logo elektroda
logo elektroda
X
logo elektroda
REKLAMA
REKLAMA
Adblock/uBlockOrigin/AdGuard mogą powodować znikanie niektórych postów z powodu nowej reguły.

Zasilanie budynku gospodarczego: TN-C czy wyspa TT?

tinoco9642 05 Paź 2025 09:35 2502 92
Najlepsze odpowiedzi

Czy w metalowym budynku gospodarczym zasilanym starym dwużyłowym przewodem lepiej pozostawić układ TN-C, czy wykonać wyspę TT?

W opisanym przypadku bezpieczniej jest zrobić w budynku gospodarczym wyspę TT niż opierać ochronę na starym TN-C z niepewnym PEN. Uziom i przewody PE tego budynku są wtedy galwanicznie odizolowane od PEN budynku nr 1, więc awaria PEN po stronie zasilania nie powinna przenieść niebezpiecznego napięcia na metalową konstrukcję garażu [#21710560][#21710638] Tę część instalacji trzeba potem traktować jak TT i dobrać do niej zabezpieczenia, przede wszystkim RCD oraz pozostałe środki ochrony właściwe dla TT [#21712752] Jeśli jednak da się wykonać porządne połączenie bednarką między budynkami i poprawić uziemienie, to lepszym rozwiązaniem długofalowo będzie TN-C-S/TN-S z uziemieniem obu obiektów niż pozostawianie partyzantki na starym PEN [#21714702]
REKLAMA
  • #1 21710448
    tinoco9642
    Poziom 2  
    Posty: 17
    Ocena: 1
    Witam, proszę o pomoc.
    Zasilanie budynku gospodarczego. Budynek nr 1 RG zasilany w układzie TN-C (3~F). Część obwodów zmodernizowana do TN-C-S. Brak uziemienia podziału PEN/szyny PE.
    Budynek gospodarczy (metalowy). RG2 zasilanie 2×4 mm² Cu około 40 m (przewód położony w latach 80). Riso > 1 MΩ. Zabezpieczony C16. Szyna PE uziemiona. Metalowa konstrukcja budynku połączona do szyny wyrównawczej budynku.
    Czy w takim przypadku lepiej pozostać w układzie TN-C, czy w budynku gospodarczym zrobić wyspę TT? Zagrożenia, jakie niesie za sobą układ TN-C – w przypadku przerwy w przewodzie PEN na odcinku linii napowietrznej (słup energetyczny–licznik) przez uziom pionowy budynku gospodarczego będzie przepływać natężenie prądu 25 A (tyle wynosi zabezpieczenie zalicznikowe). Takie wartości natężenia prądu spowodują pojawienie się napięcia U_L na metalowych profilach budynku, bliskiego 230 V.
  • REKLAMA
  • #2 21710560
    elpapiotr
    Specjalista elektryk
    Posty: 12201
    Pomógł: 1015
    Ocena: 3522
    Nie ma przeciwwskazań, by w budynku gospodarczym pozostawić wyspę TT.
    tinoco9642 napisał:
    Zagrożenia, jakie niesie za sobą układ TN-C – w przypadku przerwy w przewodzie PEN na odcinku linii napowietrznej (słup energetyczny–licznik) przez uziom pionowy budynku gospodarczego będzie przepływać natężenie prądu 25 A
    Co to ma do rzeczy, skoro uziom i przewody PE tego budynku są galwanicznie odizolowane od przewodu PEN budynku Nr 1.
  • #3 21710587
    tinoco9642
    Poziom 2  
    Posty: 17
    Ocena: 1
    elpapiotr napisał:
    Co to ma do rzeczy, skoro uziom i przewody PE tego budynku są galwanicznie odizolowane od przewodu PEN budynku nr 1.

