Jak zasilić zespół anten kierunkowych 144MHz o dużym zysku?

Witajcie,
________
Nie mogłem nigdzie znaleźć podobnego tematu, także rozpoczynam nowy. Jeżeli naruszyłem regulamin, poproszę o usunięcie i przepraszam
________

Jestem w trakcie konstruowania zespołu anten kierunkowych na pasmo 144MHZ, o dość dużym zysku. (Wystarczającym dla moich potrzeb)



Zespół ma się składać z dwóch równolegle położonych do siebie anten kierunkowych, (obliczonych przez program) i położonych w odległości 2.54m od siebie, o długości ok 4m. Całość konstrukcji opierać będzie się na rotorze.

Niestety program nie podaje mi jak ma być dostarczone zasilanie do tych anten (wejście sygnału) z tego co wyczytałem, to połączenie tych anten musi być wykonane w środku (czyli w połowie długości pomiędzy antenami) i tam połączone do głównego kabla biegnącego do TRX (radia).



Przeczytałem, wszystkie poradniki krótkofalowca dostępne w internecie (łącznie z "Poradnikiem ultrakrótkofalowca Pana Zdzisława Bieńkowskiego) , i nie potrafiłem znaleźć odpowiedzi na moje pytanie. Problem jest również tutaj mój brak szerszej wiedzy na temat elektroniki. Raczej takie garażowe majsterkowanie w tym temacie.

Jeżeli ktoś może mi pomóc, to nie zawaham się oddać kilka moich biednych punkcików z mojego konta .

pozdrawiam maya
sq8mft

Moderowany przez kosmita:

Usunąłem adres strony z podpisu. W regulaminie jest zakaz reklamy (pkt. 2)
Wpis dokonany w dniu: 2007-05-14 o godzinie: 16:23

Lączenie dwóch lub więcej anten wykonuje się w oparciu o transformatory cwiercfalowe lub wykładnicze. Zagadnienie transformacji impedancji jest dokładnie opisane w "Amatorskich antenach...." SP6LB ora "Poradniku ultrakrókofalowca" także SP6LB.

W najprostszych rozwiązniach robi się to w taki sposób, że każda z anten zostaje wykonana w impedancji dwa razy więszej od linii zasilającej, nastepnie odcinkiem linii o dowolnej ale jednakowej długości i impedancji takiej samej jak antena. Nastepnie te dwie linie lączy się ze soba i od tego miejsca prowadzi się kabel do nadajnika/odbiornika.
Możliwe sa najrózniejsze wersje:
1. Dwie anteny po 600Ω, dwa odcinki linii po 600Ω do wspólnego punktu, odcinek linii zasilającej lub symetryzator 300Ω/75.
2. Dwie anteny 300Ω, symetryzator petlowy z kabla koncentrycznego 300/75, dwa odcinki kabla 75Ω, transformator lub odcinek linii transformującej 37/75Ω.
3. Anteny sprowadzone do impedancji 200Ω (przez dodatkowy element dopasowujący przy dipolu, nastepnie symetryzator petlowy z kabla 50Ω i transformator ćwierćfalowy 25/50Ω.
4. I wiele wiele innych mozliwości rozwiązań....

W profesjonalnych konstrukcjach stosuje się trasformacje przy pomocy specjalny splitterów antenowych. Zobacz: http://www.kathrein.de/en/bca/kataloge/download/99810190.pdf


73 de sp5gzv

zrozumiałem z tego, że muszą być anteny o takiej samej impedancji i wtedy łączy się je jakoś aby się zsumowały, albo podzieliły i podłącza z radiem.

Wiem, że jedna z tych anten ma 25Ω i druga również 25Ω, czyli wnioskuję, że po odpowiednim podłączeniu, na kablach TAKIEJ SAMEJ długości jest możliwe uzyskanie 50Ω, bez konieczności użycia balum'a (dopoasowania) tak?

w jaki sposób to zrobić fizycznie?

pzdr maya
sq8mft

Moderowany przez kosmita:

Usunąłem adres strony z podpisu. W regulaminie jest zakaz reklamy (pkt. 2)
Wpis dokonany w dniu: 2007-05-14 o godzinie: 16:23

