Jak zbudować domowy teleskop do obserwacji Księżyca i Marsa – materiały i instrukcje

Jak zrobić teleskop w domu, taki, żeby można zobaczyć Księżyc i Marsa?

Tutaj poradnik jak zbudować samemu teleskop. Czy dasz radę i czy się opłaca musisz to już sam ocenić.

Temat rzeka...
Księżyc i Marsa zobaczysz gołym okiem albo przez lornetkę.
W zeszłym wieku był taki artykuł w Uranii:

Najprostszy "teleskop" można zbudować z długiej kartonowej rury (na przykład takiej, na jaką nawija się wykładziny). Rurę można zdobyć w sklepie, markecie, czy po prostu gdzieś znaleźć. Wnętrze koniecznie należy pomalować na czarno, powinno być matowe. Obiektyw można wykonać z soczewki, takiej jak używa się do wyrobu szkieł okularowych (dostaniesz ją u każdego optyka). Wystarczy soczewka o wartości +1 dioptrii - im lepsze jakościowo szkło, tym wyższa będzie jakość obrazu. Obudowę okularu także możesz wykonać z kartonowej rury, ale o nieco mniejszej średnicy. Czyli takiej, żeby można ją było ciasno wsuwać do tej większej. Też powinna być poczerniona wewnątrz. Na końcu tej mniejszej rury wklej soczewkę okularu i gotowe. Możesz przygotować sobie kilka okularów z różnymi soczewkami. Ostrość takiego teleskopu reguluje się wysuwaniem lub wysuwaniem tuby z okularem. Przy soczewce +1 dioptrii ogniskowanie osiągniesz przy długości układu 1000mm (1 metr). Oczywiście luneta powinna mieć pewne podparcie, czyli trzeba zorganizować sobie także stabilny uchwyt lub statyw. Obraz będzie odwrócony. To klasyczna "luneta Galileusza", czyli bardzo prosty i prymitywny sprzęt. Ale wystarczający do obserwacji Księżyca i Marsa. Przy poprawnym wykonaniu i przyzwoitych szkłach możesz nawet zobaczyć Phobosa i Deimosa na tle tarczy Marsa. Jeśli będziesz zadowolony ze sprzętu, to kolejną wersję można zbudować znacznie porządniej, z lepszych szkieł i w dobrej obudowie (np, z rur PCV). A jeśli oczekujesz czegoś więcej, to tutaj masz opis znacznie poważniejszego sprzętu DIY dla amatora:

Mam wrażenie, że szkła okularowe marnie nadają się na obiektyw lunety (a już progresywne nie nadają się wcale) - one są optymalizowane do określonego celu, żeby oko patrząc przez takie szkło możliwie dobrze widziało, i mają swoje aberracje (zwykle znoszące się z aberracjami soczewki oka) - w tym pewnie astygmatyzm nawet na osi optycznej (o ile ją w ogóle mają) i aberrację chromatyczną.

Ze względu na aberracje pojedynczej soczewki obiektywu stosowano soczewki o długich ogniskowych - Jan Heweliusz zbudował teleskop o średnicy obiektywu 20 cm i ogniskowej 46 metrów. Ogniskowa 1 metr pewnie wystarczy do soczewki o średnicy do 3 cm. Zobacz oferty "kutkamon" na Allegro - piszą, że mają soczewki sferyczne (nie powinny mieć astygmatyzmu na osi) o średnicach 65mm i 70mm.

Teleskop Galileusza dawał obraz prosty, soczewka okularu była rozpraszająca, skupiającą zastosował Kepler (link). Ale tam coś pokręcili: piszą, że soczewka okularu była płasko-wklęsła, a rysują dwuwklęsłą.

Poza tym, sprawa soczewki na okular - prosta luneta miała soczewkę rozpraszającą, ale to daje bardzo małe pole widzenia, pojedyncza soczewka skupiająca niewiele lepsze; znacznie lepszy okular robi się z dwóch jednakowych soczewek płasko-wypukłych o ogniskowej 2-3 cm (czyli około 40 dioptrii), umieszczonych odległości nieco mniejszej od ich ogniskowej, stronami wypukłymi do siebie - taką konstrukcję mają okulary powszechnie stosowane w lornetkach, czy mikroskopach.

