Elektroda.pl
Elektroda.pl
X

Search our partners

Find the latest content on electronic components. Datasheets.com
Please add exception to AdBlock for elektroda.pl.
If you watch the ads, you support portal and users.

Kolejny regulator prędkości wentylatorka w PC

zasoby 11 Apr 2004 19:25 23387 33
  • Najprościej hałasujący wentylator uciszyć poprzez zmniejszenie jego obrotów. Jest to kolejne rozwiązanie regulowania prędkości obrotowej wentylatora PC. Najczęściej wstawiany jest potencjometr szeregowo z wentylatorem o ile przy małych wentylatorkach potencjometr o niewielkiej wytrzymałości prądowej wytrzyma, to przy większych prądach może okazać się takie rozwiązanie problematyczne. Opisany układ wykorzystuje aż tranzystory. Nie wydziela dużej ilości ciepła, jest przystosowany dla wentylatorów większej mocy i posiada zabezpieczenie przed dużym prądem występującym w skrajnym położeniu potrencjometru (mała rezystancja).

    Schemat ideowy

    Cool? Ranking DIY
    Can you write similar article? Send message to me and you will get SD card 64GB.
    About Author
    zasoby
    Level 23  
    Offline 
    zasoby wrote 785 posts with rating 394, helped 4 times. Been with us since 2002 year.
  • #2
    h-doc
    Level 27  
    No w końcu jakieś rozsądne rozwiązanie, a nie sam potencjometr. A jak sprawa wygląda z porównaniem tego ukłądu do LM317? Przy LM jest kwestia zamontowania jednego scalaka, rezystorka i potencjometru, a tutaj jest trochę więcej elementów.
  • #3
    mzielin
    Level 22  
    To jest typowy multiwibrator, może więc zastosować 555 +1 rezystor, potencjometr, kondensator?. Jego wydajność 300 mA w zupełności wystarczy do zasilania wentylatora.
  • #4
    tzok
    Moderator of Cars
    Eksperymentowałem z regulatorem obrotów wykorzystującym modulację PWM w oparciu o układ NE555. Reguladja działała bez zarzutów w pełnym zakresie (dodatkowo układ posiadał obwód rozruchowy, podający przez kilka s od włączenia pełne zasilanie). Niestety działaniu układu towarzyszył nieprzyjemny pisk dochodzący z wentylatora podczas pracy z wypełnieniem innym niż 100% i brak możliwości kontroli obrotów przez czujnik na płycie :(
  • #5
    drednot
    Level 15  
    a ja robilem cos takiego ale zrezygnowalem :/ ciągle cos sie psuje, nie mam pojęcia dla czego na przyklad ciągle pali sie potencjometr 20K? a tak wogole to dlaczego na schemacie jest potencjometr wlasnie 20K skoro takiej wartosci nie ma w zadnym sklepie? ja dalem 22KOhm.... moze to byc przyczyną palenia się? i z tym bd136 tez są ciągle prolemy... jakis pechowy ten schemat a ciekawy, bo wykorzystuje termistor... :(

    Kolejny regulator prędkości wentylatorka w PC

    znalazlem jeszcze jeden schemat, niby to samo ale przy scalaku jest róznica przy nozkach 10,11,12.

    Kolejny regulator prędkości wentylatorka w PC
  • #6
    capoeira
    Level 19  
    czy ma ktoś schemat innego urządzenia trgo tupu z wykorzystaniem lm317 1 rezystora i termistora?

    mam pytanie jaki to musi byc termistor (wien że ntc ) ale jaka wartośc by miał pełne obroty prży 45C?
  • #7
    tytoo
    Level 2  
    a co trzeba by bylo zrobic aby sterowac np zarowka 1000 W na 220 V zeby uzywac do tego malego potencjomertu ??
  • #8
    pz
    Level 11  
    >> a co trzeba by bylo zrobic aby sterowac np zarowka 1000 W na 220 V zeby uzywac do tego malego potencjomertu ??
    na przykład zastosować układ z triakiem, ale przy 1kW mocy nie będzie on mały, oj nie będzie. :wink:
  • #9
    _jta_
    Electronics specialist
    kowal_master wrote:
    a ja robilem cos takiego ale zrezygnowalem :/ ciągle cos się psuje, nie mam pojęcia dla czego na przyklad ciągle pali się potencjometr 20K? a tak wogole to dlaczego na schemacie jest potencjometr wlasnie 20K skoro takiej wartosci nie ma w zadnym sklepie? ja dalem 22KOhm.... moze to byc przyczyną palenia się? i z tym bd136 tez są ciągle prolemy... jakis pechowy ten schemat a ciekawy, bo wykorzystuje termistor... :(
    znalazlem jeszcze jeden schemat, niby to samo ale przy scalaku jest róznica przy nozkach 10,11,12.