Jeśli "Poradnik UKF" nie rozwiązał sprawy to należało by ustalić parę szczegułów. Przede wszystkim impedancje każdej anteny, zwykle projektuje sie anteny o oporności falowej 300, 250 lub 50 Ω, aby mieć możliwość wykorzystania standardowych lini przesyłowych, potrzebna też będzie impedanja wejściowa TRX'a (myślę że standardowa 50Ω). Potem ustalić szyk anteny i dopiero wtedy jak je zfazować. Balunów nie da się pominąć jeśli linią przesyłową będzie kabel koncentryczny. Te 25 Ω to raczej nie jest typowa oporność jesli program tak wyliczył to ciężko ci będzie to dopasować, aczkolwiek jest to możliwe.

nie chodzi, że nie rozwiązał, tylko tak jak napisałem że nie jestem czający w tym temacie, dlatego pytam na forum profesjonalistów.

co do impedancji, to może coś mi się pomieszało. Radio to yaesu ft-7800, także tam jest 50Ω. Co do anten to program pokazuje mi coś takiego : ( indepance 27,7 -j 24,7, Voltage 35.3 +j0 ) ...także wywnioskowałem, że wychodzi ok~25Ω na antenę . Przepraszam, za błędne dane, bo pewnie takie są. Są to anteny 28DX z programy 4nec2. Może tak będzie prościej wyjaśnić



pzdr

Nie jest dobrze indepance 27,7 -j 24,7 co oznacza że oporność falowa to 27,7Ω natomiast -j 24,7 a reaktancja sądząc po znaku "-" przed j przeważa pojemnościowa. Czyli antena nie jest w rezonansie a SWR w stosunku do kabla 50Ω wynosi 2,38. Wnioski są takie że przy takim SWR to co zyskasz fazując dwie anteny stracisz na niedopasowaniu. Inaczej mówiąc jedna dopasowana antena przykładowo inpedance 50 -j 0,2 będzie mieć ten sam albo nawet lepszy zysk. Najpierw trzeba więc zoptymalizować antenę, aby inpedance była najbliżej 50Ω a "j" najbliżej 0 a nastepnie wykonać ją i sprawdzić czy wyliczenia w programie pokrywają się z fizycznie wykonaną anteną. Na wykonanej antenie dokonać korekty, przynajmniej na najmniejszy SWR, ponieważ nie wierzę aby wyliczenia w 100 % pokryły się z działającą anteną, wpływ gruntu itp. Dopiero wtedy można wykonać drugą antenę identyczną z pierwszą i zfazowac obie. Wtedy będzie miało to wszystko sens i twoja praca i materiały nie pójdą na marne. Tak to w tej chwili widzę.

Są tu jeszcze takie zabawki jak RLC Matching, to jest chyba dopasowanie, które też mi nie za dużo mówi



scr = źródło czyli 50 i anteny 27,7 (<-- wydaje mi się że oporność falowa liczona dla dwóch anten)

nie wiem do czego służą T-network, Pi-network i L-network... pomysł?

pzdr

Dodano po 5 [minuty]:

a może dać sobie z tym spokój co? może lepiej zrobić, coś ze sprawdzonych schematów i opisów. Napaliłem się na te dwie anteny, może któryś z kolegów ma coś podobnego i sprawdzonego?

tracę powoli do tego mobilizację, szczególnie, że każdy krok to schodek

milkdrinker napisał:

Są tu jeszcze takie zabawki jak RLC Matching, to jest chyba dopasowanie, które też mi nie za dużo mówi

To jest dopasowanie ale w tym układzie nie ma sobie co tym głowy zawracać. Na UKFie zamiast elementów RLC można stosować inne rzeczy, np. kable koncentryczne można na nich robić różne cuda.

milkdrinker napisał:

scr = źródło czyli 50 i anteny 27,7 (<-- wydaje mi się że oporność falowa liczona dla dwóch anten)

Nie nie, program przyjmuje że istnieje idealne źródło 50Ω +j 0, oraz idealne rozgałęzienie mocy a tym samym idealne zfazowanie anten. Można oczywiście wpisać inną impedancję falową, ale co z linią, nie będziesz przecież robił specjalnej lini zasilajacej a potem dopasowywał jej do TRX'a. Zwyle przyjmuje się standardowe oporności falowe linii 600, 300, 75, 50Ω itp. aby nie trzeba było kombinować z dopasowaniami.

milkdrinker napisał:

nie wiem do czego służą T-network, Pi-network i L-network... pomysł?