    Zgadzam się, w przypadku zrobienia wyspy TT uziom oraz PE będą galwanicznie odizolowane. Pytanie, jeśli pozostaniemy w układzie TN, który ma dużo więcej zalet niż TT, a dojdzie do przerwy PEN w instalacji napowietrznej, to nasz uziom budynku gospodarczego o rezystancji ok. 10Ω będzie pełnił funkcję PEN-a dla budynku nr 1 lub nawet innych budynków, które nie posiadają uziemienia (w zależności od miejsca awarii przewodu PEN). Natężenie prądu może znacząco przekroczyć dopuszczalne dla przekroju 4 mm2, napięcie dotykowe znacząco przekroczy Ul<50V na metalowych profilach budynku.
  • #4 21710638
    elpapiotr
    Specjalista elektryk
    Posty: 12201
    Pomógł: 1015
    Ocena: 3522
    Nie będzie pełnił. Rozrysuj sobie układ zasilania obydwóch budynków dla jasności.
    Co innego, gdyby zasilanie budynku gospodarczego było 3-fazowe, ale tak nie jest.
    Bardzo ciekawy artykuł o współistnieniu układów TN i TT napisał ŚP. dr Musiał Edward.
  • #5 21710662
    Konto nie istnieje
    Poziom 1  
  • REKLAMA
  • #6 21710665
    tinoco9642
    Poziom 2  
    Posty: 17
    Ocena: 1
    Czy wziąłeś pod uwagę możliwość przypadku dużej asymetrii faz, dla przykładu weźmy L1 - jeśli budynek gospodarczy będzie zasilany z tej fazy i tylko ta faza będzie obciążona w danym momencie kilkoma odbiornikami o I = 16 A dla budynku nr 1, oraz I = 20 A dla reszty domów, IΔ = 36 A. Napięcie dotykowe UL będzie bliskie 230 V na szynie wyrównawczej.

    Dodano po 9 [minuty]:

    >>21710662
    virtualmachine napisał:
    Tadaam!

    Nie będzie 82 V pomiędzy metalową konstrukcją a uziemieniem, ponieważ jest GSW.
    Niebezpieczny potencjał może pojawić się na metalowej konstrukcji względem ziemi, prąd rażeniowy przez człowieka przepłynie ręka - noga do ziemi.
  • #7 21710674
    coldplugin
    Poziom 7  
    Posty: 21
    W wyniku połączenia przewodu PEN z ziemią w budynku 2 sytuacja w innym budynku nie pogarsza się (bo niby jak). Interesuje nas napięcie dotykowe, a nie odłożone na uziomie innego budynku.
  • #8 21710680
    Konto nie istnieje
    Poziom 1  
  • #9 21710685
    coldplugin
    Poziom 7  
    Posty: 21
    virtualmachine napisał:
    Tego nawet nie będę komentował. Jakie połączenie PEN z ziemią? PEN jest połączony z ziemią przy transformatorze, co 200 m linii napowietrznej, w każdym złączu kablowym, obowiązkowo w każdym domu i na końcu linii napowietrznej. PEN/PE możesz uziemiać tyle razy, ile chcesz, i gdzie chcesz. Nie jest to w żaden sposób sytuacja awaryjna.

    Przecież o tym piszę.
  • REKLAMA
  • #10 21710688
    Konto nie istnieje
    Poziom 1  
  • #11 21710709
    coldplugin
    Poziom 7  
    Posty: 21
    coldplugin napisał:
    Interesuje nas napięcie dotykowe, a nie odłożone na uziomie innego budynku.

    Masz rację, nieprecyzyjnie się wyraziłem.
    Chciałem wskazać, że uziemienie PEN w budynku 2 nie pogorszy sytuacji w budynku 1, o co chyba autorowi też nie chodziło.
  • #12 21711661
    CYRUS2
    Poziom 43  
    Posty: 17852
    Pomógł: 1234
    Ocena: 3494
    tinoco9642 napisał:
    będzie pełnił funkcję PEN'a dla budynku nr 1 lub nawet innych budynków które nie posiadają uziemienia
    tinoco9642 - skąd wiesz, że zasilanie budynku nr1 jest w układzie TN-C ?
    Przy układzie TN-C ZE robi swój uziom PEN.
    tinoco9642 napisał:
    to nasz uziom budynku gospodarczego o rezystancji ok 10Ω będzie pełnił funkcję dla budynku nr 1 lub nawet innych budynków które nie posiadają
    Tak ne będzie.
  • #13 21711700
    elpapiotr
    Specjalista elektryk
    Posty: 12201
    Pomógł: 1015
    Ocena: 3522
    CYRUS2 napisał:
    Przy układzie TN-C ZE robi swój uziom PEN.
    Kolego CYRUS2, piszemy o hipotetycznym przerwaniu przewodu PEN od strony zasilania.
    CYRUS2 napisał:
    Tak ne będzie.
    A jak będzie?
    Rysunek przedstawia schemat elektryczny z przewodem PEN i czterema żarówkami.
  • #14 21712042
    tinoco9642
    Poziom 2  
    Posty: 17
    Ocena: 1
    CYRUS2 napisał:
    tinoco9642 - skąd wiesz, że zasilanie budynku nr1 jest w układzie TN-C ?

