Coś dla warszawiaków. Spacer śladami początków elektryfikacji

Niedawno wybrałem się na spacer (ostatni weekend wakacji) w poszukiwaniu ostatnich śladów początków elektryfikacji miasta Warszawy. Niewiele z tego zostało, a to co zostało z reguły pozostawione jest samemu sobie i niszczeje.

Na początek Elektrownia Powiśle. Powstała w 1904r i działała do ok 2000r. Obecnie burzona pod nową inwestycje deweloperską. Z tego co wiem niektóre elementy budowli mają być odrestaurowane i wykorzystane na muzeum. Co z tego wyniknie trudno przewidzieć.


Z elektrowni Powiśle doprowadzano prąd do kilku rozdzielni 35/5kV.

Pierwsza z nich przy ul. Mińskiej 46 (kiedyś numer 26) na Pradze. Zdewastowana do granic możliwości, siedlisko miejscowych pijaczków i bezdomnych:


Kolejny taki los spotkał rozdzielnię przy ul. Żelaznej 24. Niestety nie dało się wejść. Przez bujny drzewostan mało co widać.


Trzecia rozdzielnia przy ul. Niskiej 24. Jedyna w eksploatacji. Obecnie RPZ Młynów 110/15kV:


Z owych rozdzielni doprowadzano prąd do lokalnych tzw. kiosków transformatorowych 5/0,38kV o mocy od 100 do 200kVA.
Jeszcze parę lat temu było ich kilkanaście, nieużywane popadały w ruinę. Czasami przewracały się ze zmęczenia. Tak było na pl. Unii Lubelskiej w latach 80-tych. Przewrócony kiosk trafo leżał kilka tygodni zanim ktoś się nim zainteresował



Obecnie odrestaurowano trzy takie kioski.

Pierwszy z nich na wspomnianym pl. Unii Lubelskiej. Niestety skupiono się na detalach dachu, a zapomniano o drzwiach do komór trafa, SN i nn. No ale lepsze to niż nic:

Przepraszam za wprowadzeni w błąd, to był jednak zwykły słup ogłoszeniowy! [Łukasz-O]

Drugi Pierwszy znajduje się przy ul. Karowej. Pierwotnie stał na chodniku obok ulicy, obecnie w krzakach


Trzeci Drugi przy ul. Konopackiej róg 11 Listopada. Jeszcze przed wakacjami wyglądał tak:

Widziałem jak go demontowano w końcówce czerwca br. Były pootwierane wszystkie drzwi, na górze siedział bardzo mały transformatorek, nawet nie wiem czy 100kVA?
Przez całe wakacje wystawały resztki kabli przedwojennych, żałuję, że fotek nie zrobiłem.
Pod koniec sierpnia pojawił się krąg po studni:

Zaraz potem postawiono kiosk w nowym wydaniu:

Nawet osłonki zamków działają

Niestety za chwile zostanie pomazany i obklejony badziewnymi reklamami - szkoda

Do 2014r. był też czwarty trzeci kiosk. Niestety znikł bezpowrotnie. Absurdem było to, że stał naprzeciwko głównego jego właściciela, czyli przed siedzibą RWE przy Wybrzeżu Kościuszkowskim:

Tyle z niego zostało:


Edit:
A jednak powrócił na dawne miejsce w formie eksponatu pokazowego - brawo dla innogi:


Link

Bywały również stacje podziemne, pierwsza z nich powstała przy pl. Zbawiciela:


Druga powstała przy pl. Narutowicza. Zasilała lokalne kioski.
Kiedyś 35/5kV, później 15/5kV, a obecnie 15/04kV:


Na koniec kawałek schematu sieci energetycznej w Warszawie z lat 1936-1953:

Dobra relacja. Warta plusa

Elektrownię Powiśle pamiętam bardzo dobrze - od strony ul. Dobrej była hałda węgla i dwa przenośniki transportujące go do wnętrza elektrowni. Wcześniej, gdy nie było Wisłostrady do tej elektrowni prowadziła linia kolejowa ze stacji Warszawa Gdańska.