    Nożka 12 to zasilanie 723, więc powinna być podłączona do '+', natomiast nóżka 9
    absolutnie nie nadaje się do sterowania tranzystora PNP, którego emiter jest połączony
    z '+' zasilania (co innego, gdyby emiter był połączony z masą, a zasilanie byłoby '+' i '-',
    z masą w środku, 723 byłby zasilany z '+', a tranzystor z '-'... gdyby ciocia miała wąsy).

    Potencjometr 22k nie ma prawa się palić w tym układzie, chyba że 723 jest uszkodzony,
    albo jest jakieś zwarcie. Natomiast potencjometr 47k jak najbardziej może.

    A poza tym sugeruję: zamiast brać i montować byle jaki schemat najpierw pomyśleć -
    znalazł się jeden czy drugi który wymyślił zły schemat, a inni bez zastanowienia się,
    czy to ma szansę działać, próbują to zrobić, i żalą się tu, że im coś nie działa, zamiast
    wziąć kartę katalogową 723 i popatrzeć do jakich układów to się nadaje.
  • #10
    pasorzytek
    Level 16  
    kowal_master wrote:
    a ja robilem cos takiego ale zrezygnowalem :/ ciągle cos się psuje, nie mam pojęcia dla czego na przyklad ciągle pali się potencjometr 20K? a tak wogole to dlaczego na schemacie jest potencjometr wlasnie 20K skoro takiej wartosci nie ma w zadnym sklepie? ja dalem 22KOhm.... moze to byc przyczyną palenia się? i z tym bd136 tez są ciągle prolemy... jakis pechowy ten schemat a ciekawy, bo wykorzystuje termistor... :(

    Kolejny regulator prędkości wentylatorka w PC

    znalazlem jeszcze jeden schemat, niby to samo ale przy scalaku jest róznica przy nozkach 10,11,12.

    Kolejny regulator prędkości wentylatorka w PC
    twoich obrazkow niwidac ale patrzac na schemat https://www.elektroda.pl/projekt/regwentyl.gif gdzie ty masz potencjometr 20k? ja widze 10k zapewne inni tez widza 10k :)
  • #11
    tzok
    Moderator of Cars
    :arrow: pasorzytek:
    Na schematach kowal_master'a JEST potencjometr 20k i wszyscy tak widzą ;)
    Jeśli Ty nie widzisz to już Twój problem (albo Tojej przeglądarki), jest tam też potencjometr 47k... natomiast schemat do którego link podałeś jest całkiem innym schematem.
  • #12
    pasorzytek
    Level 16  
    patrzzalem z gory tematu bo u kowalmastera mam X zamaist obrazkow
  • #13
    MMarek17
    Level 19  
    tzok wrote:
    Eksperymentowałem z regulatorem obrotów wykorzystującym modulację PWM w oparciu o układ NE555. Reguladja działała bez zarzutów w pełnym zakresie (dodatkowo układ posiadał obwód rozruchowy, podający przez kilka s od włączenia pełne zasilanie). Niestety działaniu układu towarzyszył nieprzyjemny pisk dochodzący z wentylatora podczas pracy z wypełnieniem innym niż 100% i brak możliwości kontroli obrotów przez czujnik na płycie :(


    Co do pisku to należy zmienić częstotliwość PWMa na ponadakustyczną (zmiana elementów RC).
    Co do braku odczytu obrotów przez płytę glówną to taka jest uroda większości płyt przy stosowaniu regulacji obrotów zarówno napięciowej jak i PWM. Pewnym rozwiązaniem jest dodanie do regulatora PWM funkcji pomiaru obrotów ale to raczej wymaga zastosowania mikrokontrolera - inaczej się nie opłaca...
  • #14
    tzok
    Moderator of Cars
    PWMem najprościej kluczować w obwodzie masy i dla tego nie ma odczytu obrotów, w przypadku kluczowania na + odczyt będzie...
    natomiast wraz ze wzrostem częstotliwości kluczującej spada sprawność układu.
  • #15
    zgf1
    Level 23  
    @tzok - podaj schemat !!!

