instalacja antenowa raczej odpada, bo czy to kawałek druta czy porządna antena to takie zjawisko nie powinno mieć miejsca.

_syriusz_ napisał:
Czy może przyczyną jest to, że po przełączeniu na pasmo 40m odbiornik ma jakieś niekontrolowane wzbudzenie wewnątrz i nie reaguje już na kręcenie gałką

Dlatego chciałem byś pokazał schemat. Dziwi mnie fakt że inny odbiornik z jedną przemianą też ma taką dolegliwość. Takie efekty może powodować też bardzo silny sygnał z innego pasma który wprowadza nie pożądaną przemianę i w całym paśmie będzie odbierana ta sama stacja. Warto też sprawdzić czy VFO dla pasma 40m pracuje prawidłowo. Może faktycznie filtry pasmowe na wejściu są liche lub źle dostrojone. To tylko gdybanie, bo schematu nie widzę.

_syriusz_ · Answer

Ten odbiornik to zmodyfikowana wersja odbiornika Lidia 80 i Lidia 40 według kolegi Włodka SP5DDJ. Lidia 80: Lidia 40 (na tłusto-czarno zaznaczone elementy zmienione w stosunku do wersji na pasmo 80m): Moje modyfikacje polegały na tym, że połączyłem oba odbiorniki w jeden. Zastosowałem trzy 2-stykowe przekaźniki (załączane pojedynczym przełącznikiem na obudowie: 80m/40m), które przełączają mi odpowiednio do pasma: filtr wejściowy, elementy dla VFO oraz potencjometry ograniczające tuning. I chyba od tego zacznę śledztwo... Dzięki za podpowiedzi. Pozdrawiam, syriusz

kriss51 · Answer

Tylko że to odbiornik homodynowy w którym częstotliwość VFO różni się od odbieranej o około 3KHz. Jedynymi filtrami są wejściowy i wyjściowy mcz. który w tej konstrukcji ma wiele do życzenia.

Zobacz jak wyglądają lepsze filtry mcz. dla takiego odbiornika. One są bardzo ważne, bo pośrednią w takim odbiorniku jest od razu sygnał mcz. i stromość oraz pasmo przenoszenia daje odpowiednią selektywność.

http://www.henwyd.republika.pl/TekstyHTML/Homodyna.htm

bogi · Answer

A nie wchodzi Tobie sygnał i detekuje się na samym wzmacniaczu mcz? Spróbuj zablokować jakimś 10-47 nF zasilanie ( 6 noga LM386).

kriss51 · Answer

Tak też może być patrząc na ten filtr wydzielający mcz. Zamiast czystego sygnału mcz. mogą jeszcze wchodzić na wzmacniacz resztki sygnału wcz. które poddane zostają detekcji AM i stąd stacje widmo.

_syriusz_ · Answer

Dziękuję bardzo Koledzy za wszelkie porady!
Problemu jeszcze nie udało się namierzyć.
Spinanie wzmacniacza m.cz. nie pomaga.

Jedyne co się istotnego zmienia w tej homodynie przy przełączaniu między pasmem 80m (gdzie wszystko pięknie pracuje), a pasmem 40m (gdzie mam te stacje "widmo") to filtr wejściowy i elementy dla VFO (bo potencjometry ograniczające tuning nie mają tu znaczenia).
VFO dla pasma 40m pracuje prawidłowo, bo poza stacjami "widmo" odbieram normalnie stacje CW i SSB (choć głos korespondentów jest dość "chrypiący", więc podejrzewam, że VFO dla 40m nie ma czystej sinusoidy).
Próbowałem już kilku wersji filtrów wejściowych (obliczonych teoretycznie, bo nie mam ich jak sprawdzić) - to samo.

Podejrzewam jednak, że problem jest albo właśnie z filtrami wejściowymi, albo z samą anteną (kawałek kabla rozciągniętego po pokoju).
Może antena ma jakieś własne pojemności/indukcyjności, które nastawiają mi się na fale długie i to wchodzi do odbiornika?