Kilka słów o rozwoju stołecznej elektroenergetyki można znaleźć w książce Henryka Janczewskiego "Geneza i rozwój inżynierii miejskiej". Jest w niej wspomniane o stacjach 15/5 kV oznaczonych literami A-E, które są na schemacie kol. Łukasza. Natomiast według książki połączenie z elektrownią pruszkowską było zrealizowane na napięciu 35 kV a nie 30 kV jak na schemacie.

Natomiast jeśli ktoś chce zobaczyć aktualne trendy elektryfikacji, to polecam spacer na al. Jana Pawła II, gdzie budowana jest linia kablowa 110 kV.

Od mnie duży plus za krzewienie historii na forum .

Krzysztof Reszka napisał:

Od mnie duży plus za krzewienie historii na forum .

Niestety ale Ci co mają wpływ na to aby historia żywą była lekką ręke dają swój podpis aby zostały jej ślady na zdjęciach.
Oczywiście plus dla Łukasza za to że gdy mógł to ocalił od zapomnienia.

Zdaję sobie sprawę z niedopowiedzeń. Post napisałem na szybko dla zamkniętego grona. To co teraz przeczytaliście to tylko mała rozgrzewka

Dysponuję trzema książkami dotyczącymi elektryfikacji Warszawy z lat 30-stych - są niestety niespójne. Chciałbym z czasem stworzyć ogólnodostępny wątek na forum a`la full wypas . Jeśli ktoś chciałby pomóc w realizacji - zapraszam do współpracy.
Fajnie aby opracować nie tylko początki elektryfikacji Warszawy ale też całego Kraju.

Temat i zdjęcia bardzo fajne, i to nie tylko dla warszawiaków

Historia sieci 35kV na terenie Warszawy:
Link

Edytowałem pierwszy post, gdyż wprowadzał w błąd tym leżącym słupem na pl. Unii, błędnie nazwanym przeze mnie kioskiem trafo.

Czwarty zabytkowy trafo kioskowy stał jeszcze ok. 6-8 lat temu przed wejściem do Muzeum Techniki w PKiN. Nie wiem, czy ostał się.

Świetny temat. Lata temu bywałem u mojej ciotki na Powiślu. Już wtedy interesowałem się elektryką i zwróciłem uwagę, że działająca wówczas Elektrownia mieściła się przy ul. Elektrycznej. Niestety fotek nie robiłem.

Byłem dziś w hurtowni na Tamce.
Widzalłem dziś "baniak" przy Elektrowni.
(baniak - tak był nazywany 60 lat temu)

Jest jeszcze jedna stacja trafo na Chodakowskiej.(za CPN)
Wyłączona z eksploatacji w latach 1960 -1965
Obecnie w budynku jest warsztat samochodowy.

Warto wspomnieć o pewnej pozycji książkowej.
Niestety już dość leciwej. Ale może rzuci się w oczy na aukcjach lub w antykwariatach.

"Dzieje elektryfikacji Warszawy"
Józef Piłatowicz - PWN 1984.

sniptuck napisał:

Czwarty zabytkowy trafo kioskowy stał jeszcze ok. 6-8 lat temu przed wejściem do Muzeum Techniki w PKiN. Nie wiem, czy ostał się.

Też nie wiem.
Jest również piąty, na ul. Freta na Starym Mieście (naprzeciwko pijalni czekolady Wedla):

Link

Tak. Przy ul. Freta róg Świętojerskiej. Jest wymieniony w wątku https://www.elektroda.pl/rtvforum/topic3960312.html#20478049

Łza się w oku kręci. Teraz to niepoprawne politycznie i klimatycznie, ale widok pióropuszy pary i dymu nad działającą elektrownią to był dla mnie przepiękny widok!