Kiedyś były dostępne opisy, jak się robi zwierciadło do teleskopu, i można było kupić szkło do niego (do własnoręcznego oszlifowania - to jest duża robota) - może jeszcze ogłaszają to w "Uranii"?

_jta_ napisał:

Mam wrażenie, że szkła okularowe marnie nadają się na obiektyw lunety (a już progresywne nie nadają się wcale) - one są optymalizowane do określonego celu, żeby oko patrząc przez takie szkło możliwie dobrze widziało, i mają swoje aberracje (zwykle znoszące się z aberracjami soczewki oka) - w tym pewnie astygmatyzm nawet na osi optycznej (o ile ją w ogóle mają) i aberrację chromatyczną.

Mam warzenie, że chodziło o pierwszą prostą konstrukcję? Jeśli tak, to opisane przez Ciebie wady wcale nie wykluczają budowy. Lata temu ja i moi rówieśnicy budowaliśmy takie konstrukcje właśnie na szkłach okularowych - bo były tanie, łatwo dostępne i wystarczająco przyzwoite. Warto więc spróbować, bo inwestuje się bardzo niewiele pieniędzy oraz stosunkowo niewielki nakład pracy. Samodzielne szlifowanie szkieł do konstrukcji lustrzanych to nie jest dobry pomysł dla poczatkującego. Podobnie jak kupowanie dobrych (i drogich!) szkieł do tak prostej konstrukcji. Zamiast wydawać kilkaset złotych na optykę, znacznie korzystniej odkupić po prostu używany teleskop. Ofert naprawdę nie brakuje, a efekt będzie bardziej przewidywalny.

Na Allegro zauważyłem ofertę poniżej 30zł (za mało na darmową wysyłkę Smart), ponoć soczewki o średnicach 65 i 70mm. Pewnie jakość będzie mierna (do okularów nie trzeba tak dobrych soczewek, jak do teleskopów), ale jakiś obiektyw można z tego zrobić - im dłuższa ogniskowa, tym lepszy obraz, ale nawet, jeśli mają 0.2 dioptrii (ogniskowa 5 metrów), to już trochę niewygodnie budować taki długi teleskop. Jeśli będą odpowiednie, to można rozważyć użycie dwu jednakowych soczewek (wtedy już ze Smart wysyłka darmowa), ustawionych przeciwnie, wklęsłymi stronami do siebie - taki układ ma mniejsze wady optyczne, niż jedna soczewka o takiej samej ogniskowej.

Pozostaje kwestia okulara - do okularów nie robi się soczewek o tak krótkiej ogniskowej, żeby się nadawały. Soczewki kontaktowe + do ilu dioptrii są dostępne i w miarę tanie? Na stronie https://www.bezokularow.pl/ znalazłem soczewki kontaktowe EyeLove Comfort (tańsze) i Proclear Sphere (droższe), które są do +20 dioptrii - może takie od biedy się nadadzą? Ale nie wiem, czy soczewki przeznaczone do nakładania na oko w ogóle nadadzą się do stosowania samodzielnie - one są robione ze specjalnych tworzyw umożliwiająch oddychanie oka.

_jta_ napisał:

... ponoć soczewki o średnicach 65 i 70mm. Pewnie jakość będzie mierna (do okularów nie trzeba tak dobrych soczewek

Pewnie dokładnie takie same, jak można kupić u każdego optyka, i to bez "składania" na darmową wysyłkę.

Pewnie takie same. A ile kosztują u optyka? Ale jak nie ma w sieci, to autor może w poniedziałek pójść do optyka i zapytać, co i za ile może u niego kupić.

Nie wiem, jak to jest z tymi wymiarami soczewek - w okularach są zdecydowanie mniejsze, może przy montażu są docinane, aby pasowały do oprawki?

_jta_ napisał:

A ile kosztują u optyka?