Dziś rano sytuacja była jakby trochę lepsza... na paśmie 40m odbiornik ten miał bardzo słabiutkie sygnały stacji "widmo" (a miejscami wcale), a stacje CW/SSB odbierałem normalnie...

kriss51 napisał:
Zobacz jak wyglądają lepsze filtry mcz. dla takiego odbiornika. One są bardzo ważne, bo pośrednią w takim odbiorniku jest od razu sygnał mcz. i stromość oraz pasmo przenoszenia daje odpowiednią selektywność.

http://www.henwyd.republika.pl/TekstyHTML/Homodyna.htm

Wielkie dzięki za te namiary!
Zrobię dziś płytkę i wypróbuję tę konstrukcję.
Szczególnie interesuje mnie ten podwójny filtr m.cz. przed i za wzmacniaczem operacyjnym...
Czy będzie wielka różnica, jeśli zamiast TL082 zastosuję dwie kości uA741 ?

Pozdrawiam,
syriusz

_syriusz_ · Answer

Słusznie. Zrobię próbę, ale ostatecznie zaopatrzę się w TL082 i zobaczę jaka będzie różnica - kolejny element edukacyjny A jeszcze pytanie: czy wiesz dlaczego autor tego projektu stosuje samodzielny generator VFO na BF241 zamiast używać wbudowanego w SA612? Czy chodzi o ten wzmacniacz na 2n2222, aby siła sygnału VFO była większa? Czy większa siła sygnału VFO podawana na mikser poprawia stosunek szumu do sygnału użytecznego? I również: zamiast BF241 planuję spróbować na BF214 i nieco innym warikapie. Tutaj chyba nie ma przeciwwskazań? A nawiasem mówiąc: przy okazji tych namiarów na ten projekt homodyny trafiłem na RFsim99 - świetny program! Bardzo obrazowo uświadamia, że filtr filtrowi nierówny i jak złe dopasowanie we-wy potrafi zniweczyć cały zysk na nawet dobrze dobranym filtrze. Innymi słowy: znów trochę wiedzy skapnęło do głowy... Jeszcze raz - dzięki! Pozdrawiam, syriusz

kriss51 · Answer

Oczywiście że mógł wykorzystać wewnętrzny oscylator SA612, ale takie VFO ma mniejszą stabilność. Wkładając różne anteny takie VFO narażone jest na rozstrajanie. W tym VFO można dodatkowo ustawić optymalnie poziom sygnału na mieszacz, można ładnie za ekranować w osobnym pudełku i jeszcze zrobić przełączane obwody dla innych pasm. Generalnie lepszym rozwiązaniem jest osobny moduł VFO. Też go czasem używam .

drakomp · Answer

Kolego @_syriusz_, czy udało Ci się poprawić Lidię 40 ? Dzisiaj skończyłem montaż i mam podobny efekt - niemieckie radio AM na całym paśmie. W tle słychać strojenie, ale radio zakrywa cały sygnał. Będę w tej sprawie pisał do Włodka, może on coś podpowie.