    Mozesz podac ten schemat na ukladzie 555 ?
    Mam uklad na powyzszym schemacie i dziala ok, dlaczego twierdzocie,
    ze to zly schemat ?
  • #17
    _jta_
    Electronics specialist
    -> zgf1
    a ktory uklad zmontowales?

    uklad tranzystorowy podany na poczatku powinien dzialac, ale to nie PWM,
    poza tym obawiam sie, ze moze sie spalic tranzystor, jesli ustawi sie P1
    na zerowy opor - przez jego baze poplynie ze 40mA, a on lepiej zeby nie
    dostawal wiecej, jak 20mA - moze warto R3 zamiast 270 om dac 560 om?

    uklad tzok lepiej - mniejsze straty napiecia przy nastawieniu na max,
    i PWM powoduje, ze tranzystor mocy nie bedzie sie grzal; nieco watpliwosci
    co do kondensatora C2 - moim zdaniem powinien byc znacznie wiekszy, on
    jest do filtrowania zaklocen z zasilania, i 0.1uF to raczej zadna filtracja;

    uklady z uA723 maja blad, o ktorym pisalem.
  • #18
    tzok
    Moderator of Cars
    Od filtrowania zasilania to są C4 i C5...

    Dodatkowo C3 powoduje, że po załączeniu zasilania przez parę sekund jest wypełnienie 100%.
  • #20
    zgf1
    Level 23  
    Zbudowalem uklad z uA723, dziala zwieksza obroty po przekroczeniu
    zadanej temperatury, dziala juz ze 2 tygodnie i nic sie nie spalilo :)
    Moglbys opisac jak poprawic te bledy na schemacie ?

    Czy uklad w takim stanie jak na schemacie podanym przez kowal_master
    moze byc niebezpieczny dla plyty glownej - podlaczylem go do zasilania
    wentylatora od CPU ?



    Czy schematy Tzoka mozna by tak zmodyfikowac aby regulacja obrotow odbywala
    sie za pomoca termistora np. 10k ?


    >>>>>> Update <<<<<<

    Znalazlem nowy schemat regulatora z opisu wyglada super,
    czy znawcy mogliby sie przyjrzec, czy wszystko jest dobrze
    zaprojektowane ?

    Mozna jakos zastapic tranzystor IRF610/510 na BD136 ?
    W mojej miejscowosci niestety niema tych tranzystorow :(


    http://zgf1a.webpark.pl/test.html
  • #21
    zgf1
    Level 23  
    No coz chyba jednak na dalsza pomoc liczyc nie moge :(



    Czy specjalisci mogliby odpowiedziec na moje pytania ?

    1.
    Moze moznaby poprawic schemat na ukladzie uA723, zalezy mi na nim
    poniewaz automatycznie reguluje predkosc w zaleznosci od temperatury ?

    2.
    Czy uklad w takim stanie jak na schemacie podanym przez kowal_master
    (dokladnie chodzi o foto nr1) moze byc niebezpieczny dla plyty glownej ?
    Podlaczylem go do zasilania wentylatora od CPU ?