Nie analizowałem cen, ale wskazałem najlepszą dostępność. Na postawie własnych doświadczeń zresztą, bo sam kupowałem swoje soczewki do pierwszych teleskopów właśnie u optyka. Co ciekawe, kiedyś trafiłem na bardzo fajnego człowieka który wiele pomógł i sporo podpowiedział. A część soczewek sprzedawał nam jako "pozagatunkowe" naprawdę za grosze. W tym samym zakładzie optycznym kupowaliśmy zresztą także szkła do fotografii, w tym szkła na filtry, także barwione (częściowo, przejściowo, itp.). Nie namawiam, żeby akurat tam kupować, ale może warto chociaż zainteresować się tym źródłem ze względu na łatwy dostęp, bardzo szeroki asortyment na miejscu, a przede wszystkim wiedzę fachową pracujących tam specjalistów?

_jta_ napisał:

w okularach są zdecydowanie mniejsze

Poza gotowymi półproduktami, soczewka jest zwykle dopasowywana do okularów i szlifowana na wymiar. Najlepiej udać się do najbliższego optyka, gdzie pokażą jak to się robi i dokładnie wytłumaczą. Sądzę, że dzisiaj największym wyzwaniem może się okazać się zdobycie soczewek szklanych. Bo w seryjnych okularach dominują teraz tzw. soczewki organiczne, trivexy (z PNX) czy poliwęglanowe.

Te poniżej 30zł są z tworzywa sztucznego, szklane są u tego samego sprzedawcy, ale parę razy droższe, i tylko 65 mm. W sklepie stacjonarnym zwykle jest drożej, a w zakładzie usługowym drożej, niż w sklepie - ale podkreślam, zwykle, może być odwrotnie i wypada sprawdzić, może akurat optyk zaoferuje tanio szkło z drobny defektem, który nie będzie przeszkadzał w teleskopie, a takie szkło nie nadawałoby się do okularów?

Nie wiem, czy jest szansa na samodzielne złożenie obiektywu z korekcją aberracji chromatycznej - to się robi przez użycie soczewek z różnych gatunków szkła. Bez tej korekcji potrzebny jest obiektyw o bardzo długiej ogniskowej.

Nie wiem, jak z użytecznością soczewek kontaktowych do budowy okulara. Szklanych pewnie nie ma - a może optyk by miał soczewki płasko-wypukłe o ogniskowej kilka cm?

Jeśli założymy średnicę obiektywu 65 mm, i ogniskową 2 m, to pasowałoby używanie w okularze soczewek o ogniskowych od 5 do 15 cm, w zależności od tego, jakie miałoby być powiększenie (5 cm da 40x).

Aha, rurę można nie tylko należy pomalować na czarno; dobre wyniki daje stosowanie odpowiednio rozmieszczonych przysłon - tak, by nie zasłaniały drogi światła od obiektywu do okularu, a zasłaniały odbite.

Co do średnic, sam zwykle korzystałem ze szkieł dopasowanych do posiadanych pierścieni fi 72, których wtedy używałem. Stosowałem je zarówno w fotografii (filtry i nasadki) jaki i do prowizorycznych teleskopów. Tak jak pisałem wyżej, swoje soczewki kupowałem bezpośrednio u optyka. Poza tym że tam było najtaniej (bo to był regionalny przedstawiciel-hurtownik) udawało się także kupić szkła "przecenione". Wydatki na hobby były więc realne i łatwe do udźwignięcia. Zresztą wtedy innej dobrej oferty po prostu nie było. Co wcale nie znaczy, że tak musi być także teraz.

Być może u optyka będzie taniej, a być może nie? Ponadto w różnych firmach także ceny mogą być skrajnie zróżnicowane, więc naprawdę trudno teoretyzować na ten temat, jeśli nie sprawdziło się choć w kilku różnych źródłach. W sieci kupować najłatwiej, ale przekonałem się już wielokrotnie, że "tańsze zakupy" wcale nie są tu regułą. Szczególnie tak zwana "darmowa wysyłka" polega zwykle na "utopieniu" tych kosztów w cenie przedmiotu. W końcu i tak za wszystko płaci przecież nabywca, prawda?

