Czy podział przewodu PEN w rozdzielnicy został wykonany prawidłowo?

Hanov napisał:

Witam. Czy podział PEN został wykonany prawidłowo. Proszę o
https://obrazki.elektroda.pl/6984916200_1778182748.jpg https://obrazki.elektroda.pl/7383304500_1778182748.jpg https://obrazki.elektrod...

Krótka ocena

Na podstawie zdjęć nie uznałbym tego wykonania za jednoznacznie prawidłowe i gotowe do odbioru. Sam fakt, że przed rozdzieleniem jest TN-C i że do puszki doprowadzono przewód 1×16 mm² do szpilki, nie wystarcza do stwierdzenia poprawności podziału PEN.

Największe zastrzeżenia ze zdjęć:

1. Nie widać jednoznacznego, solidnego zacisku/szyny PEN/PE, na którym przewód PEN byłby najpierw przyłączony do części ochronnej, a dopiero potem mostkowany na N.
2. Jeżeli z lewej strony wchodzi kabel z osobnymi żyłami N i PE, to podział PEN nastąpił wcześniej, a wtedy w tej puszce nie wolno ponownie łączyć N z PE.
3. Jeżeli natomiast do tej puszki faktycznie wchodzi układ TN-C, to powinny wchodzić zasadniczo: L1, L2, L3, PEN, a nie osobno N i PE.
4. Punkt podziału powinien być wykonany na pewnym zacisku/szynie PEN/PE o odpowiedniej obciążalności zwarciowej, a nie „przy okazji” na małych złączkach/listwach bez jasnej funkcji głównego zacisku uziemiającego.

Normowo przewód PEN w stałej instalacji powinien mieć minimalnie 10 mm² Cu albo 16 mm² Al, a po rozdziale przewodów N i PE nie wolno już ponownie łączyć; PEN powinien być przyłączony do zacisku lub szyny przeznaczonej dla przewodów ochronnych. (pewnylokal.pl)

---

Jaki układ sieci?

Z opisu wynika, że:

- przed punktem podziału: TN-C,
- w punkcie podziału: rozdzielenie PEN na PE i N,
- za punktem podziału: TN-S,
- całościowo: TN-C-S.

Schemat ideowy powinien wyglądać tak:



Czyli zasada praktyczna jest taka:



Nie odwrotnie.

Błędny wariant to:



Taki układ jest niebezpieczny, bo przy uszkodzeniu połączenia między N i PE można utracić funkcję ochronną.

---

Kluczowa sprawa: co jest rzeczywistym przewodem PEN?

Napisałeś:

> przewód wchodzący z prawej strony do puszki to 1×16 mm² połączony ze szpilką

Ten przewód nie jest przewodem PEN, tylko najprawdopodobniej przewodem uziemiającym łączącym punkt podziału/szynę PE z uziomem.

Do oceny podziału trzeba znać przekrój i materiał przewodu PEN zasilającego, czyli tego, który przychodzi z sieci TN-C razem z fazami.

Do sprawdzenia:

Element	Co trzeba ustalić
Przewód zasilający z TN-C	Czy jest 4-żyłowy: L1, L2, L3, PEN?
Materiał PEN	Cu czy Al?
Przekrój PEN	minimum 10 mm² Cu albo 16 mm² Al
Miejsce przyłączenia PEN	najpierw na PE/PEN, nie na N
Miejsce rozdziału	jedno, dostępne do kontroli
Ponowne połączenie N-PE za rozdziałem	niedopuszczalne

---

Co na zdjęciu budzi zastrzeżenia?

1. Brak czytelnego głównego zacisku PEN/PE

W puszce widzę złączki, listwy i krótką szynę DIN z zaciskami PE/N, ale nie widzę wyraźnie, aby wykonano tam główny zacisk PEN/PE w sposób jednoznaczny i odporny zwarciowo.

Przy takim rozwiązaniu przewód PEN, uziom, wyjściowy PE oraz mostek/wyjście na N powinny być podłączone do odpowiedniego bloku/szyny, np.:



Wykorzystanie krótkiej szyny DIN i zacisków PE jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy producent elementów przewidział takie zastosowanie i ich obciążalność zwarciowa oraz przekroje zacisków są odpowiednie. W praktyce jako główny punkt podziału stosuje się raczej dedykowany blok PEN/PE/GSU, nie przypadkową puszkę instalacyjną.

2. Możliwe pomieszanie TN-C z TN-S

Jeżeli do tej puszki z lewej strony przychodzi kabel 5-żyłowy, np.:



to nie jest to już odcinek TN-C. Wtedy rozdział PEN był wcześniej i w tej puszce nie powinno być żadnego mostka N-PE.

Jeżeli natomiast to jest faktyczny punkt przejścia z TN-C na TN-S, to przed puszką powinien być jeden wspólny przewód:



A PEN powinien wejść najpierw na zacisk/szynę ochronną.