    3.
    Co sadzicie o drugim schemacie ktory podalem ?




    @ _jta_
    Napisales opis bledeow na schemacie z ukaldem uA723, jednak jestem
    poczatkujacy i niebardzo sobie sam poradze z poprawa, jezeli masz
    czas to prosze pomoz poprawic schemat, zalezy mi wlasnie na tym
    poniewaz chce zbudowac jeszcze 2(GPU,Zasilacz), mam odpowiednie
    czesci, pozatym uklad ma termistor i sam reguluje obroty...
  • #23
    zgf1
    Level 23  
    Wlasnie te schematy mam z tej strony, tylko jeden jest podobno zly, a o drugim nikt sie nie wypowiedzial...
  • #24
    tzok
    Moderator of Cars
    zgf1 wrote:
    Czy schematy Tzoka mozna by tak zmodyfikowac aby regulacja obrotow odbywala
    się za pomoca termistora np. 10k ?
    Nie
    zgf1 wrote:
    Mozna jakos zastapic tranzystor IRF610/510 na BD136?
    Porównaj dwa schematy, które podałem i sam odpowiedz na to pytanie.
    No, dobra schematy się trochę różnią, więc aby rozwiać twoje wątpliwości - tak ale musisz dać większy rezystor na bazę i odpowiednio włączyć tranzystor. Tranzystor IRF510/610BUZ11 to MOSFET a BD140/136 to bipolarny i dodatkowo ich elektrody sterujące są różnych typów (p i n).
  • #25
    _jta_
    Electronics specialist
    Jeśli stosujesz do czegoś uA723, lub LM723 (to to samo), to:
    1) układ ma trzy nóżki wyjściowe: VC, VOUT, VZ; VC to kolektor tranzystora
    wyjściowego, VOUT - emiter, a VZ łączy się z VOUT przez diodę Zenera;
    2) baza tego tranzystora jest sterowana ze wzmacniacza różnicowego na
    tranzystorach NPN - dlatego napięcie na emiterze może być najwyżej o 1V
    poniżej napięcia na którymkolwiek wejściu;
    3) przez ten tranzystor wyjściowy może płynąć do 150mA, ale przez VZ tylko 25mA;
    4) ten tranzystor wyjściowy może mieć najwyżej V+ -0.8V na bazie, więc największe
    napięcie, jakie uzyskasz na VOUT to V+ -1.6V (a w katalogu pisze, że V+ -3V).

    Wentylator małej mocy (prąd do 150mA) można by sterować z samego uA723,
    ale tracisz minimum 1.6V (a może i 3V) z napięcia zasilania, jeśli podłączysz go
    pod VOUT, i na dodatek nie możesz na wyjściu mieć 0 (patrz punkt 2).

    Pełny zakres regulacji możesz uzyskać używając dodatkowego tranzystora.

    Wersja z tranzystorem PNP:
    emiter łączysz do + zasilania, bazę do VC, a VZ przez opornik do masy (do tego
    opornika można podłączyć CL, a CS do masy, wtedy uA723 będzie ograniczał prąd
    tak, by napięcie na oporniku nie przekroczyło 0.7V), kolektor przez wiatraczek do masy.

    Wersja z tranzystorem NPN:
    bazę przez opornik do VZ, emiter do masy, VC do + zasilania, kolektor przez
    wiatraczek do + zasilania; CL i CS można podłączyć do końców opornika (CL z VZ,
    CS z bazą) dla ograniczenia prądu.

    W obu tych układach prąd bazy tranzystora zewnętrznego może być do 25mA - czyli
    opornik powinien być co najmniej 33 omy (jak używasz CL i CS, 470 bez CL i CS).

    Można też dodać opornik szeregowy z obciążeniem, i do niego podłączyć CL i CS
    - wtedy ograniczasz prąd tranzystora zewnętrznego, a nie tylko uA723, natomiast
    wtedy tracisz 0.7V napięcia przy pełnym obciążeniu, i taka wersja jest wrażliwa na
    przerwę w podłączeniu wiatraczka - natychmiast pali się uA723 - chyba, że dasz
    odpowiednio duży opornik przy VZ, przy zasilaniu 12V około 470 omów.

    Podłączenie tranzystora PNP do VC odwróci sygnał - trzeba zamienić miejscami
    termistor z opornikiem, i potencjometr.

    Nóżki uA723 w obudowie DIL:
    1,8,14. nie podłączone
    2. CL - baza ogranicznika (NPN)
    3. CS - emiter ogranicznika
    4. I- - wejście odwracające
    5. I+ - wejście nieodwracające
    6. VREF - napięcie wzorcowe, około 7V.
    7. V- - minus zasilania
    9. VZ - emiter przez diodę Zenera
    10. VOUT - emiter tranzystora wyjściowego
    11. VC - kolektor t.w.
    12. V+ - plus zasilania
    13. FC - baza t.w., łączyć przez 100pF z I-

    uA723 nie jest projektowany do układów sterowania, tylko jako regulator napięcia,
    i ma pewne właściwości, które powodują kłopoty (np. zakres napięć wyjściowych).