Kiedyś moje pokolenie samodzielnie robiło prawie wszystko, ale to były inne czasy... Teraz pewnie nie budowałbym sam prymitywnego teleskopu, tylko kupił sobie sprzęt z drugiej ręki. Cóż, współczesność chyba mniej sprzyja teraz tym, którzy chcą cokolwiek zrobić samodzielnie? Teraz się kupuje to co nie jest potrzebne i wyrzuca to, co jeszcze długo mogłoby służyć. Chyba to nie jest zbyt rozsądne? Trudno, nie mnie to oceniać

Spróbowałem poszukać lornetek na Allegro. Znalazło także jakieś monokulary (lunety na jedno oko). Najtańsza około 11zł (ale taka sama jest i za około 60) opisana, że ma powiększenie 16x, a w komentarzach piszą, że 1,6x - obejrzeć i omijać z daleka. O innym piszą 80x100 - powiększenie 80x, soczewka 100 mm - jest np. za 60zł, parametry fikcyjne. Jakiś monokular za 31zł może już jest coś wart, ale chyba nie ma gniazda do statywu. Jest inny, tuż poniżej 30zł, z takim gniazdem, ale mało komentarzy ("w tej cenie wystarczający do podziwiania widoków"), soczewka 4cm. Przejrzałem oferty do ponad 80zł, i mało co było sensowne, głównie tandeta z podawaniem fikcyjnych parametrów. Od prawie 60zł są lornetki z obiektywami 5cm, gniazdem do statywu i głównie pozytywnymi komentarzami.

_jta_ napisał:

Nie wiem, jak to jest z tymi wymiarami soczewek - w okularach są zdecydowanie mniejsze, może przy montażu są docinane, aby pasowały do oprawki?

Śmiało można kupić okulary do czytania +0,5.
Średnica i kształt nie ma znaczenia ponieważ obraz jest użyteczny tylko z centrum soczewki a peryferia trzeba zakleić czarnym papierem.

_jta_ napisał:

Spróbowałem poszukać lornetek na Allegro. Znalazło także jakieś monokulary (lunety na jedno oko). Najtańsza około 11zł

Z takiego mono da się wyłuskać okular. Pomimo usilnych próśb naszych biznesmenów producent nie jest w stanie już bardziej zepsuć okulara i jest on użyteczny.
Jeszcze jakaś tuba i statyw i można się w Księżyc wpatrywać.
Statyw jest konieczny bo obiektyw będzie miał nie więcej niż 2 cm średnicy.

_jta_ napisał:

Spróbowałem poszukać lornetek na Allegro

Oj, nie tędy droga! Szczególnie, że w tych pieniądzach będzie to wyłącznie "śmietnik lornetkopodobny". Za dobrą lornetkę o dużej średnicy szkieł trzeba naprawdę sporo zapłacić. Ale jeśli już na aledrogo, to za naprawdę niewielkie pieniądze można dostać w miarę przyzwoity szukacz do teleskopów. Nawet "tani chińczyk" 5x24 będzie zdecydowanie lepszym zakupem od wszelkich lornetek czy monokularów w tej grupie cenowej. Szuakacz wygląda tak i za pomocą tego sprzętu znacznie lepiej dla się podglądać Księżyc:



W podobnej cenie da się znaleźć proste soczewki Barlowa z mocowaniem 1,25 cala, czy 25mm okular teleskopowy także ze standardowym mocowaniem 1,25 cala. Nawet uniwersalny okular teleskopowy zoom 7-21 (mocowanie 1,25 cala) także zmieścisz w budżecie tych tandetnych lornetek. Gdybyś chciał więc robić teleskop samodzielnie, to masz tanie i gotowe rozwiązanie na okular.

Najtańszy teleskop 300mm znalazłem poniżej 50zł. Oczywiście nie jest to sprzęt wysokich lotów, ale plastikowa zabawka. Jednak na początek i do amatorskich obserwacji Księżyca, ten sprzet nadaje się zdecydowanie bardziej niż plastikowa lornetka. Zresztą oceń proszę sam co będzie lepsze:



To propozycje nowe. Ale wśród używanych, za około 50zł da się już kupić astronomiczny refraktor 25×60 ze statywem i filtrem księżycowym. Od około 80zł, znajdziesz nieco lepszy optycznie teleskop soczewkowy Bresser Optik 60 (ogniskowa 700mm). W okolicach stówki masz choćby Seben 900-60, czy też Levenhuk Blitz (ze statywem trzeba dołożyć jeszcze 50zł). I tak dalej... A tylko jeden portal, przeglądnięty bardzo pobieżnie. Zapewniam, że tani i dobry sprzęt z drugiej ręki można zdobyć dosłownie za grosze także na stronach klubów, hobbystów i pasjonatów albo przeglądając ogłoszenia lokalne. Mój znajomy dostał swój pierwszy teleskop po prostu w prezencie od bardziej doświadczonego kolegi.