3. Przewód do uziomu

Przewód 1×16 mm² do szpilki jest przekrojowo rozsądny, zakładając, że jest to miedź i że jest poprawnie zabezpieczony mechanicznie oraz antykorozyjnie. Połączenie przewodu uziemiającego z uziomem powinno być trwałe, dostępne do kontroli/pomiaru i wykonane odpowiednią obejmą lub złączem; połączenia przewodów ochronnych muszą zapewniać trwałą ciągłość elektryczną i być dostępne do kontroli, a urządzeń łączeniowych nie umieszcza się w torze ochronnym poza złączami rozłączanymi narzędziem do pomiarów. (pewnylokal.pl)

4. Puszka i środowisko pracy

To wygląda na zasilanie tymczasowe/plac budowy. Puszka jest zamontowana w obudowie z OSB, w warunkach pyłu, wilgoci i możliwych uszkodzeń mechanicznych. Dla takiego zastosowania lepszym rozwiązaniem jest mała rozdzielnica budowlana lub obudowa o odpowiednim IP, z listwami PE/N, blokiem PEN, zabezpieczeniami, dławikami i odciążeniem przewodów.

Na placu budowy obwody gniazd do 32 A powinny mieć ochronę RCD o prądzie różnicowym nie większym niż 30 mA albo równoważny środek ochrony, np. SELV/PELV lub separację. (standards.iteh.ai)

---

Jak powinno być wykonane poprawnie?

Proponowany układ wykonawczy:



Warunki:

1. PEN najpierw na PE/PEN, potem dopiero wyprowadzenie N.
2. Jedno miejsce rozdziału PEN.
3. Brak ponownego połączenia N z PE za tym punktem.
4. Szyna PE/PEN uziemiona.
5. Zaciski dobrane do przekrojów i prądów zwarciowych.
6. Połączenia dostępne do kontroli.
7. Po wykonaniu konieczne pomiary:
- ciągłość PE,
- impedancja pętli zwarcia,
- rezystancja uziemienia,
- test RCD,
- rezystancja izolacji,
- sprawdzenie kolejności faz, jeśli zasila odbiorniki trójfazowe.

---

Moja praktyczna rekomendacja

Ja bym to przerobił w taki sposób:

1. Zastosować osobny, solidny blok PEN/PE na odpowiedni przekrój.
2. Do tego bloku podłączyć:
- PEN z kabla zasilającego,
- przewód do uziomu,
- PE do odbiorów,
- mostek do listwy N.
3. Listwę N wykonać jako osobną, izolowaną od PE.
4. Od tego miejsca prowadzić wyłącznie układ pięciożyłowy: L1, L2, L3, N, PE.
5. Całość zamknąć w rozdzielnicy/obudowie o odpowiednim IP i odporności mechanicznej.
6. Wykonać pomiary i opisać zaciski.

---

Wniosek końcowy

Założenie TN-C przed puszką i TN-C-S za puszką jest prawidłowe. Uziemienie punktu podziału przewodem 1×16 mm² do szpilki również jest dobrym kierunkiem.

Natomiast sposób wykonania widoczny na zdjęciu budzi poważne wątpliwości. Bez jednoznacznego wskazania, który przewód jest PEN, gdzie dokładnie jest punkt podziału oraz czy N i PE nie są ponownie łączone za rozdziałem, nie można tego uznać za poprawnie wykonany podział PEN.

Do odbioru technicznego wymagałbym poprawienia tego na czytelną szynę/blok PEN-PE oraz wykonania kompletu pomiarów przez osobę z odpowiednimi kwalifikacjami.

Hanov napisał:

przewód wchodzący do puszki od dołu to przewód 4x 6mm2 z WLZ. PEN to żyła niebieska- zółto zielona która wchodzi bezpośrednio na szynę PE. Z szyny PE jest wykonany mostek na Zaciski N i PE. I z od teg...

Wniosek po doprecyzowaniu

Jeżeli przewód z WLZ wchodzący od dołu to 4×6 mm² Cu, a jedna z jego żył pełni funkcję PEN, to całościowo nie uznałbym tego za poprawnie wykonany i odbieralny podział PEN.

Sama kolejność połączeń:



jest logicznie prawidłowa. Natomiast podstawowy problem jest inny: żyła 6 mm² Cu nie powinna być stosowana jako PEN w nowo wykonywanej/modernizowanej instalacji stałej. Wymagany minimalny przekrój przewodu PEN to 10 mm² Cu albo 16 mm² Al; dodatkowo przewód PEN jest dopuszczany zasadniczo w instalacjach stałych, z uwagi na wymagania mechaniczne. (standards.iteh.ai)

---

Co w Twoim wykonaniu jest poprawne

Z opisu wynika taki schemat:



Za puszką:



I taka topologia rozdziału jest co do zasady właściwa:

- PEN najpierw trafia na szynę ochronną PE/PEN,
- punkt podziału jest uziemiony,
- dopiero z tego punktu wyprowadzony jest N,
- dalej idziesz przewodem pięciożyłowym: L1, L2, L3, N, PE.

To jest właściwa idea układu TN-C-S.

---

Główny błąd: PEN 6 mm²

Najważniejsza sprawa: 4×6 mm² jako WLZ w układzie TN-C jest problemem.