    Regulator obrotów wiatraczka lepiej byłoby zrobić na wzmacniaczu operacyjnym,
    tylko trzeba wybrać jakiś typ, który może działać z niskim napięciem zasilania,
    i daje niskie napięcia na wyjściu, jeśli chce się sterować nim tranzystor NPN
    (nadaje się do tego LM324 - 4 w jednej obudowie), lub komparator z wyjściem
    OC do sterowania PNP (np. LM311).
  • #26
    zgf1
    Level 23  
    Ok dzieki :)
    Dzisiaj bede modyfikowal, te ukalady.
    Musze miec tranzystor poniweaz bedzie zasilane po 2 wentylatory na
    1 uklad kontrolera (CPU/GPU,Obudowa/Zasilacz)...

    Ukladu na wzmacniaczu operacyjnym nie bede skladal, bo raczej sam nie
    zaprojektuje nowego, wole zmodyfikowac dzialajacy.


    Jeszcze raz dzieki, dam znac jak mi poszlo :)



    ------------------> Update
    Poradzilem sobie :)
    Zrobilem 2 uklady, wszystko dziala ok.
    Max napiecie wyjsciowe to 11.6V przy zasilaniu 12.2-3.
    Ale to nie stanowi problemu do zasilnia wentylatorow bede robic
    osobny zasilacz i uzyje LM317, dopasuje zasilanie tak aby
    napiecie wentylatorow maksymalnie wynosilo 12V.


    Zamiast zwyklych potencjometrow montazowych 20K, zastosowalem
    precyzyjne helltrimy, a w szereg z potencjometrem 47k dalem
    rezystor 2.2k co zapobieglo paleniu sie potencjometru.





    Mozna dodac do ukladu jakis prosty uklad rozruchowy, aby po
    wlaczeniu zasilania na wentylatory przez chwile podal 7-12V ?
    Pytam bo do jednego ukladu mam podlaczony wentylator ktory
    chodzi na wolnych obrotach na 3.5V ale na tym napieciu niestety
    nie startuje :(
  • #27
    tzok
    Moderator of Cars
    "Moje" układy mają taki obwód, najprościej wprowadzić jakiś obwód RC (kondensator rozładowany stanowi zwarcie a naładowany przerwę).

    Nie polecam jednak takiego obniżania napięcia zasilania, bo może się okazać, że wentylator jak się trochę zakurzy to się zatrzyma, napięcie na wentylatorach >8cm nie powinno być nigdy niższe niż 5-6V.
  • #28
    zgf1
    Level 23  
    Zrobilem prosty uklad startowy:
    Wzialem kondensator elektrolityczny 47uF i rezystor 2.2k i polaczylem
    je szeregowo, powstaly ukladzik podlaczylem rownolegle do termistora,
    po starcie przez kilka sekund podawane jest maksymalne napiecie na wenryl.
    Czy jest to poprawne rozwiazanie ?

    Ten niestety przy 5V ma 2600 obrotow i jest glosny, dopiero na 3.5V
    cicho chodzi.
  • #29
    _jta_
    Electronics specialist
    zgf1 wrote:
    Zrobilem prosty uklad startowy:
    Wzialem kondensator elektrolityczny 47uF i rezystor 2.2k i polaczylem
    je szeregowo, powstaly ukladzik podlaczylem rownolegle do termistora,
    po starcie przez kilka sekund podawane jest maksymalne napiecie na wenryl.
    Czy jest to poprawne rozwiazanie ?


    Z grubsza. Uwaga na wyłączanie - czy nie da napięcia na wejście powyżej
    zasilającego? Może trzeba dodać diodę do zasilania, żeby rozładowywać?
    Albo sprawdzić, może karta katalogowa układu scalonego dopuszcza taki prąd,
    jaki przy wyłączaniu zasilania może popłynąć przez 2.2k.

    Bardziej złożony układ: tranzystor NPN równolegle do termistora (emiter
    na masę, kolektor do drugiego końca termistora), baza przez diodę do masy
    (dioda w taką stronę, żeby przewodziła, jak na bazie będzie napięcie ujemne),
    i szeregowo opornik i kondensator między bazę a zasilanie; jeśli kondensator
    to elektrolit, to koniecznie opornik ze 100k między bazę a masę; zalety:
    1. na wejście układu nie wchodzi napięcie spoza zakresu masa-zasilanie;
    2. kondensator może mieć mniejszą pojemność (beta razy).