Reasumując, propozycji zdobycia optyki astronomicznej dla poczatkującego naprawdę nie brakuje. I właśnie dlatego, biorąc pod uwagę ceny napisałem wyżej, że obecnie samodzielne wykonywanie pierwszego sprzętu wcale nie będzie tańsze. Wątpię też czy na przypadkowych szkłach i bez minimum precyzji uda się uzyskać lepsze efekty. Dzisiaj chyba więc nie ma to już większego sensu? No chyba że dla własnej satysfakcji i w celu zdobycia podstaw wiedzy z optyki.

Mobali napisał:

No chyba że dla własnej satysfakcji i w celu zdobycia podstaw wiedzy z optyki.

Ja ongiś tak miałem ze sobą. Nauka teoretyczna była dla mnie jak jakaś kara.
Dopiero gdy coś mi się nie udało to sięgałem do książek.
Budowa jakieś urządzenia bez wcześniejszego zapoznania się z teorią, to nie jest najszybsza metoda zdobywania wiedzy.
Taka kolejność ma jednak zaletę, nie jest nudna a zdobyta w trakcie teoria ma coś jakby "kolor i zapach".

Dokładnie tak było i ze mną, więc doskonale potrafię zrozumieć tak podaną fizykę w praktyce

Ten teleskop Aomekie jest na Allegro w tej cenie (ze zwrotu - fabrycznie nowy kosztuje 100zł), ale wbrew temu, co pokazuje rysunek, on ma obiektyw 7cm, nie 14, choć i to łapie 2x więcej światła, niż obiektyw 50mm (a takie są w lornetkach po 60zł), a większy obiektyw, to już cena prawie 200zł za powystawowy; ma swój statyw, do lornetki trzeba by kupić osobno i pewnie niełatwo znaleźć taki, który pozwalałby spojrzeć prawie w zenit. Ale jest co do niego sporo narzekań: tandetna, chwiejna konstrukcja, szukacz celuje nie tam, gdzie główny teleskop...

Autor nie napisał wiele w swoim pytaniu.
Nie włącza się do dyskusji.
Załączam książkę - może ktoś sobie poczyta.

_jta_ napisał:

Ten teleskop...

Wiem, że ma wiele wad. Ale w kazdym przypadku będzie lepszym rozwiązaniem od proponowanych tanich lornetek. Chociażby ze względu na znacznie większą światłosiłę obiektywu. A czepianie się chwiljnej konstrukcji jest co najmniej kuriozalne przy porównywaniu z... plastikową lornetką za kilkadziesiąt złotych. Poza tym wskazałem kilka innych propozycji. I to pobieżnie. Ale uwierz mi, że mając nawet 100zł da się kupić sprzęt wystraczający do amatorskiej obserwacji Księżyca. I będą to bezdyskusyjnie lepsze propozycje od tandetnej lornetki.

Staszek_Staszek napisał:

Nie włącza się do dyskusji.

Też obawiam się, że ta dyskusja dawno przestała interesować autora tematu. Aha, pliku nie da się pobrać.

Mobali napisał:

Aha, pliku nie da się pobrać.

Myślałem że on jest na serwerze Elektrody.
Teraz mu robię OCR i to trochę potrwa.
Po OCR można go sobie łatwo przetłumaczyć.

Dam znać jak już będzie gotowy.

Mam gdzieś jeszcze kilka w tej tematyce.

Staszek_Staszek napisał:

Dam znać jak już będzie gotowy.