    Informacja od OP sieci: w tym budynku jest licznik.

    Dodano po 1 minucie:

    elpapiotr napisał:
    A jak będzie?

    Czyli kolega zastosowałby wyspę TT w takim przypadku, mimo zalet, jakie posiada układ TN?
  • #15 21712083
    elpapiotr
    Specjalista elektryk
    Posty: 12201
    Pomógł: 1015
    Ocena: 3522
    Przecież nie narysowałem wyspy TT dla budynku gospodarczego.
  • #16 21712101
    CYRUS2
    Poziom 43  
    Posty: 17852
    Pomógł: 1234
    Ocena: 3494
    elpapiotr napisał:
    Kolego CYRUS2, piszemy o hipotetycznym przerwaniu przewodu PEN od strony zasilania.
    elpapiotr napisał:

    Rysunek przedstawia schemat elektryczny z przewodem PEN i czterema żarówkami.

    Rysunek odpowiada temu co pisze autor.
    Uziomu ZE na przyłączu budynku 1 nie ma.
    Dlatego pytałem, czy układ instalacji odbiorcze powinien być TN-C.
  • #17 21712103
    Konto nie istnieje
    Poziom 1  
  • #18 21712110
    CYRUS2
    Poziom 43  
    Posty: 17852
    Pomógł: 1234
    Ocena: 3494
    virtualmachine napisał:
    PEN jest połączony z ziemią przy transformatorze, co 200m linii napowietrznej, w każdym złączu kablowym, obowiązkowo w każdym domu
    To robi ZE - oblicza uziomy w i w ten sposób stwierdza czy sieć rozdzielcza minimalizuje skutki awarii PEN.
  • #19 21712123
    Konto nie istnieje
    Poziom 1  
  • REKLAMA
  • #20 21712149
    elpapiotr
    Specjalista elektryk
    Posty: 12201
    Pomógł: 1015
    Ocena: 3522
    virtualmachine napisał:
    W 2002 roku norma PN-IEC 60364-4-41:2000 mówiła o tym że punkt rozdziału POWINIEN być uziemiony
    Gdzie, w którym punkcie wskazanej normy tak pisze?
  • #21 21712159
    Konto nie istnieje
    Poziom 1  
  • #22 21712171
    CYRUS2
    Poziom 43  
    Posty: 17852
    Pomógł: 1234
    Ocena: 3494
    virtualmachine napisał:
    I póki nie zacznie tej instalacji w domu modernizować, lub nie wykona nowej instalacji, dopóty nie będzie miał obowiązku posiadania uziomu.
    Instalacja ma być bezpieczna.
    Dlatego autor powinien to poprawić.
    Taką informacje powinien dostać z fachowego forum elektroda
    Zwłaszcza że zasilanie budynku liną napowietrzną ze słupa.
  • #23 21712448
    tinoco9642
    Poziom 2  
    Posty: 17
    Ocena: 1
    elpapiotr napisał:
    Przecież nie narysowałem wyspy TT dla budynku gospodarczego.

    Źle zrozumiałeś moje pytanie. Chodzi mi o poradę doświadczonego elektryka: czy w moim przypadku zastosowałbyś wyspę TT mimo zalet, jakie posiada układ TN?
  • #24 21712475
    Jarek Kordalewski
    Poziom 18  
    Posty: 261
    Pomógł: 19
    Ocena: 80
    >>21712448 Moim zdaniem w każdej sytuacji, gdy mamy do czynienia z jakąś starą instalacją i budynkami tego rodzaju, a pełna modernizacja nie jest brana pod uwagę z jakiegoś powodu, "wyspa TT" jest bezpieczniejszym rozwiązaniem niż poleganie na PEN o małym przekroju, braku lub nieznanym stanie uziomu itd. Oczywiście wtedy trzeba zrobić system zabezpieczeń z "dobrodziejstwem inwentarza" TT, ale według mnie zawsze będzie to lepsze niż jakaś partyzantka.
    W każdym razie ja zawsze traktuję takie przypadki jakby były w układzie TT (ogródki działkowe, stodoły, szopy itd). Lepiej "popełnić błąd " w tę stronę niż łudzić się stopniem ochrony wynikającej z TN i pozornej obecności metalicznej pętli zwarcia.
  • #25 21712501
    tinoco9642
    Poziom 2  
    Posty: 17
    Ocena: 1
    >>21712171
    CYRUS2 napisał:
    Dlatego autor powinien to poprawić.
    Taką informacje powinien dostać z fachowego forum elektroda