_syriusz_ · Answer

Niestety, problem pozostał nienamierzony. Wcześniej Lidię 40 podczepiałem prawie na pająka do Lidii 80 na oryginalnej płytce od Włodka. Pomyślałem, że to może w tym problem. Zaprojektowałem więc i własnoręcznie wykonałem całą płytkę (laminat dwustronny z ładną masą od strony elementów!) dla Lidia 80+40 (na płytce znalazły się więc 3 podwójne przekaźniki do przełączania odpowiednich obwodów i ładne, całkiem krótkie ścieżki). Niestety problem pozostał. Pasmo 40m, przez te stacje AM, jest właściwie nieużywalne po zmroku (wtedy jakby jeszcze więcej stacji się pojawia). W dzień różnie, ale czasami jest w miarę cisza i da się posłuchać wyłącznie stacji amatorskich SSB. Nie pisałem do Włodka SP5DDJ w tej sprawie, bo kupowałem u niego tylko kita na Lidię 80, a ta pracowała elegancko od złożenia i uruchomienia, więc nie chciałem mu głowy zawracać swoimi eksperymentami z połączeniem Lidia 80 i Lidia 40. Ale jeśli Kolego będziesz miał jakieś wieści od niego, to daj proszę znać (choćby w tym wątku), co Włodek poradził na te problemy... Swoje doświadczenie konstruktorskie mam jeszcze dość marne, ale tak sobie pomyślałem, że przyczyną może być zbyt słaby sygnał heterodyny, który ten scalaczek MC3361C produkuje dla pasma 40m... Na częstotliwości 3,5MHz sygnał heterodyny jest na poziomie 700-800mVpp (sprawdzane oscyloskopem na nóżce 2 scalaka), a dla częstotliwości 7MHz jest już tylko na poziomie ok. 280mVpp. Może więc słaby (a do tego niezbyt czysty) sygnał heterodyny powoduje słabą pracę mieszacza i stąd te efekty uboczne w postaci stacji widmo...? Takie moje gdybanie tylko... Ewidentnie jednak całość pochodzi od filtrów wejściowych (a nie indukuje się np. już w torze m.cz. jak sugerowali przedmówcy), bo spięcie anteny do masy wycisza wszystko skutecznie (oczywiście wraz ze stacjami SSB Za to pasmo 80m (na tym samym scalaczku i tej samej płytce, tylko z przekaźnikami w drugim położeniu) pracuje bardzo dobrze i nawet za dnia i nawet na kablu kilka metrów rozpiętym w pokoju słychać stacje, a po zmroku, kiedy otwiera się propagacja dla 80-ki, to już można słuchać całej Europy W tym wątku jeden Kolega powyżej podał mi namiary na homodynę na pasmo 40m z dobrymi filtrami 3kHz - wykonałem ją (nawet nie do końca według schematu) na płytce prototypowej tylko i 40-ka pięknie tam pracuje (nawet 20-kę na tym słyszałem po odpowiednim rozciągnięciu cewki powietrznej oscylatora! - ani śladu po stacjach widmo. No tylko, że tam jest oddzielny generator ze wzmacniaczem/separatorem dla heterodyny, więc sygnał heterodyny jest silny - stąd moje podejrzenie o źródło problemu w przypadku Lidii 40... Teraz planuję zrobić tę homodynę na porządnej płytce i jak będzie dobrze pracowała, to zrobić ją na kilka pasm z przełączaniem i F-miarką własnej produkcji dla lepszego wstrajania się Tyle moich doświadczeń. Ponieważ Lidię 80+40 mam ciągle na warsztacie, to z niecierpliwością czekam na relację z Twojego pola bitwy i z kontaktów z Włodkiem. Pozdrawiam, syriusz P.S. Egzamin zdany, świadectwo w ręku - czekam na przydział znaku, więc może się usłyszymy kiedyś na pasmach... 73! P.S.2. Ostrożnie ze scalaczkiem MC3361C - jest wrażliwy - jednego udało mi się spalić...

kriss51 · Answer

Oba kondensatory 100pF w generatorze dla pasma 40m też muszą być zmienione na mniejsze pojemności. Wtedy uzyskasz większą amplitudę sygnału.

_syriusz_ · Answer

Dobry pomysł! Dziś to wypróbuję i zobaczę, o ile większą amplitudę sygnału można w ten sposób uzyskać i czy większa amplituda sygnału zmieni coś w temacie tych stacji widmo... Dzięki za podpowiedź! Pozdrawiam, syriusz

kriss51 · Answer

Eksperymentalnie daj od 82 do 68pF.

drakomp · Answer

U mnie stacja zanikła po 9:00 i udało mi się ustawić Lidię w paśmie 40m wykorzystując do tego radio KF i sztuczne obciążenie. Sugestię kriss51 zastosuję również u siebie. Ogólnie odbiorniki Lidia 80 i 40 traktuje jako zabawkę edukacyjno - wakacyjną. Później nie sprawdzałem czy stacja ponownie pojawiła się.

_syriusz_ · Answer

Niestety pierwsze próby nie dały pozytywnych rezultatów. 47pF - drgania nie wzbudzają się; 68pF - amplituda bardzo podobna, nieco mniejsza od oryginalnej 180pF - amplituda bardzo podobna, nieco mniejsza od oryginalnej Nie próbowałem jeszcze dla pojemności bardziej zbliżonych do 100pF (82pF, 120pF), ale nie sądzę, aby coś się zmieniło... Wygląda to tak, jakby te 100pF było jednak optymalną pojemnością dla tej konfiguracji. Ostatnią rzeczą o jakiej jeszcze pomyślałem w temacie tej amplitudy oscylatora, to wymiana indukcyjności. W oryginalnym projekcie autor używa zwykłych dławików osiowych (albo ich wersji SMD dla większej stabilności oscylatora, jak w przypadku Lidii 80). Dla pasma 40m jest to dławik 2.2µH. Pomyślałem, aby sprawdzić, jak będzie się zachowywał oscylator po wymianie tego dławika na cewkę powietrzną o tej samej indukcyjności... Popróbuję jeszcze, ale pomysły mi się skończyły... Ja na tym paśmie słyszę różne stacje: niemiecką, rosyjską, a nawet jakąś chyba chińską - w zależności od pory dnia. Odbiornik na oba pasma jest zestrojony dobrze i stacje amatorskie raz po raz słychać na 40m, ale jednak te stacje widmo są tak silne, że czasami uniemożliwiają normalne słuchanie... Pisałeś już może do Włodka SP5DDJ? Coś podpowiedział? Pozdrawiam, syriusz