Nie znam dokładnie tego programu, ale wydaje mi się że to klasyczne sktrzynki antenowe typy T, Pi i L można sprawdzić czy i jak daną antenę można dopasować skrzynką antenową.

milkdrinker napisał:

a może dać sobie z tym spokój co? może lepiej zrobić, coś ze sprawdzonych schematów i opisów. Napaliłem się na te dwie anteny, może któryś z kolegów ma coś podobnego i sprawdzonego?

Dzisiaj jest już trochę późno, ale jutro wieczorem podrzuce Ci wymiary anten łącznie ze sposobem zfazowania, będzie to sprawdzone w praktyce.

milkdrinker napisał:

tracę powoli do tego mobilizację, szczególnie, że każdy krok to schodek

Sprawa jest warta świeczki na 2 yagach można zoptymalizować listek główny, i jest to główna zaleta anten synfazowych. Zysk rośnie o √2 x Y gdzie Y to zysk jednej anteny, niewiele ale nie to się liczy tylko kształty listka głównego i listlów bocznych. Nie załamuj się to da się zrobić.

dziękuję Ci bardzo ! czekam z niecierpliwością na schemat

Nie miałem neta więc dopiero dzisiaj mogę odpowiedzieć.

Zacznę od anteny. Wybrałem anteny Yagi-Uda z dipolem pętlowym ponieważ są one zwarte dla prądu stałego, zatem również dla ładunków statycznych. Oczywiście można zastosować dipole proste, do nich transformatory gamma (trudne do wykonania) lub spinki (dodatkowe styki pogarszające skuteczność) a do niej symetryzatory tyle że 1:1.

wymiary:
Nr.    Dł.(m)    Odl. od dipola(m)
1.      1.026    0.3      reflektor
2.      1.018    0.0      dipol pętlowy   odl. między środkami rurek - 50 mm
3.      0.956    0.098  direktor-sp
4.      0.932    0.513
5.      0.922    1.126
6.      0.910    1.830
7.      0.899    2.555
8.      0.868    3.245
- średnica elementów 5 mm
- długość dipola pomiędzy środkami rurek

Antena ma oporność 200Ω, Frez około 145 MHz, SWR 1,03 (na skrajach pasma 2m około 1,1), zysk około 18 dBi tłumienie F/B około 23-24 dBi. Direktor sprzęgający "sp" silnie wpływa na oporność falową i częstotliwość rezonansową, można nim dokładnie dostroić antenę.
Wykonać należy dwie anteny lącząc je synfazowo jak na rysunku poniżej. Odległość pomiedzy nośnikami 2,44m. Wszystkie połączenia wykonać kablem 50Ω. Odcinki "A" to symertyzatory λ/2 4:1 w tym przypadku 200Ω / 50Ω, jeśli dipole będą zaciskami do siebie łaczyć jak na rysunku, w przypadku gdy oba dipole bedą zaciskami do dołu należy zamienić biegunowość jednego z symetryzatorów "A" na przeciwną.
W z wiązku z tym że nie wiem jaki typ kabla bedziesz stosował, wyliczenie odcinków λ/2 i λ/4 wykonać musisz z uwzględnieniem współczynnika skrócenia "k" dla danego typu kabla.

λk = 300/f x k
gdzie: f=145 MHz

W układzie występują dwa transformatory λ/4. Pierwszy (trzy równoległe odcinki kabla 50Ω) transformuje oporność wypadkową 25Ω równolegle połączonych odcinków 50Ω "B" na opornośc 12,5Ω. Drugi (dwa równoległe odcinki kabla 50Ω) transformuje oporność 12,5Ω na oporność 50Ω.
Po fazowaniu zysk i tłumienie tył przód wzrosną o około 3 dB
To w zasadzie wszystko, jak miałbyś jakieś pytania o szegóły daj znać.

super, już kliknąłem "pomógł"

teraz pytanie do DIPOLI, w jaki sposób je wykonałeś? Użyłeś elementów 5mm. Posiadam 5'cio mm'trowe rurki aluminiowe, nie wydaje mi sie, że mógłbym je zagiąć. Jaką średnicę obwodu (zagięcia) musi mieć dipol?