    Szanowny kolego, autor również powinien poprawić instalacje sąsiednich budynków, które nie mają obowiązku posiadania uziomu, gdyż były budowane w latach 70. i 80.? Koszty takiej modernizacji to były dziesiątki, jak nie setki tys. zł. Kto za to zapłaci?
    Rozważmy dalej przerwę PEN (przerwa kilka budynków przed budynkiem który posiada uziom pionowy, żaden z budynków nie posiada własnego uziomu), musiałby być wykonany otok, żeby została zachowana ekwipotencjalizacja. Jeśli zostałby wykonany uziom pionowy (brak ekwipotencjalizacji), to na całej szynie PE (czyli min. na obudowach odbiorników I klasy) różnica potencjału względem ziemi przy natężeniu prądu oraz bardzo dużej asymetrii = 20 A, rezystancja uziomu = 10 Ω, wynosi 200 V. Pomijam tutaj aspekt zagrożenia pożarowego.
  • #26 21712660
    Konto nie istnieje
    Poziom 1  
  • #27 21712751
    cz4rnypan
    Poziom 18  
    Posty: 195
    Pomógł: 27
    Ocena: 83
    Trzymaj się kolego odpowiedzi z postu:
    elpapiotr napisał:
    Nie ma przeciwwskazań, by w budynku gospodarczym pozostawić wyspę TT.

    Wyspa TT w układzie TN jest sytuacją wyjątkową i przeznaczoną właśnie na tego typu instalacje, w szczególności istniejące (rzadziej nowobudowane, modernizowane).
    Bez modernizacji tej instalacji będzie to dobre rozwiązanie.
    Oczywiście należy wziąć pod uwagę, że wydzielenie wyspy TT w układzie TN powoduje, że tę część instalacji należy traktować jak układ TT i do tego typu układu należy dobrać aparaty elektryczne wraz z odpowiednimi środkami ochrony przeciwporażeniowej (samoczynne wyłączenie zasilania z wykorzystaniem urządzeń różnicowoprądowych, alternatywnie 2 klasa ochronności urządzeń/obudów, izolacja wzmocniona) - o tym wspomniano również wyżej:

    Jarek Kordalewski napisał:
    Oczywiście wtedy trzeba zrobić system zabezpieczeń z "dobrodziejstwem inwentarza" TT


    Jeżeli chcesz, żeby ta część instalacji pracowała w wyspie TT, powinien na to spojrzeć fachowiec na obiekcie, i dobrać ww. inwentarz.
  • #28 21712752
    jack63
    Poziom 43  
    Posty: 11743
    Pomógł: 848
    Ocena: 2802
    tinoco9642 napisał:
    Rozważmy dalej przerwę PEN (przerwa kilka budynków przed budynkiem który posiada uziom pionowy, żaden z budynków nie posiada własnego uziomu), musiałby być wykonany otok, żeby została zachowana ekwipotencjalizacja. Jeśli zostałby wykonany uziom pionowy (brak ekwipotencjalizacji), to na całej szynie PE (czyli min. na obudowach odbiorników I klasy) różnica potencjału względem ziemi przy natężeniu prądu oraz bardzo dużej asymetrii = 20 A, rezystancja uziomu = 10 Ω, wynosi 200 V.

    Byłbyś łaskaw narysować schemat elektryczny (elektroniczny aby było dokładniej, bez "chłopków" występujących na schematach elektryków) adekwatny do tej sytuacji. Bardzo proszę.
    Coś mi się nie zgadza. Gdzie ta "asymetria prądu" występuje. Jakiego/którego prądu ? W jakim obwodzie zamkniętym ?
    Na razie jest to takie pisanie. Może prawdziwe, może nie, więc pasuje to doprecyzować.