_syriusz_ · Answer

Mam kilka nowych faktów w temacie wątku, które być może podsuną komuś jakieś rozwiązanie tej zagadki...

Po pierwsze: wczoraj uzbrojony w oscyloskop i zestaw kondensatorów (w tym trymerów) podszedłem jeszcze raz, tym razem dokładniej, do tematu amplitudy sygnału heterodyny. Udało mi się prawie podwoić wartość amplitudy dla pasma 40m sterując nie tylko wartościami obu kondensatorów w oscylatorze, ale też wzajemnym stosunkiem ich pojemności.
Wyższa wartość amplitudy sygnału nie zmieniła jednak problemu stacji "widmo" - to więc nie to.
Nic nie zmieniła też wymiana dławika 2.2µH w oscylatorze na odpowiednią cewkę powietrzną.

Po drugie: dziś przed godziną 8 rano włączyłem Lidię 80+40 i na paśmie 40m miałem dwie silne stacje: jakąś niemiecką (która skończyła nadawanie ok. 8:15, po serwisie informacyjnym) i POLSKĄ (o charakterze religijnym), która nadawała do godz. 8:00 i przy końcu transmisji usłyszałem podawaną przez speakera CZĘSTOTLIWOŚĆ: 1395kHz ! Kiedy obie stacje umilkły, to na paśmie 40m była już cisza - nawet nie słyszałem stacji SSB (może słaba propagacja), a tylko 2-3 stacje CW. Sygnał tych stacji był "chrapiący", więc dla pasma 40m Lidia nie ma zbyt czystego sygnału heterodyny - temat jeszcze do sprawdzenia.

Zatem te stacje "widmo" to sygnał pochodzący ze stacji na falach średnich.

Zacząłem się zastanawiać jak to się dzieje, że taki sygnał dostaje się do toru m.cz. odbiornika...
Odpięcie anteny (lub spięcie jej do masy) wycisza całość, więc sygnał musi pochodzić z anteny. Do tego kręcenie gałką odbiornika nie zmienia prawie nic w temacie stacji "widmo", więc indukcja tej fali średniej i jej detekcja AM być może następuje już w antenie... Albo indukcja w antenie, a detekcja już w obwodach m.cz. w odbiorniku, a cały sygnał w.cz. przechodzi przez mieszacz nienaruszony...
Moja testowa antena to kawałek kabla rozpięta w pokoju (kilkanaście metrów, ale rozwinięte może ze 4 metry - reszta zwinięta na końcu kabla), więc może działa ona jak jakaś antena magnetyczna na fale średnie...?

Filtry wejściowe odbiornika, to filtry pasmowe, więc teoretycznie stacje leżące znacznie poniżej zakresu fal krótkich powinny być też znacznie tłumione. Jeśli jednak sygnał stacji "widmo" jest bardzo silny, to może te filtry zbyt słabo tłumią...?
Dziś zamierzam się dokładniej przyjrzeć tym filtrom wejściowym z Lidii 40...

Jeśli ktoś ma jakieś pomysły w temacie stacji "widmo", to będę wdzięczny za wszelkie sugestie, które można by jeszcze sprawdzić...

EDIT:

Namierzyłem tę stację polską:

http://twrpolska.org/ramowka/ramowka-eter/

Wychodzi jednak na to, że mogłem usłyszeć częstotliwość drugiego pasma zajmowanego przez stację wieczorem (fale średnie), a to, co słyszałem dziś, to może jednak fale krótkie! I to pasmo bardzo blisko amatorskiej 40-ki:

"Fale krótkie: 7:45-8:00 49 m (5910 kHz)"

Jeśli filtry wejściowe dla Lidii 40 są kiepskie, to całkiem możliwe, że mi to wchodzi do odbiornika...