Czy w przypadku zastosowania, dipoli prostych "styki" bardzo pogorszą jakość?! Jak one wyglądają?

pzdr

Wewnętrzna średnica gięcia to 47,5 mm, czyli odległość 50 mm pomiędzy środkami rurki dipola minus promień rurki 2,5 mm. Jeśli chodzi o gięcie, to najlepiej na giętarce ale trzeba ją mieć, albo zrobić. Można też zatkać z jednej strony wypełnić rurkę piaskiem dobrze go ubijając, potem zatkać drugi koniec i giąć na rurce (walcu) o średnicy 46-47 mm ze względu na sprężystość giętej rurki. Wypełnienie piaskiem zapobiega spłaszczaniu się rurki, oczywiście po wygięciu piasek wysypujesz. Na rurkę giętą dobrze jest założyć grubszą stalową rurkę dopiero nią giąć. Swego czasu robiąc transformatory ćwierćfalowe, też z rurki 5mm, do mojej "jotki" giąłem je na gorąco. Podgrzewałem około 2-3 cm i kawałek po kawałku zaginałem, wyszło nawet nieźle, a "jotka" stoi już kilkanaście lat. Na gorąco giołem też grubsze rurki aluminiowe 8 a nawet 10 mm, z tym że bardziej podgrzewać wtedy trzeba zewnętrzny promień gięcia. W ostateczności same dipole można wykonać z 5 mm pręta aluminiowego. Poniżej rysunek poglądowy gietarki do rurek.

Jeśli chodzi o dipole proste to można je zrobić bez transformatorów gamma czy spinek, lecz trzeba zamiast symetryzatora 1:4 zastosować symetryzator 1:1 z kabla 50Ω według tego rysunku. Pomiedzy ramiona dipoli a nośnik (uziemiony) podłączyć dławiki, wykonuje się je tak że, na pierścionku ferrytowym 10x5x3 (lub podobnym) nawijasz 5 zw. drutu DNE 0,5-0,8 mm, starając się drut nawinąc na całej długości rdzenia. Nawinięcie zwój przy zwoju zwiększa pojemność dławika. Dzięki dławikom ładunki statyczne spływają z dipola do ziemi, a w.cz. płynie do dipola. Dipol musi mieć wtedy długość 1,012 m a direktor-sp długość 0,95 m, odległość direktora "sp" od dipola ±99 mm.

-> Kol. Driver
Jaki jest cel transformacji z 25 ohm na 12.5 ohm, a później na 50 ohm ?
Czy chodziło o to aby pod żadnym pozorem nie użyć przewodu 75ohm,
czy np. o większą szerokopasmowość (w ten sposób się to raczej nie uda) ?
Czy transformacja 25 ohm na 50 ohm z odcinkiem 1/4 fali 37.5 ohm
(dobrane średnice rurek i pręta, izolator powietrze lub 2 równoległe kable
75 ohm) nie była by lepsza ?
Każda dodatkowa transformacja (w dodatku na bardzo małe
lub bardzo duże impedancje) to straty. na UKF dodatkowa indukcyjność
łączonych 3+2=5 żył środkowych jest nie do pominięcia.
Problem z łączeniem i odpornością na warunki atmosferyczne.
Dwa przewody zlutuje się na wprost, trzy w układzie "T" czy "Y". Pięć ?...
Podwójna transformacja mogła by dać większą szerokopasmowość
przy przejściach np. 25-37-50 ohm. Można też użyć sprzęgacza
pierścieniowego (opisane przecież w "Poradniku Ultrakrótkofalowca"),
co wraz z zamontowanym na jednym z jego portów sztucznym obciążeniem
będzie zapobiegało wzrostowi SWR na wyjściu do TRX który może być
wywołany przez ptaki na jednej z anten, oblodzenie itd.

PS: Giętarka.

kondensator Kolega chciał sprawdzony układ, więc podałem mu sprawdzony. Masz lepszy sprawdzony pomysł, to mu napisz posta i po sprawie.

A z tym "PS: Giętarka." to o co chodzi bo nie wiem. Nie wiesz jak ją zrobić czy użyć.