    Z drugiej strony widać do jakich paradoksów prowadzą metody ochrony pporażeniowej ELEKTYKÓW.
    Potrzebują dziesiątki, jak nie setki amperów aby zadziałały zabezpieczenia. Z tego wynika konieczność bardzo małych rezystancji(impedancji) obwodów zwarciowych.
    W skrócie czułość jest bardzo niska, co rodzi gigantyczne koszty lub duże ryzyko zagrożenia.
    Dla mającego cokolwiek pojecia o elektronice staje się oczywistym że na dzisiaj ww metody to koszmarny anachronizm. Ja bym napisał wstecznictwo, zacofanie technologiczne wynikające z braku wiedzy i wyobraźni. Do tego tkwi w tym sporo polityki.
    Dlaczego przez te już prawie sto lat elektroniki "intelektualne tuzy elektryki" nawet nie próbowały zaprząc elektroniki do ochrony pporażeniowej ???
    Przecież z pomocą elektroniki uziom mógłby mieć i kiloomy bo byłby tylko punktem odniesienia do pomiaru napięcia, a układy nadzorcze decydowały by czy wyłączyć zasilanie czy nie.
    Do tego szybkość decyzji i szybkość zadziałania. Same zalety przy niewielkich kosztach.
    Ale nielzja. Nie wolno, bo to jest niebezpieczne. Może się zepsuć jak różnicówka elektroniczna...
    To ostatnie jest szczytowym osiągnięciem elektryków w dziedzinie ochrony. Ja nie czytałem o nawet pracach rozwojowych nad innymi urządzeniami/aparatami.

    Także autorze tematu. Zrób sobie wyspę TT. Będzie to jedyna wyspa na jaką cię będzie stać...
    Bez pogardzanego RCD się nie obejdzie, bo inaczej nie ma jak podłączyć "bezpiecznie" odbiorników ciut większej mocy.
  • #29 21712771
    tesla97
    Poziom 20  
    Posty: 507
    Pomógł: 22
    Ocena: 156
    virtualmachine napisał:
    obowiązkowo w każdym domu


    Niby obowiązkowo, a jak zapytasz u mnie na wsi to uziemienie PEN to ma może z 2-3 osoby co mają nowe domy.
  • #30 21712857
    Konto nie istnieje
    Poziom 1  

Podsumowanie tematu

✨ Dyskusja dotyczy wyboru układu zasilania budynku gospodarczego – TN-C czy wyspy TT – w kontekście istniejącej instalacji zasilanej przewodem 2×4 mm² Cu, zabezpieczonej bez uziemienia podziału PEN/PE oraz metalowej konstrukcji budynku połączonej z szyną wyrównawczą. W układzie TN-C istnieje ryzyko pojawienia się niebezpiecznego napięcia dotykowego (bliskiego 230 V) na metalowych elementach budynku w przypadku przerwy przewodu PEN na linii napowietrznej, co może skutkować porażeniem prądem o natężeniu do 25 A. Wariant wyspy TT, z galwanicznym odizolowaniem uziomu i przewodów PE od PEN, jest uznawany za bezpieczniejszy w starszych instalacjach, zwłaszcza gdy modernizacja do TN-C-S z uziemieniem podziału PEN jest trudna lub kosztowna. W układzie TT konieczne jest stosowanie odpowiednich środków ochrony przeciwporażeniowej, w tym wyłączników różnicowoprądowych (RCD), które zapewniają samoczynne wyłączenie zasilania (SWZ). Dyskutowano o skuteczności i niezawodności RCD w porównaniu do zabezpieczeń nadprądowych, ich czasach wyłączenia oraz o normach PN-IEC 60364 dotyczących wymagań uziemienia i ochrony. Podkreślono, że przerwa przewodu PEN jest sytuacją wyjątkową, a nie normalnym przypadkiem projektowym, dlatego zabezpieczenia powinny uwzględniać tę możliwość, ale nie zawsze jest to praktycznie wykonalne. Wskazano, że w starszych instalacjach TN-C brak uziemienia podziału PEN jest powszechny i modernizacja wymaga znacznych nakładów. W efekcie, dla budynków gospodarczych z istniejącą instalacją TN-C bez uziemienia podziału PEN, wyspa TT z RCD jest rekomendowana jako bezpieczniejsze rozwiązanie, choć wiąże się z koniecznością stosowania odpowiednich zabezpieczeń i może generować dodatkowe koszty. Dyskusja obejmowała także interpretacje norm, wymogi prawne dotyczące stosowania przewodów PE i N, oraz praktyczne aspekty realizacji ochrony przeciwporażeniowej w instalacjach elektrycznych.
REKLAMA