Pozdrawiam,
syriusz

kriss51 · Answer

Zmniejsz sprzężenie miedzy obwodami wejściowymi wymieniając kondensator 10pF na mniejszy np. 4,7pF. Jeśli indukcyjności filtrów wejściowych masz wykonane z gotowych dławików to jak to ma prawidłowo pracować. Trzeba nawinąć cewki które potem można dokładnie dostroić. Zrób jakiś lepszy filtr i posprawdzaj jak się zachowa w tym odbiorniku. To proste odbiorniki i na wejściu trzeba dokładnie odfiltrować sygnał by nie było takich jaj jak teraz masz.

wkd · Answer

Pasmo 7 Mhz jest specyficznym pasmem, gdyż stacje radiofoniczne pracują tu bardzo blisko (100-150 kHz) od stacji amatorskich i sygnały często są kilkaset (a nawet kilka tysięcy) razy silniejsze. Sytuacja taka nie występuje w paśmie 3.5 MHz, dlatego odbiorniki homodynowe na 3.5 pracują w miarę poprawnie. Zastosowany przez Ciebie filtr pasmowy jest filtrem niskiego rzędu, ma zbyt szeroką charakterystykę aby należycie wytłumić niepożądaną radiofonię. Dlatego sygnały stacji radiofonicznych przedostają się przez ten filtr i nadal jako bardzo silne poddawane są detekcji. Spróbuj zastosować podwójny taki filtr jak na schemacie tej homodyny, czyli 4 obwody równoległe L/C słabo z sobą sprzężone kondensatorami szeregowymi ( 1 pF lub mniej). Oczywiście obwody L/C muszą być strojone! I jeszcze uwaga, co do wartości kondensatorów: 100 pF i szeregowo podłączone 470 pF daje pojemność wypadkową 82 pF, co w połączeniu z cewką 6.8 µH tworzy obwód rezonansowy na 6.7 Mhz! Tak więc jeśli nadal zastosujesz 6.8 µH pojemność wypadkowa powinna wynosić 72-76 pF (7.0 - 7.2 MHz). Aby sprawdzić, czy zastosowany taki filtr wniósł pożądany skutek w Twoim odbiorniku, najlepiej zestroić go jak najdalej od stacji radiofonicznych, czyli na początek pasma 40m (7.0 MHz). Odbierać będziesz CW i początek SSB.

_syriusz_ · Answer

Zgadza się. Wczoraj znalazłem teoretyczne rozwiązanie zagadki, a co najważniejsze w praktyce już prawie udało mi się pozbyć stacji widmo. Tak naprawdę chodzi o dwie sprawy: - słaby filtr wejściowy dla Lidii 40, który jest dość szeroki i nieco przesunięty w dół (jak zauważyłeś, a potwierdziła symulacja); - niedopasowanie anteny do filtra wejściowego dodatkowo znacznie pogarsza jego właściwości; Generalnie filtr był robiony dla anteny 50Ω, a jego symulacja jasno pokazuje, że dla anteny typu kawałek drutu, która ma powiedzmy 1kΩ albo więcej, filtr pracuje znacznie gorzej i w charakterystyce pokazuje 2 wyraźne piki, które wypadały właśnie w okolicach częstotliwości tych dwóch stacji (niemieckiej i polskiej), które słyszałem wczoraj rano - wyjaśnienie teoretyczne jest więc pełne Zacząłem się więc bawić tym symulatorem i dobrałem elementy tak, że w praktyce (wczoraj wieczorem) udało mi się pozbyć większości stacji widmo. Jakieś bardzo silne stacje jeszcze tam lekko przebijają, ale generalnie to potwierdza to, co ładnie opisałeś powyżej. Rzeczywiście pasmo 40m przez bliskie sąsiedztwo silnych stacji AM jest bardzo specyficzne. Zastosowanie podwójnego filtra, to dobry pomysł. Generalnie trochę z tym jeszcze poeksperymentuję... Pozdrawiam, syriusz

stacje "widma" na całym paśmie 40m - co to jest i jak się pozbyć!?

Post #1

Post #2

Post #3

Post #4

Post #5

Post #6

Post #7

Post #8

Post #9

Post #10

Post #11

Post #12

Post #13

Post #14

Post #15

Post #16

Post #17

Post #18

Post #19

Post #20

Post #21

Podsumowanie tematu