->Driver
Nie gniewaj się, może należało wysłać to na PW, ale mogło to coś też wnieść
do dyskusji, dla później czytających.
Jak rozwiązałeś połączenie 5 kabli, uszczelnienie, wypełnienie, ekranowanie,
jakie długości żył środkowych ?
W zasadzie odpowiedź już padła (Twój schemat+ mój post),
była też od początku w "Poradniku Ultrakrótkofalowca"...
Co do PS, tytuł obrazka był podobny

Oczywiście nie gniewam się Masz również rację jeśli chodzi o sprzęgacze kierunkowe są zdecydowanie lepsze od takiego rozwiązania. Pewnie, gdybym robił to teraz użył bym właśnie sprzęgaczy, ale w czasie kiedy to robiłem nie miałem dostępu do książki p. Bieńkowskiego więc posiłkowałem się literaturą jaką miałem, w innej było to dosyć mętnie opisane, a nie miałem czasu na eksperymenty. Nie chciałem też dawać koledze, który ma mało doświadczenia, niesprawdzonego projektu. Jak wiesz sprzęgacze kierunkowe trzeba wykonywać precyzyjnie. Jako obciążenie sztuczne używać oporników bezindukcyjnych z odpowiednim zapasem mocy, na wypadek gdyby powstały nierównomierności w obciążeniu sprzegacza przez anteny, dokąd wyszystko jest cacy na poprniku praktycznie moc się nie wydziela.
Jeśli chodzi o hermetyczność połączeń kabli to mamy całą gamę różnych środków chemicznych i materiałów pozwalających dokładnie to uszczelnić. Ja jak to robiłem, użyłem gumy samowulkanizującej i co jakiś czas trzeba było uszczelnienie poprawiać. Tych anten już w tej chwili nie mam, zdjołem jakiś czas temu i nie mogę się zebrać aby postawić nowe, chociaż anteny już są przygotowane i czekają w garażu
Połączenia żył robiłem zaginając je pod kątem prostym w odległości mniej więcej jak promień izolacji żyły środkowej. Trzy równoległe kable były połączone tak że żyły środkowe tworzyły wierzchołki trójkąta równobocznego. Połączenia innych kabli starałem się robić jak najkrótsze i na nie szła guma a potem ekran i na to znowu guma sklejona z powłoką kabla.

Driver- napisał:

Masz również rację jeśli chodzi o sprzęgacze
kierunkowe są zdecydowanie lepsze od takiego rozwiązania (...)
Jak wiesz sprzęgacze kierunkowe trzeba wykonywać precyzyjnie.
Jako obciążenie sztuczne używać oporników bezindukcyjnych z
odpowiednim zapasem mocy, na wypadek gdyby powstały
nierównomierności w obciążeniu sprzegacza przez anteny, dokąd
wyszystko jest cacy na poprniku praktycznie moc się nie wydziela.

Czy na pewno sprzęgacze kierunkowe ? O nich nie pisałem w tym wątku.
Uzyskanie silniejszego niż 6dB sprzężenia w takich s. jest problematyczne...
Czy sprzęgacz pierścieniowy zaliczyć można do sprzęgaczy kierunkowych?
Skoro tak piszesz... ale takie nazwanie sprzęgacza pierścieniowego
wprowadza zdezorientowanie czytających.

Kilku watowe obciążenie np. z 3 szt 150 ohm MŁT 2W na 144MHz wystarczy.
Co do zawijania żył gorących przewodów bezpośrednio izolacją, to rozumiem
"potrzeba chwili", ale polecanie takiego rozwiązania, w dodatku na UKF...

Tfu !!! Pierścieniowe nie kierunkowe, dobrze że zwróciłeś uwagę.
Nie polecam tego rozwiązania z uszczelnieniem gumą samowulkanizującą, wtedy nie miałem nic lepszego pod ręką. Teraz mamy lepsze środki, i o tym pisałem.

Jeśli już jesteśmy przy sprzęgaczach pierścieniowych, to do tego układu anten może on wygladądać tak jak na rysunku poniżej.
Przypominam że wyliczaniu długości odcinków kabla 75Ω "a", "b1 - b3" należy uwzględnić współczynnik "k" skrócenia kabla, w zależności od typu kabla (patrz wyżej).

pytanie co do ostatniego schematu. tam jest b1 - b3, czyli b1 i b3, czy b1, b2, b3?, (pewnie 1,2,3).

możecie zdradzić mi w jaki sposób wyliczyć λ ?

pzdr

milkdrinker napisał:

możecie zdradzić mi w jaki sposób wyliczyć λ ?

http://pl.wikipedia.org/wiki/D%C5%82ugo%C5%9B%C4%87_fali

milkdrinker napisał:

pytanie co do ostatniego schematu. tam jest b1 - b3, czyli b1 i b3, czy b1, b2, b3?, (pewnie 1,2,3).