Dodam od siebie znalezisko - dość ciekawe opracowanie:
https://srodmiescie.um.warszawa.pl/documents/...1-3289-fa2b-9e6e-d0746d2b14ff?t=1619800389065
i artykuł:
http://kurier-warszawski.pl/chlod-nad-elektrownia-powisle/

Tym, którzy lubią takie klimaty retro - techniczne, bardzo polecam wizytę w muzeum EC1 w Łodzi.
Atrakcje to m.in. spacer we wnętrzu paleniska, wystawa generatorów i i innych maszyn, kino sferyczne i ekspozycje dla najmłodszych . Trochę interaktywnych stanowisk prezentujących zagadnienia fizyki i techniki na modłę "CN Kopernik". Dla mnie rewelacyjne były rozmowy z pracownikami. Nie pytałem o to wprost, ale można było wyczuć, że niektórzy z opiekunów ekspozycji obsługiwali ten przybytek w czasach jego aktywności w branży energetycznej.

Czy EC2 w Łodzi jeszcze pracuje?

W EC1 kiedyś rozpadła się w trakcie pracy turbina. Fragmenty jej lezaly na ulicy. Ofiar nie było.
Nie podam kiedy to sie stało, ale opowiadał mi to gośc przeprowadzający szkolenie BHP, które musiałem przejść by wykonać prace zlecone w EC2.
Wykonywałem instalacje wraz z zasilaniem w dwoch obudowach dżwiekoizolacyjnych na pompach zasilających (tak się to nazywało) i w jednej obudowie na generatorze chłodzonym wodorem.
Tam był hałas niesomowity jak i wibracje mimo, że tylko dwa generatory pracowały.
Trzy dni tam spędziłem, ale w domu do siebie chyba z tydzień dochodziłem.
Chociaż nie. Ten generator to był w EC3 albo w EC4. W każdym razie było to przy wylocie na Gdańsk.

Oj, nie jestem ekspertem od Łódzkiej energetyki, ale może ktoś miejscowy się wypowie?
Do "EC1" - już w wersji muzealnej, trafiłem zupełnie przypadkiem, jako przedstawiciel dostawcy rozwiązań pamięci masowych (szeroko pojęty "storage"). No i bardzo mi się tam spodobało, tak, że później z rodziną pojechałem tam zupełnie prywatnie, w ramach atrakcji dla dzieciaków (włącznie z niżej podpisanym, jak wiadomo dorośli to dzieci, które dosięgają do pedałów w samochodzie - przynajmniej niektórzy .

Apropos rozpadniętych turbin: słyszałem, że kiedyś na Siekierkach przez błąd czy awarię odłączono obciążenie z jednego z generatorów. Podobno turbina przebiła się przez ścianę lub dach i przeleciała (przetoczyła się?) jakiś spory kawałek... Ciekaw jestem czy ktoś może to potwierdzić?

Mam nadzieję, że Autor nie pogniewa się za te offtopy...

Wylot na Gdańsk to EC3.
EC2 nie pracuje już ładnych parę lat, a w ostatnim okresie dostarczała zdaje się pary technologicznej. Słyszałem o planach zorganizowania na jej terenach centrum handlowo-rozrywkowego z m.in. obrotową restauracją na szczycie chłodni kominowej. Pewnie się nie doczekam.

Czy ktoś posiada informacje, w których dzielnicach lub kwartałach Warszawy na początku XX w. funkcjonowała sieć DC zamiast AC? Ujednolicenie sieci do standardu AC ponoć nastąpiło dopiero na przełomie 1943 i 1944 r.

To zresztą było charakterystyczne dla wielu miast na świecie w tym czasie, gdzie równolegle funkcjonowała sieć DC i AC, np. Nowy Jork, Wiedeń, itd.

Korekta:

Najwyraźniej w W-wie od początku XX w. budowano sieć dystrybucyjną AC. Sieci DC nie było. W Śródmieściu stosowano napięcie ok. 110-120V AC, a na obrzeżach ok. 210-220V AC. Ujednolicenie do 220V AC nastąpiło ok. 1944 r., przed wybuchem Powstania Warszawskiego.

Ja tak trochę bardziej poza tematem, zrobiłem kilka zdjęć, ale w sąsiedniej stolicy, z myślą o tym temacie 🤣