Dla przewodu PEN obowiązuje minimalny przekrój:

Materiał PEN	Minimalny przekrój
Cu	10 mm²
Al	16 mm²

Czyli jeżeli Twój PEN ma 6 mm² Cu, to nie spełnia podstawowego warunku dla przewodu PEN. Nie zmienia tego fakt, że punkt podziału jest uziemiony szpilką 1×16 mm². Uziom lokalny poprawia warunki ochrony i stabilizuje potencjał PE, ale nie zastępuje wymaganego przekroju PEN. Norma IEC/HD 60364-5-54 wskazuje również, że przekroje przewodów ochronnych muszą wytrzymać cieplne i mechaniczne skutki prądu zwarciowego, a zaciski muszą być dobrane do wymaganych przekrojów. (standards.iteh.ai)

Praktycznie: przy przerwaniu lub pogorszeniu styku takiego PEN mogą pojawić się niebezpieczne napięcia na obudowach urządzeń zasilanych z erbetki. To jest jeden z powodów, dla których PEN ma zaostrzone wymagania przekrojowe.

---

Oznaczenie żyły PEN

Napisałeś, że PEN to żyła „niebieska-żółto-zielona”. Dla PEN dopuszcza się oznaczenie:



albo:



Ważne, aby na obu końcach było jednoznacznie wiadomo, że to PEN, a nie zwykły N. Takie zasady identyfikacji przewodu PEN są opisane w IEC 60445. (standards.iteh.ai)

Czyli kolorystycznie może być do obrony, ale kolor nie rozwiązuje problemu z przekrojem 6 mm².

---

Co należałoby poprawić

Masz trzy sensowne warianty.

Wariant 1 — poprawny TN-C-S z WLZ 4×10 Cu

Jeżeli przed puszką ma być rzeczywiście układ TN-C, to WLZ powinien być np.:



albo odpowiedni aluminium, np.:



Wtedy można wykonać:



Mostek PE–N w punkcie podziału powinien mieć przekrój co najmniej odpowiadający PEN, czyli przy 10 mm² Cu również 10 mm² Cu, o ile projekt/pomiary nie wymagają więcej.

Wariant 2 — lepszy praktycznie: podział wcześniej, a do erbetki 5×6

To byłoby według mnie najrozsądniejsze:



Wtedy Twój obecny kabel 4×6 nie wystarcza, bo po podziale potrzebujesz już pięciu żył. Za punktem podziału nie wolno ponownie łączyć N z PE.

Wariant 3 — układ TT, ale tylko świadomie i z projektem/pomiarami

Teoretycznie można byłoby potraktować 4×6 jako:



a PE wykonać z lokalnego uziomu, czyli przejść w stronę układu TT. Ale wtedy:

- nie wolno łączyć N z PE,
- ochrona musi opierać się na RCD,
- trzeba spełnić warunek skuteczności ochrony dla TT,
- konieczne są pomiary rezystancji uziemienia i RCD.

Tego nie robi się „z marszu”, tylko zgodnie z warunkami zasilania i dokumentacją.

---

Uwagi do wykonania mechanicznego

Nawet pomijając problem PEN 6 mm², poprawiłbym kilka rzeczy wykonawczo:

1. Punkt podziału PEN powinien być na solidnym bloku/szynie PE/PEN, a nie na przypadkowej listwie lub małym układzie zacisków.
2. PEN, przewód do uziomu, PE wyjściowy i mostek na N powinny być połączone w sposób pewny, dostępny do kontroli i rozłączalny tylko narzędziem.
3. Do jednego zacisku nie powinno się wkładać kilku przewodów, jeśli producent zacisku tego nie dopuszcza.
4. Przewody linkowe powinny mieć tulejki.
5. Zaciski powinny być dobrane do przekroju i prądu zwarciowego.
6. Całość na budowie powinna być w obudowie o odpowiednim IP i odporności mechanicznej, a nie jako półotwarta puszka w skrzynce z OSB.
7. Zasilanie przed tą puszką musi być zabezpieczone tak, aby chronić przewód 4×6 i osprzęt, a nie dopiero zabezpieczeniami w erbetce.

Dla instalacji budowlanych istotne jest też, aby obwody gniazd do 32 A były chronione RCD 30 mA albo równoważnym środkiem ochrony; stosowane rozdzielnice budowlane i osprzęt powinny odpowiadać wymaganiom dla instalacji placów budowy. (standards.iteh.ai)

---

Odpowiedź jednoznaczna

Czy podział wykonano prawidłowo?

Topologicznie:



tak, kolejność jest prawidłowa.

Ale formalnie i technicznie jako całość:



nie, tego nie uznałbym za poprawne rozwiązanie dla układu TN-C/TN-C-S.

Najlepsza poprawka: wykonać podział PEN w miejscu, gdzie PEN ma wymagany przekrój, a do erbetki doprowadzić już przewód 5-żyłowy L1, L2, L3, N, PE. Alternatywnie wymienić WLZ na 4×10 mm² Cu i dopiero wtedy wykonać podział PEN w tej puszce/rozdzielnicy.

Po przeróbce obowiązkowo: pomiar ciągłości PE, impedancji pętli zwarcia, rezystancji izolacji, test RCD, sprawdzenie kolejności faz i pomiar uziomu.