Trzy jednakowe odcinki kabla koncentycznego 75Ω dł. λ/4.

milkdrinker napisał:

możecie zdradzić mi w jaki sposób wyliczyć λ ?

Ok. Wytłumaczę dokładniej. Fale radiowe rozgodzą się z prędkością światła c = 299792458 [m], jeśli podzielimy tą wielkość przez częstotliwość fali f [Hz] otrzymamy dłufość fali λ [m].
λ = c / f
To nie wszystko, jako że w innych ośrodkach (materiałach) niż próżnia fale radiowe rozchodzą się wolniej. Z tego powodu producenci kabli podają współczynnik o ile krótsza będzie fala radiowa w materiale, z którego wykonany jest kabel. Współczynnik ten nazywany jest współczynnikiem skrócenia kabla "k", wiec aby długość kabla odpowiadała długości fali radiowej w kablu należy ten współczynnik uwzględnić. Faktyczna długość kabla, odpowiadająca długości fali, może być obliczona ze wzoru
λk = λ / k
Zaokrąglając prędkość c do tys. [km] a częstotliwość f do [MHz] otrzymujemy przybliżone wzory: λ=300/f; λk=λ/k [m], które i tak są wystarczająco dokładne.

Driver, skąd masz długości λ i λ/3 ?
"Poradnik Ultrakrótkofalowca", str. 344, rys. 3.108.a oraz str.882, rys. 7.27
Czy jest coś, o czym powinienem wiedzieć ?

kondensator napisał:

Driver, skąd masz długości λ i λ/3 ?
"Poradnik Ultrakrótkofalowca", str. 344, rys. 3.108.a oraz str.882, rys. 7.27
Czy jest coś, o czym powinienem wiedzieć ?

Już trzeci raz mi się zdarza, że pisząc posta o późnej porze coś pokrecę, wniosek - nie pisać jak człowiek jest zmęczony po cieżkim dniu, albo sprawdzić wszysko dwa razy. Dobrze że zwróciłeś uwagę. Przepraszam za zamieszanie. Rysunek zmieniłem.

Driver- napisał:

Zacznę od anteny. Wybrałem ...
wymiary: ...
Nr. Dł.(m) Odl. od dipola(m)
1. 1.026 0.3 reflektor
2. 1.018 0.0 dipol pętlowy odl. między środkami rurek - 50 mm
...
8. 0.868 3.245
- średnica elementów 5 mm - długość dipola pomiędzy środkami rurek
Antena ma oporność 200Ω, Frez około 145 MHz, SWR 1,03 (na skrajach pasma 2m około 1,1), zysk około 18 dBi tłumienie F/B około 23-24 dBi.

Driver- napisał:

Już trzeci raz mi się zdarza, że pisząc posta o późnej porze coś pokrecę, wniosek - nie pisać jak człowiek jest zmęczony po cieżkim dniu, albo sprawdzić wszysko dwa razy. Dobrze że zwróciłeś uwagę.

Zaś ja z kolei dopiero teraz (refleks zaspanego szachisty emeryta...) zauważyłem jeszcze wcześniejszą nieścisłość: antena 8Y wąskopasmowa o długości 1.7lambda nie może mieć naprawdę zysku "18dBi" czyli 15.85dBd, ale najwyżej ok. 11.5dBd. Dopiero przy nośniku długości 2 lambda osiąga się w wąskopasmowych antenach Yagi zysk 12dBd.
Impedancja anteny, jej dopasowanie, projekt, wykonanie i w efekcie końcowym wynikowa sprawność (w %) to jedna sprawa, a zysk (w dBd) wynikający z charakterystyki kierunkowej to druga sprawa.

Moderowany przez c2h5oh:

Regulamin, punkt 13.
Ja rozumiem, że jest teraz "parcie" na udzielanie odpowiedzi, ale regulamin obowiązuje wszystkich i nie będzie tolerowane odgrzewanie tematów z przed 2 lat.
Za kolejne złamanie regulaminu będzie ostrzeżenie.