Dzięki. Jeśli masz więcej, to może także wstaw? W sumie temat dokładnie o tym właśnie traktuje, więc pewnie się przyda. I choć to mało popularne hobby, to wciąż jeszcze nie brakuje młodych ludzi, którzy przynajmniej próbują czegokolwiek więcej niż tylko "dłubanie w telefonie". A w obecnych czasach to naprawdę bezcenne

Mobali napisał:

Dzięki. Jeśli masz więcej, to może także wstaw?

Znalazłem jeszcze jeden podręcznik.
Powoli ten OCR u mnie idzie ale ten program jest bardzo leciwy i tylko na Windowsa a ja nie miałem jeszcze czasu aby opanować któryś linuksowy. Za godzinę skończy.
Ja nie robiłem teleskopów jeno interesowały mnie techniki i triki z tej dziedziny.
Praktycznie opanowałem mocowanie detali do obróbki za pomocą szelaku, smoły, wosku itp.
Potrafię też wykonać podłoże do polerowania na bazie smoły i kalafonii.
W listopadzie planuję zrobić próby ze "smołą" bezsmołową, czyli kalafonia i plastyfikator.
Teraz przygotowanie "smoły" ze smoły jest kłopotliwe bo nie umiem tego kupić.
Nie mam ochoty na filtrowanie smoły czy też inne zabiegi aby się ziarenko piasku nie trafiło.
Zapach smoły smołowej dla mnie jest nieprzyjemny.
Łatwo też tym coś pobrudzić.
"Smoły" do polerowania zwierciadeł można też kupić gotowe i są one na bazie kalafonii a ceny nie są jakieś z kosmosu.
Na takiej smole można polerować inne gusie np. kliny, pryzmaty czy płytki płasko-równoległe.
Co jeszcze jest istotne to w starszych podręcznikach nie wspominają o materiałach na podłoże luster w rodzaju Zerodur.
Kiedyś tego nie było, potem ceny były kosmiczne a teraz ochrony patentowe przeminęły i można sobie to kupić.
Czas szlifowania i polerowania jest taki sam jak dla starszych materiałów więc chyba warto.

Dodano po 2 [godziny] 59 [minuty]:

Mobali napisał:

pliku nie da się pobrać.

Teraz już powinno być OK.
Może dlatego że plik był zbyt zbyt otyły.

Mobali napisał:

Aha, pliku nie da się pobrać.

Przed chwilą sprawdziłem - ten z >>21725740 dało się... no, nie całkiem, pobieranie zatrzymało się po ponad 6MB (6684672 bajty), może ten plik jest za duży i trzeba go pociąć na 3 mniej więcej równe części.

Pobiera się, pliki otwierają się poprawnie.
Dziękuję, tej pozycji nigdy nie miałem.

Plik nie był otyły. To ja nie poczekałem aż się załaduje do końca.
Tego podręcznika jeszcze nie przepuściłem przez OCR.
Jak się uda do 23 to podmienię.
Jeżeli nie to zrobię to po powrocie ze szpitala.

19:42
Poniżej jest załączony już po OCR, ten usunąłem.

Spróbowałem powtórzyć pobieranie i przeszło. Widzę, że teraz są dwie części, w sumie cała książka.

Mnie zawsze fascynowało skąd ludzie mieli tyle pomysłów aby uzyskać takie dokładności dość prostymi środkami.
Załączam ten drugi podręcznik po OCR.

Wieki temu jak uczęszczałem do technikum to kolega na pracę dyplomową robił teleskop zwierciadlany gdzie zwierciadło wykonywał ręcznie używając jako materiału szkła z przodu kineskopu od telewizora. Zajęła mu ta praca coś koło roku.
Obecnie autor wątku pytał o teleskop a za tydzień nic nie zrobi, się zniechęci i będzie pytał jak przerobić matiza po dziadku na driftowóz.

strucel napisał:

Obecnie autor wątku pytał o teleskop a za tydzień nic nie zrobi, się zniechęci i będzie pytał jak przerobić matiza po dziadku na driftowóz.

Nie mam pojęcia jakie jest teraz podejście młodzieży do zainteresowań technicznych.
Zapewne zainteresowanie jest mniejsze bo prawie wszystko można kupić.
Ja jestem na emeryturze ale nadal chętnie uczę się czegoś nowego.
Na pewno gdzieniegdzie, pośród młodych też tacy są tylko że ich nie widać.